IV KK 80/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 21 maja 2025 r.
SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek (przewodniczący)
SSN Kazimierz Klugiewicz
SSN Paweł Wiliński (sprawozdawca)
w sprawie P. M.
skazanego za czyn z art. 209 § 1a k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
na posiedzeniu w dniu 21 maja 2025 r.
kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego
od wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w Zabrzu
z dnia 26 lutego 2024 r., sygn. akt II K 147/24
na podstawie art. 535 § 5 k.p.k.
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę P. M. Sądowi
Rejonowemu w Zabrzu do ponownego rozpoznania.
Kazimierz Klugiewicz
Małgorzata Wąsek-Wiaderek
Paweł Wiliński
UZASADNIENIE
Wyrokiem nakazowym z dnia 26 lutego 2024 r., sygn. akt II K 147/24, Sąd
Rejonowy w Zabrzu uznał P. M. za winnego tego, że w okresie od 16 lipca 2022 r.
do dnia 8 sierpnia 2023 r. w Z. uchylał się od wykonania obowiązku alimentacyjnego
IV KK 80/25
2
określonego co do wysokości ugodą zawartą przed Sądem Rejonowym w Zabrzu
sygn. akt […] z dnia 17 maja 2011 r., gdzie łączna wysokość powstałych wskutek
tego zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych, czym
naraził M. M. na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, tj.
czynu z art. 209 § 1 a k.k. i za to skazał go na karę 2 lat ograniczenia wolności
polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w
wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym. Nadto, Sąd zobowiązał oskarżonego
do wykonywania ciążącego na nim obowiązku bieżącego łożenia na utrzymanie córki
M. M.
Powyższy wyrok nie został zaskarżony przez żadną ze stron i uprawomocnił
się w dniu 7 marca 2024 r. (k. 67).
Kasację od wskazanego wyżej orzeczenia Sądu Rejonowego wywiódł
Prokurator Generalny, zaskarżając wyrok w całości na korzyść skazanego i
zarzucając:
„rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa
karnego procesowego, a mianowicie art. 500 § 1 i 3 k.p.k., polegające na wydaniu
wobec P. M., w dniu 26 lutego 2024 r., wyroku w postępowaniu nakazowym, mimo
iż okoliczności popełnienia opisanego w akcie oskarżenia czynu z art. 209 § 1a
k.k. w zw. z art. 209 § 1 k.k. i wina oskarżonego, w świetle całokształtu
zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, budziły wątpliwości w
odniesieniu do czasu popełnienia przez oskarżonego czynu zabronionego, co w
efekcie, z rażącym naruszeniem również art. 504 § 1 pkt 4 k.p.k., doprowadziło do
skazania P. M. za przestępstwo z art. 209 § 1a k.k. w zw. art. 209 § 1 k.k.,
popełnione w okresie od 16 lipca 2022 r. do 8 sierpnia 2023 r., podczas gdy
oskarżony został już prawomocnie skazany za występek z art. 209 § 1a k.k.,
popełniony na szkodę tej samej małoletniej pokrzywdzonej w okresie od 15 lipca
2022 r. do 15 lutego 2023 r., wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego w Zabrzu
z dnia 21 lipca 2023 r. o sygn. akt […], prawomocnym z dniem 2 sierpnia 2023 r.”.
Podnosząc powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku
nakazowego i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Zabrzu do ponownego
rozpoznania.
IV KK 80/25
3
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja Prokuratora Generalnego okazała się oczywiście zasadna, co
umożliwiło jej rozpoznanie na posiedzeniu bez udziału stron, w trybie art. 535 § 5
k.p.k.
Nie można odmówić racji skarżącemu, że w przedmiotowej sprawie Sąd
Rejonowy dopuścił się rażącego i mającego istotny wpływ na treść wyroku
naruszenia przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 500 § 1 i 3
k.p.k., mimo iż okoliczności popełnienia opisanego w akcie oskarżenia czynu z art.
209 § 1a k.k. w zw. z art. 209 § 1 k.k. i wina oskarżonego, w świetle całokształtu
zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, budziły wątpliwości w
odniesieniu do czasu popełnienia przez oskarżonego czynu zabronionego.
Jak bowiem ustalono, ten sam Sąd Rejonowy w Zabrzu wcześniejszym
wyrokiem nakazowym z dnia 21 lipca 2023 r., sygn. akt […], uznał P. M. za winnego
tego, że w okresie od 15 lipca 2022 r. do 15 lutego 2023 r. w Z. uchylał się od
wykonania obowiązku alimentacyjnego na rzecz małoletniej M. M., określonego co
do wysokości ugodą Sądu Rejonowego w Zabrzu z dnia 17 maja 2011 r. o sygn. akt
[…], przy czym łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości stanowiła
równowartość co najmniej trzech świadczeń okresowych, czym naraził osobę
uprawnioną do otrzymywania świadczeń na niemożność zaspokojenia
podstawowych potrzeb życiowych, tj. czynu z art. 209 §1a k.k. i za to skazał go na
karę 6 miesięcy ograniczenia wolności poprzez wykonywanie nieodpłatnej,
kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin w stosunku
miesięcznym. Wskazany wyrok nakazowy uprawomocnił się w dniu 2 sierpnia 2023 r.
(k. 53 - akta o sygn. […]).
Z zestawienia wskazanego powyżej orzeczenia Sądu Rejonowego w Zabrzu
i wydanego w przedmiotowej sprawie wyroku tego samego Sądu, przytoczonego w
części historycznej niniejszego uzasadnienia, wynika bezspornie, że dotyczą one
przestępstw niealimentacji popełnionych przez oskarżonego P. M. na szkodę tej
samej małoletniej pokrzywdzonej M. M. Pierwszy z wydanych wyroków obejmuje
okres od 15 lipca 2022 r. do 15 lutego 2023 r. (sygn. akt […]), zaś drugi
chronologicznie wyrok nakazowy odnosi się do okresu od 16 lipca 2022 r. do 8
sierpnia 2023 r. (sygn. akt II K 147/24). Porównanie treści obydwu orzeczeń prowadzi
IV KK 80/25
4
do oczywistego wniosku, że okres uchylania się od świadczeń alimentacyjnych,
przypisany temu samemu sprawcy na mocy kolejnego z wydanych wyroków, za
tożsamy okres zawierający się w granicach od 16 lipca 2022 r. do 15 lutego 2023 r.
w całości został już objęty skazaniem w sprawie rozpoznawanej poprzednio i
prawomocnie zakończonej, a nadto wykroczył poza ten okres (od 16 lutego 2023 r.
do 8 sierpnia 2023 r.).
W przedmiotowej sprawie warunki do procedowania w trybie nakazowym nie
zostały więc spełnione. Sąd meriti nie dopełnił bowiem ustawowego obowiązku
wszechstronnej weryfikacji okoliczności sprawy w przedmiocie całej faktycznej i
prawnej sytuacji oskarżonego. Konieczne było wyciągnięcie należytych wniosków ze
znajdującej się w aktach sprawy informacji z Krajowego Rejestru Karnego (k. 45-46)
oraz treści zeznań matki małoletniej pokrzywdzonej (k. 29-31). Wskutek zaniechania
powyższego Sąd I instancji nieprawidłowo ustalił okres niealimentacji za jaki P. M.
mógł zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej.
W układzie okoliczności niniejszej sprawy nie doszło jednakże do
wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. W
przypadku przestępstw niealimentacji, należących do kategorii tzw. przestępstw
zbiorowych, przeszkoda procesowa w postaci rei iudicatae może zachodzić
wyłącznie wówczas, gdy okresy uporczywego uchylania się od obowiązku świadczeń
alimentacyjnych, ustalone w kolejno rozpoznawanych sprawach, są identyczne i
pokrywają się ze sobą, lub gdy okres określony w sprawie następnej został w całości
objęty skazaniem w sprawie rozpoznawanej poprzednio, prawomocnie już
zakończonej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r., sygn. akt II
KK 222/17, LEX nr 2337346; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2018 r.,
sygn. akt IV KK 149/18, LEX 2498044). W niniejszej sprawie nie zaistniała powaga
rzeczy osądzonej, skoro poprzednie skazanie P. M. dotyczyło fragmentu czynu
zarzuconego i przypisanego mu późniejszym, zaskarżonym kasacją w
przedmiotowej sprawie, wyrokiem.
Powyższe uchybienia miały istotny wpływ na treść orzeczenia Sądu
Rejonowego, a to sprawiło, że niezbędne okazało się jego uchylenie i przekazanie
sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Rozstrzygając ponownie sprawę
IV KK 80/25
5
Sąd meriti będzie zobowiązany do wzięcia pod uwagę powyższych uwag, a w
szczególności uwzględni treść wyroku z dnia 21 lipca 2023 r., sygn. akt […].
Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w sentencji.
Kazimierz Klugiewicz
Małgorzata Wąsek-Wiaderek
Paweł Wiliński
[PŁ]
[r.g.]
