IV KK 258/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 16 września 2025 r.
SSN Antoni Bojańczyk
w sprawie A. S.
skazanego z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i in.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
na posiedzeniu bez udziału stron w dniu 16 września 2025 r.
wniosku obrońcy o wyłączenie sędziego SN Marka Siwka od udziału w sprawie o
sygn. akt IV KK 258/24
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k.
p o s t a n o w i ł:
wniosku nie uwzględnić.
UZASADNIENIE
W związku z otrzymanym zawiadomieniem o zmianie składu rozpoznającego
sprawę skazanego A. S. o sygn. akt IV KK 258/24, obrońca skazanego – adw. K.B.
w dniu 26 maja 2025 r. (prezentata k. 72) skierował do Sądu Najwyższego wniosek
z dnia 20 maja 2025 r. o wyłączenie sędziego SN Marka Siwka od rozpoznania ww.
sprawy kasacyjnej na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej
Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, z uwagi na istnienie
okoliczności mogących wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności ww.
sędziego, wywołaną wadliwą procedurą powołania do pełnienia funkcji sędziego
Sądu Najwyższego, odpowiadającą bezwzględnej przyczynie odwoławczej z art.
439 § 1 pkt 2 k.p.k. W uzasadnieniu wniosku obrońca skazanego wskazał, że
IV KK 258/24
2
sędzia Marek Siwek uzyskał powołanie na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego
w 2018 r., na skutek rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej po
2017 r. Powołując się na uchwałę składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r.,
sygn. akt BSA I-4110-1/20, mającej moc zasady prawnej i wiążącej - zdaniem
obrońcy - „każdy skład Sądu Najwyższego, dopóty nie nastąpi odstąpienie od niej”,
podniósł, że „[n]ienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. albo
sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c.
zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd
sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o
zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw”.
Jednocześnie podkreślił, że argumenty podnoszone w kasacji oraz we wniosku o
wstrzymanie wykonania wyroku złożonego wraz z kasacją, dotyczące nienależytej
obsady sądu II instancji, mają zastosowanie także do sytuacji prawnej związanej z
powołaniem sędziego Marka Siwka na urząd sędziego Sądu Najwyższego w
procedurze przed Krajową Radą Sądownictwa ukształtowanej w trybie ustawy z
dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz
niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018, poz. 3). Sędzia ten - zdaniem obrońcy -
musiałby przy rozpoznawaniu wniesionej kasacji, zająć określone stanowisko,
odnoszące się zarazem do jego własnej procedury nominacyjnej, a więc i jego
własnej osoby, co powinno być wystarczającym argumentem do uznania, że ziściła
się przesłanka określona w art. 41 § 1 k.p.k. (k. 72-73).
Na podstawie zarządzenia Prezesa Izby Karnej z dnia 27 maja 2025 r.,
przedmiotowy wniosek został zarejestrowany w repertorium „KRI” pod numerem
1054 i następnie przydzielony sędziemu sprawozdawcy (k. 75).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wniosek okazał się niezasadny i nie zasługiwał na uwzględnienie.
Na wstępie należało przypomnieć, że w świetle orzecznictwa Sądu
Najwyższego "[] zgodnie z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20
kwietnia 2020 r., sygn. akt U2/20, który w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP ma
IV KK 258/24
3
moc powszechnie obowiązującą, uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej
oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020
r., sygn. akt BSA I–4110–1/20, nie wiąże formalnie sędziów Sądu Najwyższego,
natomiast zawarte w niej myśli mogą być wykorzystywane w praktyce orzeczniczej
w granicach normalnych sposobów wykładni prawa" (por. argumentację zawartą w
postanowieniach o SN z: 3 listopada 2021 r., sygn. IV KO 86/21; 28 lutego 2023 r.,
sygn. III KK 23/23; 7 grudnia 2023 r., sygn. I KK 162/23; 14 grudnia 2023 r., sygn. I
Zo 120/23; 18 grudnia 2023 r., sygn. I Zo 92/23; 26 czerwca 2024 r., sygn. IV KK
511/23; 26 marca 2024 r., sygn. I KK 43/24; 7 marca 2024 r., sygn. III KK 608/23; 9
października 2024 r., sygn. I Zo 165/24 14 października 2024 r., sygn. I KS 16/24;
15 października 2024 r., sygn. II Zo 58/24; 15 października 2024 r., sygn. II Zo
72/24; 18 października 2024 r., sygn. II NSNk 27/23; 22 października 2024 r., sygn.
I Zo 161/24; 24 października 2024 r., sygn. II Zo 80/24; 29 października 2024 r.,
sygn. II USK 352/23; 8 listopada 2024 r., sygn. V KK 431/24; 13 listopada 2024 r.,
sygn. I KK 321/24; 19 listopada 2024 r., sygn. II Zo 100/24; 20 listopada 2024 r.,
sygn. I Zo 131/24; 26 listopada 2024 r., sygn. II KK 330/23; 28 listopada 2024 r.,
sygn. V KK 282/24; 28 listopada 2024 r., sygn. II KO 115/24; 3 grudnia 2024 r.,
sygn. III KO 164/24; 17 grudnia 2024 r., sygn. II Zo 111/24; 18 grudnia 2024 r.,
sygn. I KK 385/23; 20 grudnia 2024 r., sygn. II KO 106/24; 30 grudnia 2024 r., sygn.
III KK 590/24; 22 stycznia 2025 r., sygn. I Zo 189/24; 13 marca 2025 r., sygn. III KO
160/24; 27 marca 2025 r., sygn. III KS 56/24; 30 kwietnia 2025 r., sygn. IV KK
114/25; 20 maja 2025 r., sygn. I PSK 60/24; 26 czerwca 2025 r., sygn. I KK 289/24;
26 czerwca 2025 r., II KK 576/22; 28 lipca 2025 r., I USK 312/24 oraz wielu innych).
Sąd Najwyższy nie podziela poglądu, jakoby za bezwzględną przyczynę
odwoławczą wskazaną w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. można uznać okoliczności
wskazane w powołanej powyżej uchwale. W tym zakresie wystarczające jest
odesłanie do uzasadnień postanowień Sądu Najwyższego, w których w sposób
znacznie szerszy przedstawiono argumentację przemawiającą za tym, że
okoliczności, o których traktuje uchwała sygn. akt BSA I–4110–1/20 mogą być
oceniane jedynie w pryzmacie tzw. względnych powodów odwoławczych, tj. z
punktu widzenia regulacji określonej w art. 438 pkt 2 k.p.k. Innymi słowy
potencjalne naruszenie standardu rozpoznania sprawy przez niezawisły i
IV KK 258/24
4
bezstronny sąd w związku z powołaniem sędziego (w tym sędziego Sądu
Najwyższego) przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o
zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.
U. z 2018 r. poz. 3) w konkretnej sprawie winno i może być rozpatrywane wyłącznie
w kategoriach obrazy przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na
treść orzeczenia (względna przyczyna odwoławcza), co zostało szczegółowo
uzasadnione m. in. w postanowieniach Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2022
r., sygn. akt V KK 660/21 oraz z dnia 30 listopada 2022 r., sygn. akt II KK 468/21.
Przechodząc zaś obecnie do oceny wniosku o wyłączenie sędziego SN
Marka Siwka, złożonego przez obrońcę skazanego A. S. , należy powiedzieć, co
następuje. Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje
okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego
bezstronności w danej sprawie. Chodzi tutaj o takie układy faktyczne, w których
określone zachowanie sędziego (albo określona sytuacja, w której znajduje się
dany sędzia) w prowadzonym przez niego postępowaniu bądź też w życiu
prywatnym rodzi obiektywnie uzasadnioną wątpliwość do jego bezstronności,
bowiem rzutuje na określony stosunek sędziego do stron lub sprawy będącej
przedmiotem rozstrzygnięcia w danym postępowaniu (albo nawet ujawnia
określony stosunek sędziego do stron lub sprawy będącej przedmiotem
rozpoznania).
Wykładnia art. 41 § 1 k.p.k. prowadzi do wniosku, że dyspozycja tego
przepisu ⎯ wbrew temu, co się bez wskazania na jakiekolwiek przekonywające
argumenty przyjmuje się w niektórych orzeczeniach Sądu Najwyższego (por.
postanowienia z: 26 października 2022 r., sygn. V KK 413/20; 1 lutego 2023 r.,
sygn. V KK 413/20; 17 października 2023 r., sygn. IV KK 279/23; 7 grudnia 2023 r.,
sygn. IV KK 279/23; 20 lutego 2024 r., sygn. V KK 266/23; 4 kwietnia 2024 r., sygn.
V KK 193/23 czy 20 maja 2024 r., sygn. III KK 168/24; niektóre z rozstrzygnięć
Sądu Najwyższego poszły aż tak daleko, że w istocie w ogóle w sposób
"materialny" nie nawiązywały do okoliczności stypizowanych w art. 41 § 1 k.p.k., np.
postanowienie SN z dnia 11 kwietnia 2024 r., sygn. I KK 385/23, w którym
całkowicie instrumentalnie i w oderwaniu od art. 41 § 1 k.p.k. przyjęto, że cyt.:
IV KK 258/24
5
"[j]edyną możliwością usunięcia uzasadnionych wątpliwości natury konwencyjnej i
konstytucyjnej, jak również zapewnienia stronie postępowania składu Sądu
Najwyższego, w którym nie uczestniczy sędzia, wobec którego w orzecznictwie
Sądu Najwyższego, Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz
Europejskiego Trybunału Praw Człowieka formułowane są rzeczowe, silnie
uzasadnione zastrzeżenia odnoszące się do udziału w procedurze nominacyjnej
niespełniającej wymogów obiektywizmu i niezależności od władzy wykonawczej i
ustawodawczej, było zatem uwzględnienie wniosku i wyłączenie Sędzi[ego] SN
Adama Rocha od rozpoznania kasacji"; podobnie postanowienie SN z dnia 23
listopada 2022 r., sygn. III KK 339/22) upatrujących podstawę wyłączenia sędziów
powołanych przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o
zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw w
sztucznym konstrukcie „braku instytucjonalnej bezstronności”, a zatem na figurze
prawnej nieznanej ustawie postępowania karnego ⎯ nie obejmuje tych sytuacji, w
których wątpliwości podnoszone przez stronę nie mają charakteru ściśle wiążącego
się z istotą sprawy, tj. gdy nie odnoszą się do konkretnych elementów sprawy (tj.
zaszłości natury faktycznej, przebiegu procesowego sprawy itp.), stanowiąc jedynie
wypadkową krytycznej oceny przyjętych przez ustawodawcę rozwiązań
legislacyjnych czy podzielenia poglądu, że określone rozwiązania normatywne nie
dają ⎯ w przekonaniu uczestnika postępowania ⎯ gwarancji bezstronnego
rozpoznania sprawy.
Należy podzielić wyrażone w orzecznictwie Sądu Najwyższego trafne
zapatrywanie, że w "regulacji z art. 41 § 1 k.p.k. chodzi o okoliczności natury
faktycznej, względnie zdarzenia procesowe, które mogłyby uzasadniać wątpliwości
co do obiektywnego rozstrzygnięcia sprawy przez konkretnego sędziego. Do
okoliczności takich nie należą natomiast rozwiązania legislacyjne dotyczące ustroju
sądownictwa" (postanowienie SN z dnia 22 listopada 2023 r., sygn. II KK 7/23).
Trzeba także wskazać na to, że zgodnie z wyrokiem Trybunału
Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., sygn. P 22/19 (Dz.U. poz. 413) art. 41 § 1
k.p.k. w związku z art. 42 § 1 k.p.k. w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o
wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta
IV KK 258/24
6
Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której
wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o
Krajowej Radzie Sądownictwa jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3
pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wniosku o wyłączenie sędziego
opartego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. nie można osnuć na okoliczności
nawiązującej do powołania sędziego w trybie, w którym jego kandydatura była
opiniowana przez Krajową Radę Sądownictwa powołaną na zasadach określonych
w art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa.
Zatem kwestie u s t r o j o w e (n o r m a t y w n e) związane z trybem
powoływania sędziów (a mówiąc precyzyjniej: określone unormowania ustawowe
regulujące ustrój wymiaru sprawiedliwości w zakresie szeroko rozumianego trybu i
zasad powoływania sędziów) nie mogą stanowić podstawy wniosku o wyłączenie
sędziego. Wnioski składane na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. mogą bowiem dotyczyć
li tylko określonych kwestii f a k t y c z n y c h, nie zaś p r a w n y c h (prawno-
ustrojowych). Szerzej zagadnienie to zostało rozwinięte m. in. w postanowieniu SN
z dnia 21 czerwca 2023 r., sygn. IV KK 460/19, w którym wyrażono zasługujący na
akceptację pogląd, że "prawo i obowiązek orzekania sędziego obejmuje każdą
kwestię natury prawnej i z powodu takiej kwestii, która byłaby przedmiotem
orzekania, nie sposób skutecznie żądać wyłączenia sędziego. Przeciwne
stanowisko prowadzi ad absurdum, gdyż oczywiste jest, że przedmiotem
określonego wniosku mogłaby być kwestia ustrojowa dotykająca każdego sędziego,
niezależnie od czasu i trybu powołania. W takiej sytuacji [] nie istniałby sąd, który
mógłby kwestię tę skutecznie rozważyć i rozstrzygnąć. Z tego względu treścią art.
41 § 1 k.p.k. objęte są jedynie okoliczności natury faktycznej" (analogicznie:
postanowienie SN z dnia 22 listopada 2023 r., sygn. II KK 7/23).
Odnosząc się do wskazania przez Autora wniosku o wyłączenie sędziego na
okoliczność, że w kasacji oraz we wniosku o wstrzymanie wykonania wyroku
złożonego wraz z kasacją został podniesiony zarzut wystąpienia na etapie
postępowania odwoławczego bezwzględnej przyczyny odwoławczej
scharakteryzowanej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., to zaś miałoby w konsekwencji
uzasadniać wyłączenie objętego wnioskiem sędziego Sądu Najwyższego od
rozpoznania sprawy kasacyjnej o sygn. IV KK 258/24, to godzi się odesłać do
IV KK 258/24
7
zaprezentowanych powyżej rozważań dotyczących charakteru zarzutów
nawiązujących do rzekomej wadliwości związanej z powołaniem na urząd sędziego
i ich czysto ustrojowego charakteru.
Mając powyższe na uwadze, wobec tego, że wniosek o wyłączenie sędziego
Sądu Najwyższego został osnuty na krytyce ustrojowych rozwiązań prawnych
dotyczących trybu powoływania sędziów przyjętych przez ustawodawcę, należało
dojść do wniosku, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Dlatego też Sąd
Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia.
[J.J.]
[a.ł]
