IV KK 483/25

IV KK 483/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 19 lutego 2026 r. SSN Paweł Kołodziejski na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 19 lutego 2026 r., sprawy D. A. oskarżonej z art. 207 § 1 k.k. i in., z powodu kasacji wniesionej przez pełnomocnika oskarżycielki subsydiarnej od wyroku Sądu Okręgowego w Rybniku z dnia 12 maja 2025 r., sygn. akt VI Ka 109/25, uchylającego wyrok Sądu Rejonowego w Rybniku z dnia 26 października 2023 r., sygn. akt III K 462/22 i umarzającego postępowanie karne przeciwko D. A. p o s t a n o w i ł : 1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną; 2. obciążyć oskarżycielkę subsydiarną K. A. kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego. [J.J.] UZASADNIENIE W subsydiarnym akcie oskarżenia D.A. została oskarżona o to, że: 1. „w okresie od bliżej nieustalonej daty w 2010 r. do 22 kwietnia 2020 r. w S. znęcała się psychicznie i fizycznie nad swoją córką K.A. poprzez poniżanie jej, IV KK 483/25 2 ośmieszanie, kontrolowanie, wyrzucanie z domu, grożenie uszkodzeniem ciała, izolowanie, uderzanie po twarzy oraz kablem po plecach”, tj. o czyn z art. 207 § 1 k.k.; 2. „w bliżej nieustalonej dacie w miesiącu listopadzie 2019 r. w S. naruszyła nietykalność cielesną K.A. poprzez uderzenie jej z otwartej dłoni w twarz i popchnięcie na betonowe podłoże”, tj. o czyn z art. 217 § 1 k.k.; 3. „w bliżej nieustalonej dacie w miesiącu lutym 2020 r. w S. naruszyła nietykalność cielesną K.A. poprzez uderzenie jej z otwartej dłoni w tył głowy i w twarz oraz szarpanie za włosy”, tj. o czyn z art. 217 § 1 k.k. Sąd Rejonowy w Rybniku wyrokiem z dnia 26 października 2023 r., sygn. akt III K 462/22: 1. uznał oskarżoną D.A. za winną tego, że „w okresie od bliżej nieustalonej daty w 2010 roku do 22 kwietnia 2020 roku w S. znęcała się psychicznie i fizycznie nad swoją córką K.A. poprzez poniżanie jej, ośmieszanie, kontrolowanie, wyrzucanie z domu, grożenie uszkodzeniem ciała, izolowanie, uderzanie po twarzy oraz kablem po plecach, przy czym w bliżej nieustalonej dacie w miesiącu listopadzie 2019 roku w S. naruszyła nietykalność cielesną K.A. poprzez uderzenie jej z otwartej dłoni w twarz i popchnięcie na betonowe podłoże oraz w bliżej nieustalonej dacie w miesiącu lutym 2020 roku w S. naruszyła nietykalność cielesną K.A. poprzez uderzenie jej z otwartej dłoni w tył głowy i w twarz oraz szarpanie za włosy”, tj. za winną popełnienia występku z art. 207 § 1 k.k. i art. 217 § 1 k.k. przy zast. art. 11 § 2 k.k., za który na mocy art. 207 § 1 k.k. przy zast. art. 11 § 3 k.k. wymierzył jej karę 10 miesięcy pozbawienia wolności; 2. na mocy art. 69 § 1 i § 2 k.k. i art. 70 § 1 k.k. warunkowo zawiesił wykonanie orzeczonej wobec oskarżonej D.A. kary pozbawienia wolności na okres próby 2 lat; 3. na mocy art. 73 § 1 k.k. oddał oskarżoną D.A. w okresie próby pod dozór kuratora sądowego; 4. na mocy art. 72 § 1 pkt 7a k.k. zobowiązał oskarżoną D.A. w okresie próby do powstrzymywania się od kontaktowania z pokrzywdzoną K.A. w jakiejkolwiek formie, wbrew jej woli; IV KK 483/25 3 5. na mocy art. 46 § 2 k.k. orzekł wobec oskarżonej D.A. środek kompensacyjny w postaci nawiązki w kwocie 3.000 zł na rzecz pokrzywdzonej K.A.; 6. zasądził od oskarżonej D.A. na rzecz oskarżyciela subsydiarnego K.A. zwrot wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika w sprawie; 7. zasądził od oskarżonej D.A. na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe. Apelację od ww. wyroku wniósł obrońca oskarżonej D.A., który zaskarżając to orzeczenie w całości, zarzucił: 1. „obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść zapadłego orzeczenia, polegającą na oddaleniu wniosków dowodowych zgłoszonych przez obrońcę oskarżonej dotyczących przesłuchania wszystkich świadków biorących udział w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym przez Prokuraturę Rejonową w Rybniku - [...], tj. art. 170 KPK, 2. obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść zapadłego orzeczenia, polegającą na oddaleniu wniosków dowodowych zgłoszonych przez obrońcę oskarżonej dotyczących przesłuchania świadków N.T., K.A., R.A., tj. art. 170 KPK, 3. obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść zapadłego orzeczenia polegającą na ograniczeniu oskarżonej prawa do obrony przez uniemożliwienie oskarżonej uczestniczenia w czynnościach postępowania dowodowego, tj. art. 390 KPK, 4. Obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść zapadłego orzeczenia polegającą na oparciu treści wyroku na selektywnie wybranym materiale dowodowym a nadto dowolną, sprzeczną z zasadami prawidłowe go rozumowania i nieopartą na wiedzy i doświadczeniu życiowym ocenę przedstawionych wyżej dowodów, tj. art. 410 KPK”. W konsekwencji, obrońca zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, polegający na błędnym przyjęciu, iż oskarżona dopuściła się zarzucanych jej czynów. Wskazując na powyższe zarzuty, obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonej od zarzucanych jej czynów. Sąd Okręgowy w Rybniku wyrokiem z dnia 12 maja 2025 r., sygn. akt VI Ka 109/25, na mocy art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., uchylił IV KK 483/25 4 zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w Rybniku i umorzył postępowanie karne przeciwko D.A., a kosztami procesu za obie instancje obciążył oskarżycielkę subsydiarną K.A. w zakresie poniesionych dotychczas kosztów. Kasację od ww. wyroku sądu odwoławczego wniosła pełnomocniczka oskarżycielki subsydiarnej, która zarzuciła „[r]ażące naruszenie prawa mające istotny wpływ na treść orzeczenia a to: 1. przepisu art. 55 § 1 k.p.k. w zw. z art. 140 kodeksu postępowania karnego polegającego na jego błędnej wykładni poprzez uznanie, że termin do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia przez pokrzywdzonego rozpoczyna swój bieg wyłącznie od chwili doręczenia mu zawiadomienia o postanowieniu prokuratora nadrzędnego o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia, podczas gdy pokrzywdzony może wnieść subsydiarny akt oskarżenia także w terminie 30 dni od otrzymania przez jego pełnomocnika przywołanego w przepisie zawiadomienia, co w konsekwencji doprowadziło do umorzenia postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 kodeksu postępowania karnego; 2. przepisu art. 16 § 1 k.p.k. w zw. z art. 55 § 1 k.p.k. w zw. z art. 140 kodeksu postępowania karnego w wyniku przyjęcia, że oskarżycielka subsydiarna była prawidłowo pouczona o terminie do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia, kiedy to brak wyjaśnienia o możliwości złożenia skargi wyłącznie w terminie przypadającym od odbioru przez nią, a nie jej pełnomocnika zawiadomienia prokuratora nadrzędnego o utrzymaniu w mocy postanowienia o umorzeniu postępowania stanowi o wadliwości pouczenia, co w konsekwencji doprowadziło do umorzenia postępowania; 3. przepisu art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. poprzez bezzasadne zastosowanie wskazanego przepisu, podczas kiedy brak było podstaw umorzenia postępowania, a to z uwagi na prawidłowe wniesienie skargi przez uprawniony podmiot”. Zarzucając powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania, zasądzenie od oskarżonej na rzecz oskarżycielki subsydiarnej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu kasacyjnym, IV KK 483/25 5 a także „przedstawienie na podstawie art. 82 ustawy o sądzie najwyższym zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia składowi 7 sędziów Sądu Najwyższego Izby Karnej”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja pełnomocniczki oskarżycielki subsydiarnej okazała się bezzasadna w stopniu oczywistym i jako taka podlegała oddaleniu na podstawie art. 535 § 3 k.p.k. Zestawienie argumentów kasacji z pisemnymi motywami zaskarżonego wyroku nie pozwala stwierdzić, aby w przedmiotowej sprawie doszło do rażącej obrazy art. 55 § 1 k.p.k. w zw. z art. 140 k.p.k., która – w ocenie skarżącej – miała nastąpić na skutek błędnego uznania przez sąd ad quem, że termin do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia przez pokrzywdzonego ma charakter prekluzyjny i rozpoczyna swój bieg wyłącznie od chwili doręczenia mu zawiadomienia o postanowieniu prokuratora nadrzędnego, o którym mowa art. 55 § 1 k.p.k. Odnosząc się do tak przedstawionego zarzutu, w pierwszej kolejności należy zauważyć, że sąd odwoławczy swoje stanowisko w tym zakresie wyraził w sposób jasny i precyzyjny, a nadto logicznie je uzasadnił, odwołując się do poglądów utrwalonych w orzecznictwie Sądu Najwyższego. To zaś, że skarżąca nie zgadza się ze stanowiskiem sądu ad quem nie oznacza jeszcze, że organ ten dopuścił się rażącej obrazy przepisów prawa. W tym kontekście należy przypomnieć, że zgodnie z art. 523 § 1 k.p.k., kasacja może być wniesiona tylko z powodu uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k. lub innego rażącego naruszenia prawa, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na treść orzeczenia. Jak zaś wskazuje się w orzecznictwie i doktrynie, przez pojęcie „rażącego naruszenia prawa” należy rozumieć rozstrzygnięcie sprawy w sposób oczywisty i bezsprzeczny wbrew treści normy prawnej, której wykładnia jednoznacznie pozwala przyjąć określony sposób rozwiązania sprawy, nie dając podstaw do zaakceptowania innych alternatywnych stanowisk. Tego rodzaju uchybienie może wystąpić jedynie w przypadku, gdy organ stosujący to prawo dokona wykładni ewidentnie błędnej. W przypadku zaś uzasadnionych różnic interpretacyjnych nie sposób uznać, że obraza prawa, jeżeli w ogóle wystąpiła, osiągnęła stopień określany jako rażący. Nawet przyjęcie przez sąd jednego z konkurencyjnych, ale teoretycznie możliwych rezultatów wykładni nie IV KK 483/25 6 jest – z reguły – rażącym naruszeniem prawa (zob. m.in. postanowienie SN z dnia 13 listopada 2007 r., V KK 287/07; wyrok SN z dnia 16 grudnia 2015 r., V KK 194/15; J. Matras [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, wyd. III, red. K. Dudka, Warszawa 2023, art. 523; D. Świecki [w:] B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania karnego. Tom II. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2026, art. 523). Uwzględniając powyższe wskazania należy więc odnotować, że pogląd o prekluzyjnym charakterze terminu z art. 55 § 1 k.p.k. był niejednokrotnie uznawany i podtrzymywany przez Sąd Najwyższy (zob. judykaty przywołane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku), a w kontekście aksjologii konstytucyjnej oceniony też przez Trybunał Konstytucyjny (zob. wyroki TK: z dnia 25 września 2012 r., SK 28/10, OTK-A 2012, nr 8, poz. 96; z dnia 8 stycznia 2013 r., K 18/10, OTK-A 2013, nr 1, poz. 2). Tę linię kontynuowano również w kolejnych orzeczeniach Sądu Najwyższego (zob. m.in. wyroki SN: z dnia 27 listopada 2015 r., II KK 253/15; z dnia 12 grudnia 2016 r., V KK 243/16). Nadto sprzężone z powyższym stanowiskiem ustalenie momentu, od którego należy liczyć bieg terminu z art. 55 § 1 k.p.k., a także samo określenie statusu i funkcji pełnomocnika pokrzywdzonego – jednoznacznie przyjęte przez sąd ad quem – stanowi również powielenie zapatrywań przedstawionych uprzednio w judykatach Sądu Najwyższego (zob. m.in. wyrok SN z dnia 26 lutego 2014 r., III KK 6/14; postanowienie SN z dnia 11 marca 2015 r., V KZ 6/15). Choć w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, w odniesieniu do problematyki ustalenia momentu rozpoczęcia biegu terminu określonego w art. 55 § 1 k.p.k., sąd drugiej instancji bezpośrednio nie poruszył – akcentowanego w kasacji – wpływu unormowania zawartego w art. 140 k.p.k., to jednak również ten brak nie dawał podstawy do podzielenia zarzutu rażącego naruszenia prawa. Również bowiem relacja wyżej wymienionych przepisów, tj. art. 55 § 1 k.p.k. i art. 140 k.p.k., poddana została analizie w orzecznictwie Sądu Najwyższego (na co zresztą uwagę zwraca sama skarżąca), a jej wynik potwierdza zasadność kierunku przyjętego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (zob. postanowienie SN z dnia 9 października 2020 r., IV KK 268/19, OSNKW 2020, nr 11-12, poz. 51). W tym stanie rzeczy – skoro stanowisko sądu ad quem odpowiada utrwalonym i w istocie jednolitym w orzecznictwie poglądom, a nadto wsparte jest IV KK 483/25 7 jasną, precyzyjną i logiczną argumentacją, uwzględniającą realia przedmiotowego postępowania – nie można podzielić stanowiska autorki kasacji, że w niniejszej sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa przy stosowaniu przepisów art. 55 § 1 k.p.k. w zw. z art. 140 k.p.k. Skarżąca w swoim wystąpieniu de facto ograniczyła się li tylko do selektywnego przedstawienia jednostkowych poglądów przeciwnych na temat charakteru terminu określonego w art. 55 § 1 k.p.k., względnie wyrażenia osobistego – opartego na ogólnikowym odwołaniu się do gwarancji konstytucyjnych – zapatrywania co do zakresu stosowania art. 140 k.p.k. i jego wpływu na ocenę zachowania terminu do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia. Taka jednak argumentacja – wobec motywów zaprezentowanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku – w żadnym razie nie przekonuje o rażącym naruszeniu (w rozumieniu art. 523 § 1 k.p.k.) wskazanych wyżej przepisów postępowania. Z przytoczonych wyżej powodów brak było też podstaw do powzięcia poważnych wątpliwości co do wykładni wskazanych w petitum kasacji przepisów prawa, a tym samym uruchomienia procedury przewidzianej w art. 82 ustawy o Sądzie Najwyższym, o co lakonicznie wnioskowała autorka kasacji. Za oczywiście bezzasadny należało również uznać zarzut rażącego naruszenia art. 16 § 1 k.p.k. w zw. z art. 55 § 1 k.p.k. w zw. z art. 140 k.p.k., w którym skarżąca wadliwość pouczenia pokrzywdzonej łączyła z brakiem dokładnego objaśnienia jej przez organ procesowy warunków odnoszących się do zachowania terminu przewidzianego do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia. W przedmiotowej sprawie bezsporne było to, że pokrzywdzona została pouczona o treści art. 55 § 1 k.p.k. Sama zaś dyspozycja normy z art. 16 § 1 k.p.k., na którą powołuje się skarżąca, nie zwiera powinności dokonywania z urzędu wykładni obowiązków i uprawnień, o których organ poucza uczestników postępowania. Słusznie podkreśla się też w doktrynie, że organ procesowy udzielający pouczenia nie ma obowiązku sprawdzania, czy jest ono skuteczne, tzn. czy jest zrozumiałe dla jego adresata, zwłaszcza gdy nie ujawnią się żadne okoliczności, które uzasadniałyby wątpliwości w tej kwestii (zob. J. Zagrodnik [w:] M. Burdzik, S. Głogowska, J. Karaźniewicz, M. Klejnowska, N. Majda, I. Palka, K. Sychta, K. Żyła, J. Zagrodnik, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2024, art. 16, wraz z przywołaną tam literaturą). Nadto, aktualny pozostaje pogląd, że organ IV KK 483/25 8 procesowy nie ma obowiązku zakładać, że został niezrozumiany, źle zrozumiany lub że uczestnik nie przyswoił sobie istotnych treści pouczenia, a założenie takie byłoby wręcz nieuprawnione w sytuacjach, w których uczestnik postępowania korzysta z fachowej pomocy prawnej adwokata lub radcy prawnego (zob. postanowienie SN z dnia 14 maja 1997 r., V KKN 325/96). Wobec powyższych uwag, brak jest podstaw do uznania, że pokrzywdzona K.A. została nieprawidłowo pouczona o terminie do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia, a także nie sposób stwierdzić, aby w niniejszej sprawie ujawniły się okoliczności, które uzasadniałyby potrzebę podjęcia dodatkowych działań przez organ procesowy w tym zakresie, zwłaszcza w sytuacji, gdy pokrzywdzona w toku postępowania przygotowawczego reprezentowana była przez ustanowionego pełnomocnika. Postulowane przez skarżącą szerokie rozumienie obowiązku informowania nie tylko pozostawałoby w sprzeczności z wynikami wykładni językowej art. 16 k.p.k., ale również kolidowałoby z szeroko pojętą zasadą obiektywizmu (por. J. Kosonoga [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz do art. 1-166, red. R. A. Stefański, S. Zabłocki, Warszawa 2017, art. 16). Skoro zatem nie można przypisać sądowi odwoławczemu rażącego naruszania przepisów postępowania przy dokonywaniu kontroli terminowości wniesionego subsydiarnego aktu oskarżenia, to za prawidłową uznać należy konstatację organu ad quem co do wystąpienia w niniejszej sprawie negatywnej przesłanki procesowej określonej w art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., skutkującej bezwzględną przyczyną odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. Mając powyższe na względzie, nie znajdując również innych uchybień, o których mowa w art. 439 § 1 k.p.k., Sąd Najwyższy oddalił wniesioną kasację jako oczywiście bezzasadną, a kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciążył oskarżycielkę subsydiarną, zgodnie z art. 637a k.p.k. w zw. z art. 640 § 1 k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 i 3 k.p.k. [WB] [r.g.] IV KK 483/25 9