IV KK 40/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 11 marca 2026 r.
SSN Eugeniusz Wildowicz
na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 11 marca 2026 r.
sprawy z wniosku Z.B. o zadośćuczynienie,
z powodu kasacji wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku
z dnia 30 września 2025 r., sygn. akt II AKa 114/25,
zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Białymstoku
z dnia 25 października 2023 r., sygn. akt III Ko 371/23,
p o s t a n o w i ł
1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną,
2. obciążyć wnioskodawcę kosztami postępowania kasacyjnego.
[WB]
UZASADNIENIE
W dniu 5 września 2024 r. Z.B. wystąpił z wnioskiem o zasądzenie od
Skarbu Państwa na jego rzecz kwoty 359.352,77 zł tytułem zadośćuczynienia za
doznaną krzywdę wskutek powołania na przeszkolenie wojskowe w Wojskowym
Obozie Specjalnym w C. i pozbawienia wolności w okresie od 5 listopada 1982 r.
do dnia 24 grudnia 1982 r., co pozostawało w związku z prowadzoną przez niego
działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.
IV KK 40/26
2
Sąd Okręgowy w Białymstoku, wyrokiem z dnia 25 października 2023 r.,
sygn. akt III Ko 371/23, zasądził od Skarbu Państwa na rzecz Z.B. kwotę 10.000 zł
tytułem zadośćuczynienia z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia
uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, w pozostałym zakresie oddalając
roszczenie wnioskodawcy.
Pełnomocnik Z.B. wniosła apelację od tego wyroku, zaskarżając go w części,
w jakiej nie uwzględnił roszczenia, zarzucając:
„1. co do pkt. II oddalającego wniosek w pozostałym zakresie, tj. ponad kwotę
10.000,00 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznaną przez Wnioskodawcę
wynikłą z powołania go na 3-miesięczne przeszkolenie wojskowe w C. i
pozbawienia go wolności w okresie od 5 listopada 1982 r. do dnia 24 grudnia 1982
r., w związku z jego działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
(…):
1. w oparciu o art. 438 pkt 2 k.p.k., obrazę przepisów postępowania, która mogła
mieć wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 7 k.p.k. poprzez dowolną ocenę dowodów i
wyciągnięcie z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wniosków
sprzecznych z zasadami prawidłowego rozumowania, doświadczenia życiowego i
wskazaniami wiedzy i uznanie, że zasądzone zadośćuczynienie spełnia cel i
wymogi określone art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za
nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na
rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (dalej: ustawa lutowa, ustawa
rehabilitacyjna) w przypadku krzywd Z. B., doznanych wskutek powołania go na 3-
miesięczne przeszkolenie wojskowe w C. i pozbawienia go wolności w okresie od 5
listopada 1982 r. do dnia 24 grudnia 1982 r., w związku z jego działalnością na
rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego;
2. w oparciu o art. 438 pkt 1a k.p.k., obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art.
445 § 1 k.c. w zw. z art. 445 § 2 k.c. oraz art. 448 k.c., w zbiegu z art. 8a ust. 1
ustawy lutowej, poprzez błędne przyjęcie, że zasądzona kwota zadośćuczynienia
jest kwotą odpowiednią w przypadku krzywd Z.B., doznanych wskutek powołania
go na 3-miesięczne przeszkolenie wojskowe w C. i pozbawienia go wolności w
IV KK 40/26
3
okresie od 5 listopada 1982 r. do dnia 24 grudnia 1982 r., w związku z jego
działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.”
Podnosząc powyższe, pełnomocnik wniosła o zasądzenie na rzecz
wnioskodawcy dalszej kwoty 349.353,00 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę
doznaną przez niego wskutek powołania go na 3 - miesięczne przeszkolenie
wojskowe w C. i pozbawienia go wolności w okresie od 5 listopada 1982 r. do dnia
24 grudnia 1982 r., w związku z jego działalnością na rzecz niepodległego bytu
Państwa Polskiego, ewentualnie, o przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania przez Sąd Okręgowy w Białymstoku.
Sąd Apelacyjny w Białymstoku, wyrokiem z dnia 30 września 2025 r., sygn.
akt II AKa 114/25:
I. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, iż zasądzoną tytułem zadośćuczynienia
kwotę podwyższył do 20.000 zł z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia
uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;
II. w pozostałym zakresie utrzymał w mocy wyrok Sądu I instancji.
Pełnomocnik wnioskodawcy wniosła kasację od wyroku Sądu odwoławczego,
zaskarżając go w całości i zarzucając:
„1. rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik
sprawy, tj. art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 433 § 2 k.p.k. poprzez brak właściwego i
rzetelnego rozpoznania wszystkich zarzutów zgłoszonych w apelacji, w sytuacji gdy
Sąd II instancji miał bezwzględny obowiązek merytorycznego i należytego
rozpoznania wszystkich zarzutów, a nie jedynie powielenie rozstrzygnięcia,
podczas gdy w przypadku rozpoznania tych zarzutów Sąd II instancji powinien być
wydać orzeczenie odmienne poprzez zasądzenie odpowiedniego zadośćuczynienia;
2. rażące naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 440 k.p.k. w zw. z art. 433 § 1
k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. i art. 167 k.p.k. w zw. z art. 193 k.p.k. oraz art. 452 k.p.k.
polegające na braku przeprowadzenia z urzędu czynności dowodowych i tym
samym przeprowadzeniu kontroli instancyjnej przez Sąd odwoławczy, co
doprowadziło z ostrożności do zaniechania przeprowadzenia czynności z urzędu w
IV KK 40/26
4
zakresie m. in. dopuszczenia dowodu z opinii biegłego z zakresu medycyny
sądowej celem oceny okoliczności wymagających wiedzy specjalnej oraz
dokonanie nieprawidłowej kontroli zgromadzonego materiału dowodowego w tym
zakresie przez Sąd 1 instancji, w skutek czego doszło do wydania orzeczenia
rażąco niesprawiedliwego wobec Z.B., podczas gdy prawidłowo przeprowadzony
dowód z opinii biegłego w związku ze stwierdzonym uszczerbkiem w obszarze
zdrowia psychicznego represjonowanego, wykazałby, że represje stosowane
podczas przymusowej służby wojskowej wywołały u skarżącego stan chorobowy i
powinny być podstawą do zasądzenia zadośćuczynienia w kwocie odpowiedniej do
skali represji;
3. rażące naruszenie art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. w
zw. z art. 8a ust. 1 tzw. ustawy lutowej, polegające na nieodniesieniu się przez Sąd
Apelacyjny do zarzutów postawionych przez apelującego, a jedynie powieleniem
poprzedniego rozstrzygnięcia, podczas gdy prawidłowa kontrola instancyjna i
należyte zastosowanie przesłanek wskazanych przez ustawodawcę w treści art. 8a
ust. 1 ustawy lutowej doprowadziłby do uznania, iż materiał dowodowy potwierdza
wystąpienie wyjątkowych i uciążliwych warunków w jakich Z.B. odbywał izolację i
tym samym prowadziłby do uwzględnienia zarzutów apelacyjnych;
4. rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 481 § 1 k.c. poprzez
jego niezastosowanie i nieprzyznanie od zasądzonej sumy odsetek ustawowych za
opóźnienie liczonych od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, pomimo
iż takie odsetki zostały przyznane przez Sąd I instancji.”
Podnosząc powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i
przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Białymstoku do ponownego
rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz wnioskodawcy kosztów procesu, w tym
kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
W pisemnej odpowiedzi na kasację obrońcy prokurator wniósł o jej oddalenie
jako oczywiście bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
IV KK 40/26
5
Kasacja jest oczywiście bezzasadna, dlatego podlega rozpoznaniu i
oddaleniu na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.
W zarzutach pierwszym i trzecim pełnomocnik wnioskodawcy kwestionuje
jakość i rzetelność kontroli odwoławczej podnosząc, że Sąd drugiej instancji nie
rozpoznał wnikliwie wszystkich zarzutów apelacyjnych oraz nie odniósł się do nich
należycie w uzasadnieniu wyroku, poprzestając na powieleniu rozstrzygnięcia Sądu
pierwszej instancji. W opisie słownym pierwszego zarzutu skarżąca nie precyzuje
przy tym, który z zarzutów nie został w pełni rozpoznany ani z czego wywodzi, że
Sąd odwoławczy niewłaściwie postawione w apelacji zarzuty rozważył.
Opis słowny zarzutu naruszenia art. 433 § 2 k.p.k. oraz art. 457 § 3 k.p.k. nie
może ograniczać się wyłącznie do formalnego powołania tych przepisów w zarzucie
kasacji i stworzenia pozorów nieprawidłowej kontroli odwoławczej (poprzez
sugerowanie np. „nienależytego", „niepełnego", „niewłaściwego", „nierzetelnego",
„pobieżnego" rozpoznania apelacji), jeżeli z istoty zarzutu odczytywanej z jego
uzasadnienia, jednoznacznie wynika, że skarżący wyłącznie domaga się
przeprowadzenia przez Sąd Najwyższy kolejnej, dublującej kontrolę apelacyjną,
weryfikacji prawidłowości orzeczenia sądu pierwszej instancji bądź forsuje
subiektywną interpretację wyników postępowania dowodowego (por. postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2023 r., I KK 357/23).
Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. Autorka kasacji zdaje się stać
na stanowisku, że skoro Sąd odwoławczy nie podzielił zaprezentowanej w apelacji
argumentacji, to musiał nienależycie rozważyć podniesione zarzuty i tym samym
naruszyć przepisy prawa procesowego, powołane w podstawie prawnej zarzutów
kasacji. Tymczasem brak jest podstaw do stwierdzenia, że przeprowadzona w tej
sprawie kontrola odwoławcza była nieprawidłowa. Sąd ad quem należycie, bo
rzetelnie i poprawnie merytorycznie rozpoznał wszystkie zarzuty apelacji i
wystarczająco odniósł do nich w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Uzasadnienie
to nie jest wprawdzie szczególnie obszerne, jednak jego treść świadczy o
rozpoznaniu środka odwoławczego zgodnie z wymogami określonymi w art. 433 §
2 k.p.k. w. zw. z art. 457 § 3 k.p.k. i koreluje z niskim stopniem skomplikowania
sprawy. O tym zaś, że Sąd odwoławczy zachował krytycyzm wobec orzeczenia
IV KK 40/26
6
Sądu meriti, świadczy choćby częściowe uwzględnienie apelacji i podwyższenie w
zaskarżonym kasacją wyroku kwoty zadośćuczynienia na rzecz wnioskodawcy.
Wszystko to prowadzi do wniosku, że podniesione w tych dwóch zarzutach
kasacji uchybienia w tej sprawie nie zaistniały, jako że Sąd odwoławczy ze swoich
obowiązków kontrolnych określonych w art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k.
wywiązał się należycie. Tym samym, brak jest podstaw do stwierdzenia naruszenia
w sprawie standardu odwoławczego.
Pełnomocnik wnioskodawcy zarzuciła ponadto Sądowi drugiej instancji
rażące naruszenie art. 440 k.p.k. w zw. z art. 433 § 1 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. i art.
167 k.p.k. w zw. z art. 193 k.p.k. oraz art. 452 k.p.k., poprzez nieprzeprowadzenie z
urzędu czynności dowodowych, w tym m.in. dowodu z opinii biegłego z zakresu
medycyny sądowej celem oceny okoliczności wymagających wiedzy specjalnej
oraz dokonanie nieprawidłowej kontroli zgromadzonego materiału dowodowego w
tym zakresie przez Sąd I instancji, co doprowadziło Sąd do błędnych ustaleń co do
uszczerbku na zdrowiu psychicznym, jakiego doświadczył Z.B. wskutek
przymusowej służby wojskowej (zarzut II).
Zarzut ten jest oczywiście bezzasadny i to z kilku względów.
Po pierwsze, jak wielokrotnie podkreślał Sąd Najwyższy, do naruszenia art.
167 k.p.k. może dojść jedynie wówczas, gdy przeprowadzenie przez sąd dowodu
jest niezbędne dla wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a tym
samym konieczne dla prawidłowego wyrokowania. Do obrazy tego przepisu może
więc dojść tylko wtedy, gdy materiał dowodowy w sprawie jest niepełny, nasuwa
wątpliwości i wymaga uzupełnienia (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z
dnia 5 lutego 2025 r., IV KK 539/24). Takich wątpliwości w niniejszej sprawie nie
miał Sąd odwoławczy, aprobując twierdzenia wnioskodawcy, że udział w
przeszkoleniu wojskowym w C. wywarł negatywny wpływ na stan jego zdrowia. Po
drugie, podkreślenia wymaga, że ani sam wnioskodawca, ani jego profesjonalny
pełnomocnik nie dążyli do przeprowadzenia przedmiotowego dowodu, składając
stosowny wniosek w piśmie inicjującym postępowania, na etapie postępowania
przed Sądem pierwszej instancji lub w postępowaniu odwoławczym. Po trzecie, z
uwagi na znaczny upływ czasu (blisko 42 lat) od czasu zwolnienia Z.B. z jednostki
IV KK 40/26
7
wojskowej w C., można mieć zasadnicze wątpliwości, co do wartości dowodowej
takiej ewentualnej ekspertyzy.
Ostatni zarzut kasacji – zarzut rażącego naruszenia art. 481 § 1 k.c. - także
nie zasługuje na uwzględnienie.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. np. wyrok z dnia 22 marca 2023
r., I KA 22/22 oraz postanowienia z: 14 lipca 2022 r, III KK 356/21; 22 sierpnia 2024
r. III KK 311/24; 4 listopada 2021 r., II KK 495/21), jak również sądów
powszechnych (por. np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 13 marca
2025 r., sygn. akt II AKa 295/24) ugruntowane jest zapatrywanie, że w wypadku
roszczeń dotyczących odszkodowania i zadośćuczynienia wynikających z ustawy
lutowej, określone kwoty są zasądzane wraz z odsetkami ustawowymi. Wynika to z
treści art. 359 § 2 k.c., ponieważ zobowiązanym do zapłaty zasądzonego
odszkodowania i zadośćuczynienia jest Skarb Państwa, którego - do czasu
prawomocnego rozstrzygnięcia w powyższym przedmiocie - nie łączył z
wnioskodawcą żaden stosunek zobowiązaniowy. W odniesieniu do tego typu
roszczeń art. 481 k.c., regulujący odsetki za opóźnienie, nie może mieć
zastosowania. Dopiero bowiem z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia
zasądzającego kwotę odszkodowania lub zadośćuczynienia na rzecz
uprawnionego po stronie Skarbu Państwa powstaje zobowiązanie. A skoro
wysokość tego zobowiązania jest określona w wyroku, należy zasądzić
zadośćuczynienie z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia tego
orzeczenia.
Podzielając powyższe stanowisko uznać należało, że brak było podstaw do
uwzględnienia omawianego zarzutu kasacji.
Mając na uwadze oczywistą bezzasadność podniesionych przez
pełnomocnika wnioskodawcy zarzutów, kasację niniejszą należało oddalić, na
podstawie art. 637a w zw. z art. 636 § 1 k.p.k. - obciążając wnioskodawcę kosztami
postępowania kasacyjnego.
Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu.
[WB]
[r.g.]
IV KK 40/26
8
