IV KK 193/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 9 września 2025 r.
SSN Igor Zgoliński (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Marek Siwek
SSN Paweł Kołodziejski
w sprawie M. B.,
skazanego z art. 178a § 1 k.k.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
w dniu 9 września 2025 r.,
kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanego
od wyroku Sądu Rejonowego w Augustowie
z dnia 5 lutego 2025 r., sygn. akt II K 234/24,
uchyla wyrok w zaskarżonej części i sprawę w tym zakresie
przekazuje Sądowi Rejonowemu w Augustowie do ponownego
rozpoznania.
Paweł Kołodziejski
Igor Zgoliński
Marek Siwek
UZASADNIENIE
Wyrokiem Sądu Rejonowego w Augustowie z dnia 5 lutego 2025 r., sygn. II K
234/24, M. B. został uznany za winnego tego, że w dniu 18 maja 2024 r. o godz.
19:30, w A., na drodze publicznej w ruchu lądowym prowadził samochód osobowy
IV KK 193/25
2
marki V. o nr rej. […], będąc w stanie nietrzeźwości (2,70 % alkoholu etylowego we
krwi), tj. czynu z art. 178a § 1 k.k., za który została wymierzona kara 5 miesięcy
pozbawienia wolności, której wykonania na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k., art. 70 § 1
k.k. zostało warunkowo zawieszone na okres próby 2 lat, na podstawie art. 72 § 1
pkt 1 k.k. orzeczony został wobec skazanego obowiązek informowania pisemnie
sądu o przebiegu okresu próby co 6 miesięcy, na podstawie art. 42 § 2 k.k. w zw. z
art. 43 § 1 k.k. orzeczony został środek kamy w postaci zakazu prowadzenia
wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym na okres 5 lat, na podstawie
art. 63 § 4 k.k. zaliczony został na poczet orzeczonego zakazu prowadzenia
pojazdów okres zatrzymania prawa jazdy od dnia 18.05.2024 r. do dnia 04.07.2024 r.,
na podstawie art. 43a § 2 k.k. orzeczony został obowiązek uiszczenia świadczenia
pieniężnego w kwocie 5000 złotych na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym
oraz Pomocy Postpenitencjarnej, na podstawie art. 178a § 5 kk w zw. art. 44b § 1
k.k. orzeczono przepadek na rzecz Skarbu Państwa samochodu osobowego m-ki V.
o nr. rej. [...], nr VIN: [...], orzeczono w przedmiocie kosztów sądowych w sprawie.
Wyrok ten nie został zaskarżony i uprawomocnił się w dniu 13 lutego 2025 r.
Kasację od tego orzeczenia w trybie art. 521 § 1 k.p.k. złożył Prokurator
Generalny, zaskarżając go na niekorzyść skazanego w zakresie zawartego w pkt VII
części dyspozytywnej rozstrzygnięcia o orzeczeniu przepadku pojazdu
mechanicznego. Zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie
prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 366 § 1 k.p.k., polegające na
zaniechaniu wyjaśnienia wynikających z akt postępowania wszystkich istotnych
okoliczności sprawy, dotyczących prawa własności pojazdu mechanicznego marki V.
o nr rej. [...] o nr VIN: [...] według stanu na dzień wyrokowania w sprawie, w
konsekwencji czego, z rażącym i mającym istotny wpływ na treść orzeczenia
naruszeniem prawa materialnego, a mianowicie art. 44b § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 178a
§ 5 k.k., orzeczono na rzecz Skarbu Państwa - w związku ze skazaniem M. B., za
popełniony przez niego w dniu 18 maja 2024 r. występek kwalifikowany z art. 178a §
1 k.k. - przepadek wskazanego pojazdu mechanicznego, w sytuacji gdy skazany po
popełnieniu przestępstwa, tj. w dniu 29 czerwca 2024 r. zbył podlegający
przepadkowi pojazd i na dzień wyrokowania w sprawie V. o nr rej. […] nie stanowił
już jego własności, co przy prawidłowym zastosowaniu dyspozycji art. 44b § 2 k.k.
IV KK 193/25
3
powinno skutkować orzeczeniem, zamiast przepadku pojazdu mechanicznego,
przepadku jego równowartości. W konsekwencji Prokurator Generalny wniósł o
uchylenie wyroku w zaskarżonej części, a mianowicie w zakresie zawartego w pkt
VII rozstrzygnięcia w przedmiocie orzeczenia przepadku pojazdu mechanicznego i
przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Rejonowemu w Augustowie do
ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja okazała się oczywiście zasadna, wobec czego podlegała rozpoznaniu
na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Trafnie podniesiona została wadliwość
wyroku wydanego w zaskarżonym zakresie z rażącym naruszeniem prawa opisanym
w zarzucie kasacji. Sąd meriti nie wyjaśnił w niniejszej sprawie wszystkich istotnych
okoliczności, stosownie do obowiązku wynikającego z treści art. 366 § 1 k.p.k., co
wyrażało się w zaniechaniu weryfikacji rudymentarnych dla wyrokowania
okoliczności, a dotyczących prawa własności pojazdu mechanicznego
prowadzonego przez skazanego w dniu 18 maja 2024 r. w Augustowie. W
konsekwencji powyższego orzeczony został na podstawie art. 44b § 1 k.k. przepadek
pojazdu, którego skazany nie był już właścicielem. Po popełnieniu przestępstwa, tj.
w dniu w dniu 29 czerwca 2024 r. samochód marki V. o nr rej. [...], zgodnie z umową
sprzedaży samochodu, został bowiem przez M. B. zbyty (k. 149-152). Ten fakt
materializował więc normę zawartą w dyspozycji art. 44b § 2 k.k. i winien skutkować
orzeczeniem przepadku równowartości tego pojazdu, nie zaś orzeczeniem
przepadku samego pojazdu mechanicznego.
Przepis art. 44b k.k. oraz korespondujący z nim art. 178a § 5 k.k., które
regulują kwestię przepadku pojazdu mechanicznego lub jego równowartości, zostały
dodane do ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny mocą art. 1 pkt 14 ustawy
z dnia 7 lipca 2022 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw
(Dz. U. 2022.2600 z dnia 13 grudnia 2022 r.) i obowiązują od dnia 14 marca 2024 r.
Art. 178a § 5 k.k. stanowi, że sąd orzeka przepadek, o którym mowa w art. 44b k.k.
w razie popełnienia przestępstwa określonego w § 1 lub 4, chyba że zawartość
alkoholu w organizmie sprawcy przestępstwa określonego w § 1 była niższa niż 1,5
IV KK 193/25
4
promila we krwi lub 0,75 mg/dm3 w wydychanym powietrzu albo nie prowadziła do
takiego stężenia. Sąd może odstąpić od orzeczenia przepadku, jeżeli zachodzi
wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami. Ponieważ
oskarżony M. B. w dniu 18 maja 2024 r. dopuścił się czynu wyczerpującego
ustawowe znamiona występku z art. 178a § 1 k.k., a stan jego nietrzeźwości w czasie
prowadzenia pojazdu mechanicznego przewyższał zakreśloną przez ustawodawcę
granicę, sąd meriti - stosownie do dyspozycji art. 178a § 5 in principio k.k., przy
jednoczesnym braku uznania, że zachodzi wyjątkowy wypadek uzasadniony
szczególnymi okolicznościami – był zobowiązany do orzeczenia przepadku
uregulowanego w dyspozycji art. 44b k.k.
Przepis 44b § 2 k.k. normuje sytuację, w której w czasie popełnienia
przestępstwa pojazd nie stanowił wyłącznej własności sprawcy albo po popełnieniu
przestępstwa sprawca zbył, darował lub ukrył podlegający przepadkowi pojazd. W
powyższych wypadkach przepis ten obliguje do orzeczenia przepadku
równowartości pojazdu. Za równowartość pojazdu uznaje się wartość pojazdu
określoną w polisie ubezpieczeniowej na rok, w którym popełniono przestępstwo, a
w razie braku polisy - średnią wartość rynkową pojazdu odpowiadającego, przy
uwzględnieniu marki, modelu, roku produkcji, typu nadwozia, rodzaju napędu i silnika,
pojemności lub mocy silnika oraz przybliżonego przebiegu, pojazdowi
prowadzonemu przez sprawcę, ustaloną na podstawie dostępnych danych, bez
powoływania w tym celu biegłego.
W tych uwarunkowaniach uznać należało zawarte w pkt VII części
dyspozytywnej wyroku rozstrzygnięcie, mocą którego orzeczono przepadek na rzecz
Skarbu Państwa pojazdu mechanicznego marki V. o nr rej. [...], za oczywiście
wadliwe i spełniające kryteria art. 524 § 1 k.p.k. Choć niewątpliwie w czasie
inkryminowanego zdarzenia skazany prowadził pojazd, który adekwatnie do
wygenerowanych w dniu 18 maja 2024 r. danych z Centralnej Ewidencji Pojazdów i
Kierowców był jego własnością, to jednak w dacie wyrokowania w sprawie (5 lutego
2025 r.) stan ten uległ zmianie. Sąd Rejonowy w Augustowie nie dysponował
natomiast żadnym dowodem, z treści którego wynikałoby, że M. B. w dalszym ciągu
przysługuje wyłączne prawo własności tego pojazdu. Słusznie przy tym zauważył
autor kasacji, że już zarówno na etapie postępowania przygotowawczego, jak i
IV KK 193/25
5
sądowego, ze złożonych oświadczeń o stanie majątkowym nie wynikało, że skazany
jest właścicielem przedmiotowego pojazdu. Stwarzało to tym bardziej asumpt do
aktualizacji pochodzących sprzed wielu miesięcy informacji odnośnie status quo
pojazdu. Zaniechanie tych ustaleń skutkowało w realiach niniejszej sprawy
wydaniem wyroku z rażącym naruszeniem przede wszystkim art. 366 § 1 k.p.k., a w
konsekwencji przepisu art. 44b § 1 i 2 k.k. Uchybienie to niewątpliwie miało istotny
wpływ na treść wydanego wyroku. Z jednej bowiem strony negatywnymi skutkami
orzeczonego środka penalnego została obciążona osoba niebędąca sprawcą czynu
zabronionego (k. 150), z drugiej zaś - w związku ze skazaniem za występek z art.
178a § 1 k.k. - M. B. z nieuprawnioną korzyścią nie poniósł wszystkich
obligatoryjnych konsekwencji prawnych swojego zachowania w sytuacji, w której
przy prawidłowym zastosowaniu analizowanej instytucji należało orzec wobec niego
przepadek równowartości pojazdu mechanicznego prowadzonego przez niego w
czasie inkryminowanego zdarzenia.
W tych realiach rozpoznanie kasacji skutkowało wydaniem orzeczenia
kasatoryjnego w odniesieniu do pkt VII zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy
w tej części do ponownego rozpoznania - w celu dokonania stosownej korektury
wadliwego rozstrzygnięcia.
[J.J.]
[r.g.]
Paweł Kołodziejski
Igor Zgoliński
Marek Siwek
