IV KK 103/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 23 kwietnia 2025 r.
SSN Marek Motuk (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Adam Roch
SSN Stanisław Stankiewicz
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
na posiedzeniu w dniu 23 kwietnia 2025 r. w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
sprawy Z. L.
oskarżonego o czyn z art. 190a § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k.
z powodu kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść
od wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku
z dnia 9 grudnia 2024 r., sygn. akt VIII Ka 616/23
zmieniającego częściowo wyrok Sądu Rejonowego w Białymstoku
z dnia 14 marca 2023 r., sygn. akt III K 1304/22
uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej warunkowego
umorzenia postępowania karnego w odniesieniu do czynu z pkt 2
aktu oskarżenia, tj. występku z art. 190a § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2
k.k. - i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w
Białymstoku do ponownego rozpoznania w postępowaniu
odwoławczym.
[J.J.]
IV KK 103/25
2
Adam Roch Marek Motuk Stanisław Stankiewicz
UZASADNIENIE
Z. L. został oskarżony o to, że:
1. „w okresie od 25 maja 2014 r. do 17 kwietnia 2022 r. w B. przy ulicy K. znęcał
się psychicznie i fizycznie nad wspólnie zamieszkującą żoną M. K., w ten
sposób, że wszczynał awantury domowe, w trakcie których wielokrotnie
znieważał ją słowami powszechnie uznawanymi za obelżywe oraz naruszał
nietykalność cielesną poprzez uderzanie rękoma po całym ciele, chwytanie za
szyję i włosy, wielokrotnie groził jej pozbawieniem życia, w dniu 25 maja
2014 r. w wyniku uderzania pokrzywdzonej rękami po ciele, głowie, twarzy
oraz podduszania spowodował u niej uraz głowy w postaci podbiegnięcia
krwawego w okolicy lewej skroni, guza na potylicy, otarcia naskórka na szyi i
karku, co spowodowało naruszenie czynności narządu ciała na czas
nieprzekraczający 7 dni, a ponadto w okresie od 20 czerwca 2019 r. do 17
kwietnia 2022 r. w tym samym miejscu znęcał się psychicznie nad córką P. L.
w ten sposób, że wielokrotnie znieważał ją słowami powszechnie uznawanymi
za obelżywe, przy czym w czasie popełnienia czynu miał zmniejszoną w
stopniu znacznym zdolność rozumienia znaczenia czynów i kierowania swoim
postępowaniem”, tj. o czyn z art. 207 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k.;
2. „w okresie od 18 kwietnia 2022 r. do dnia 20 maja 2022 r. w B. przy ul. B.1.
uporczywie nękał żonę M. K. oraz córkę P. L. poprzez nachodzenie w miejscu
zamieszkania, wielokrotne wykonywanie połączeń telefonicznych i wysyłanie
smsów, a także nachodzenie w miejscu pracy, co wzbudziło u
pokrzywdzonych uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia oraz
istotnie naruszyło ich prywatność, przy czym w czasie popełnienia czynu miał
zmniejszoną w stopniu znacznym zdolność rozumienia znaczenia czynów i
kierowania swoim postępowaniem”, tj. o czyn z art. 190a § 1 k.k. w zw. z art.
31 § 2 k.k.
IV KK 103/25
3
Sąd Rejonowy w Białymstoku wyrokiem z dnia 14 marca 2023 r., sygn. akt III
K 1304/22:
1. w zakresie czynu opisanego wyżej w pkt 1 (pkt I części wstępnej wyroku) – na
podstawie art. 66 § 1 i 2 k.k., art. 67 § 1 i 2 k.k. – warunkowo umorzył
postępowanie karne wobec oskarżonego Z. L. na okres próby wynoszący 2
lata i oddał go w tym czasie pod dozór kuratora;
2. w zakresie czynu opisanego wyżej w pkt 2 (pkt II części wstępnej wyroku) –
na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 1 § 2 k.k. – umorzył
postępowanie karne wobec oskarżonego Z. L.;
3. rozstrzygnął w przedmiocie zwrotu kosztów obrony z urzędu;
4. zwolnił oskarżonego od ponoszenia kosztów sądowych.
Sąd Okręgowy w Białymstoku – po rozpoznaniu apelacji obrońcy oskarżonego
i prokuratora (na niekorzyść) – wyrokiem z dnia 9 grudnia 2024 r., sygn. akt VIII Ka
616/23:
1. zmienił zaskarżone orzeczenie w zakresie rozstrzygnięć zawartych
w punktach I i II części dyspozytywnej ww. wyroku sądu rejonowego w ten
sposób, że postępowanie karne w zakresie czynów zarzucanych
oskarżonemu w punkcie I i II części opisowej wyroku – na podstawie art. 66 §
1 i 2 k.k., art. 67 § 1 i 2 k.k. – warunkowo umorzył na okres próby wynoszący
2 lata i oddał oskarżonego w tym okresie pod dozór kuratora;
- na podstawie art. 67 § 3 k.k. zasądził od oskarżonego na rzecz
pokrzywdzonych M. K. i P. L. kwoty po 100 złotych tytułem nawiązki;
2. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok w pozostałym zakresie;
3. rozstrzygnął w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej
oskarżonemu z urzędu w postępowaniu odwoławczym;
4. zwolnił oskarżonego od kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze.
Uzasadnienie ww. orzeczenia sądu drugiej instancji nie zostało sporządzone.
W dniu 3 marca 2025 r. (data prezentaty) kasację od ww. wyroku Sądu
Okręgowego w Białymstoku wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich, zaskarżając to
IV KK 103/25
4
orzeczenie – na korzyść oskarżonego Z. L. – „w części w jakiej Sąd II instancji zmienił
wyrok Sądu Rejonowego w Białymstoku co do czynu opisanego w punkcie II tego
wyroku i warunkowo umorzył w tym zakresie postępowanie”.
Skarżący zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść zaskarżonego
wyroku, naruszenie prawa materialnego, tj. art. 66 § 2 k.k., polegające na
warunkowym umorzeniu postępowania karnego wobec Z. L. na okres próby
wynoszący dwa lata, w sytuacji gdy zostało mu przypisane popełnienie występku z
„art. 190a § 1 k.k.” zagrożonego karą pozbawienia wolności do lat 8, a więc karą
przekraczającą 5 lat pozbawienia wolności, co uniemożliwiało zastosowanie
powyższej instytucji prawa karnego.
Zarzucając powyższe, skarżący wniósł o „uchylenie wyroku Sądu
Okręgowego w Białymstoku z dnia 9 grudnia 2024 r., sygn. VIII Ka 616/23, w
zaskarżonym zakresie”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja Rzecznika Praw Obywatelskich jest oczywiście zasadna, stąd też –
zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 535 § 5 k.p.k. – podległa uwzględnieniu na
posiedzeniu bez udziału stron.
Przewidziana w art. 66 § 1 k.k. instytucja warunkowego umorzenia
postępowania karnego, dedykowana jest sprawcom przestępstw o niedużym
ciężarze gatunkowym. Wyrazem tego założenia – w aspekcie formalnym – jest
określone w art. 66 § 2 k.k. (w brzmieniu od dnia 1 lipca 2015 r.) zastrzeżenie, którym
ustawodawca wyłączył możliwość stosowania przedmiotowego środka probacyjnego
w odniesieniu do sprawców czynów zagrożonych karą przekraczającą 5 lat
pozbawienia wolności.
W niniejszej sprawie, Z. L., w pkt 2 skargi publicznej, oskarżony został o
występek z art. 190a § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k., a zatem czyn, który w czasie
jego popełnienia (oznaczonym w akcie oskarżenia), zagrożony był karą pozbawienia
wolności od 6 miesięcy do lat 8. Oczywiste jest zatem, że wobec aktualnego
brzmienia art. 66 § 2 k.k., zastosowanie warunkowego umorzenia postępowania co
do sprawcy wymienionego występku było niedopuszczalne. Tymczasem sąd ad
quem, wydając w przedmiotowej sprawie wyrok reformatoryjny, zignorował
akcentowany warunek formalny i ostatecznie rzeczonym środkiem probacyjnym objął
IV KK 103/25
5
również czyn zarzucony oskarżonemu z art. 190a § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k.
Sąd odwoławczy dopuścił się zatem rażącego naruszenia prawa materialnego, które
ze swej natury miało istotny wpływ na treść zapadłego orzeczenia, gdyż naruszenie
to doprowadziło do zastosowania wobec Z. L. instytucji prawa karnego, w sytuacji
niespełnienia bezwzględnie wiążącego warunku formalnego. Trzeba też odnotować,
że uchybienie to doprowadziło do wydania rozstrzygnięcia na niekorzyść
oskarżonego, gdyż orzeczenie sądu meriti w zakresie czynu z pkt 2 aktu oskarżenia,
zawierało rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania z powodu znikomej społecznej
szkodliwości czynu (art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 1 § 2 k.k.).
W tym stanie rzeczy, należało uchylić wyrok sądu drugiej instancji w
zaskarżonej części i sprawę przekazać w tym zakresie Sądowi Okręgowemu w
Białymstoku do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Przy
ponownym rozpoznaniu sprawy sąd ad quem winien wydać rozstrzygnięcie zgodne
z przepisami prawa materialnego.
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.
[J.J.]
[r.g.]
Adam Roch Marek Motuk Stanisław Stankiewicz
