IV KO 10/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 24 lutego 2026 r.
SSN Marek Pietruszyński
w sprawie R.Ż.
po rozpoznaniu na posiedzeniu w Izbie Karnej w dniu 24 lutego 2026 r.
wniosku skazanego R.Ż.: sygnalizującego konieczność
wznowienia z urzędu (art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.) oraz wnioskującego o wznowienie -
na podstawie art. 540 k.p.k. - postępowania sądowego zakończonego
prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach
z dnia 31 stycznia 2020 r., sygn. II AKa 637/19
zmieniającym wyrok Sądu Okręgowego w Bielsku – Białej
z dnia 5 września 2019 r., sygn. III K 133/18,
na podstawie art. 542 § 4 k.p.k. art. 545 § 3 k.p.k.
p o s t a n o w i ł:
1. stwierdzić niedopuszczalność wznowienia postępowania z
urzędu;
2. odmówić przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania z
powodu oczywistej bezzasadności.
UZASADNIENIE
Skazany we wniosku o wznowienie zasygnalizował zaistnienie bezwzględnej
przyczyny odwoławczej w postaci nienależytej obsady składu sądu pierwszej
instancji w postaci udziału w tym składzie SSO X.Y. powołanej na urząd sędziego
sądu okręgowego w postępowaniu konkursowym z udziałem KRS ukształtowanej w
IV KO 10/26
2
trybie ustawy z 2017 r., a więc organu, który w świetle orzecznictwa sądów
krajowych jak i międzynarodowych nie spełnia standardu organu konstytucyjnego
niezależnego od władzy publicznej. Podniósł również, że całe postępowanie
prowadzone w pierwszej instancji przez tzw. neo – sąd naruszało zasady
postępowania sprawiedliwego i obiektywnego, jak też prawa do obrony i swobodnej
oceny dowodów.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Analiza wniosku skazanego, w zakresie sygnalizacji konieczności wznowienie z
urzędu prawomocnie zakończonego postępowania sądowego, z powodu
zaistnienia na poziomie sądu pierwszej instancji uchybienia w postaci nienależytej
obsady składu tego sądu, przeprowadzona w płaszczyźnie zarzutów kasacji
obrońcy skazanego wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia
31 stycznia 2020 r, sygn. II AKa 637/19, pozwoliła na uznanie, że w tych realiach
procesowych rozstrzyganie w kwestii wznowienia postępowania z urzędu jest
niedopuszczalne. Z uwagi na konieczność rozważenia również zasadności wniosku
o wznowienie w zakresie drugiej wskazanej w nim podstawy wznowienia, celowe
było podjęcie decyzji co do obu wskazanych podstaw wznowienia w formie
postanowienia.
Zgodnie z treścią art. 542 § 4 k.p.k. wznowienie postępowania nie może nastąpić z
przyczyn wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k. – a na przyczynę wskazaną w tym
przepisie powołuje się skazany - jeżeli były one przedmiotem rozpoznania w trybie
kasacji.
W postanowieniu Sądu Najwyższego z 19 października 2021 r., IV KK 291/20 o
oddaleniu kasacji obrońcy skazanego została rozważona kwestia – podnoszona w
kasacji - zaistnienia nienależytej obsady składu sądu pierwszej instancji w postaci
udziału w nim SSO X.Y. Sąd Najwyższy w tym postanowieniu stwierdził, że wobec
tego, iż uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej i Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA-I-4110-1/20
wskazująca warunki uznania składu sądu powszechnego jak nienależytego w
rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. uznała, że wykładnia właśnie tego przepisu
IV KO 10/26
3
nie ma zastosowania do orzeczeń wydanych przez sądy przed dniem podjęcia
uchwały, to wobec wydania wyroku w sprawie skazanego na poziomie sądu
pierwszej instancji w dniu 5 września 2019 r., kwestia obsady tego sądu nie może
stanowić podstawy stwierdzenia zaistnienia tzw. bezwzględnej przyczyny
odwoławczej o jakiej mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
Co do wskazanej we wniosku drugiej podstawy wznowienia opartej o treść art. 540
k.p.k. podnieść należało, ( mając na uwadze treść wniosku) że na tej podstawie
prawnej można żądać wznowienia postępowania jeżeli w związku z postępowaniem
dopuszczono się przestępstwa, a istnieje uzasadniona podstawa do przyjęcia, że
mogło to mieć wpływ na treść orzeczenia ( art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k.) albo po
wydaniu orzeczenia ujawnią się nowe fakty lub dowody wskazujące na to, że
skazany nie popełnił przestępstwa albo jego czyn nie stanowił przestępstwa lub nie
podlegał karze ( art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k.). Czyn, o którym mowa w art. 540 § 1 pkt
1 k.p.k. musi być ustalony prawomocnym wyrokiem skazującym, chyba że
orzeczenia takie nie może zapaść z powodu przyczyn wskazanych w art. 17 § 1 pkt
3-11 lub w art. 22.
Skazany we wniosku poza powołaniem się na przepis art. 540 k.p.k. nie podniósł
żadnych okoliczności, wskazujących na ustalenie popełnienia przestępstwa w
związku z zakończonym postępowaniem. Nie wskazał też nowych faktów lub
dowodów prowadzących do ustalenia o niepopełnieniu przestępstwa. Zamiast tego
poprzestał na wskazaniu jako naruszonych przez sąd pierwszej instancji zasad:
obiektywizmu, prawa do obrony i swobodnej oceny dowodów, nie uszczegóławiając
na czym te naruszenia miałyby polegać. W kontekście tak sformułowanego wniosku
podnieść należało, że wskazane naruszenia zasad procesu karnego, jeżeli
rzeczywiście miały miejsce powinny być przedmiotem środków zaskarżenia
formułowanych w toku postępowania jurysdykcyjnego, a nie w toku postępowania o
wznowienie. W tym kontekście wskazać należało, że w apelacji obrońcy
skazanego nie podnoszono naruszenia tych podstawowych zasad procesu, a
kwestionowano jedynie okoliczności podmiotowe w zakresie przyjętej w wyroku
postaci zamiaru i niewspółmierności orzeczonej kary.
IV KO 10/26
4
Mając te okoliczności na uwadze, stwierdzić należało, że wstępna analiza tak
sporządzonego wniosku o wznowienie w zakresie drugiej wskazanej w nim
podstawy wznowienia, daje podstawy do zakwestionowania skuteczności
procesowej tego wniosku, który w takim kształcie nie może obiektywnie
doprowadzić do wzruszenia orzeczeń zapadłych w sprawie skazanego.
Zatem taki wniosek jako oczywiście bezzasadny musiał spotykać się z
odmową przyjęcia. Ponieważ argumentacja skazanego nie była trafna,
jednocześnie odmówiono mu przyznania obrońcy z urzędu dla sporządzenia i
wniesienia w jego imieniu wniosku o wznowienie postępowania.
Z tych powodów orzeczono jak na wstępie.
{WB}
[a.ł]
