IV CSK 251/17

Sygn. akt IV CSK 251/17

POSTANOWIENIE

Dnia 21 listopada 2017 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Maria Szulc

w sprawie z wniosku J.S.
‎przy uczestnictwie A.J.L. i S.L.
‎o zniesienie współwłasności i o zobowiązanie,
‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 listopada 2017 r.,
‎na skutek skargi kasacyjnej uczestnika postępowania A.J.L.

od postanowienia Sądu Okręgowego w O.
‎z dnia 25 marca 2016 r., sygn. akt IX Ca (…),

1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2) zasądza na rzecz wnioskodawczyni oraz uczestniczki S. L. w częściach równych od A.J.L. kwotę 5400,- (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Skarga kasacyjna jest szczególnym środkiem odwoławczym, którego wymogi określa art. 398⁴ § 1 i 2 k.p.c. wskazując na jej cechy konstrukcyjne i nakładając na skarżącego obowiązek zawarcia w skardze wniosku o przyjęcie do rozpoznania oraz jego uzasadnienia.

Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie, zaś cel wymagania przewidzianego w art. 398 ⁴ § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie i uzasadnienie przez skarżącego istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym. W przypadku powołania we wniosku przesłanki określonej w art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c. należy sformułować zagadnienie prawne oraz przedstawić odrębną, pogłębioną argumentację prawną wskazującą na zaistnienie powołanej okoliczności uzasadniającej przyjęcie skargi do rozpoznania (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 23 listopada 2010 r., II CSK 344/10, nie publ.). Powołanie we wniosku przesłanki określonej w punkcie drugim wymaga wskazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni, bądź niejednolita jego wykładnia wywołuje  rozbieżności w orzecznictwie sądów, które należy przytoczyć (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2002 r., II CZ 102/02, nie publ.). Dla skutecznego natomiast powołania w skardze przesłanki określonej w art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. konieczne jest wykazanie przez skarżącego kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego mającej charakter oczywisty, widoczny prima facie przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej.

Brak podstaw do przyjęcia, że wskazane przez skarżącego wątpliwości związane z treścią art. 618 § 1, 2 i 3 k.p.c. oraz art. 212 § 2 k.c. można zakwalifikować jako istotne zagadnienia prawne, a więc zagadnienia cechujące się nowością i dotychczas niewyjaśnione i nierozwiązane w orzecznictwie. Zagadnienia dotyczące powinności sądu drugiej instancji wydania postanowienia wstępnego co do przedmiotu sporu o własność zgłoszonego w postępowaniu apelacyjnym, formy rozstrzygnięcia o przedmiocie takiego sporu i rodzaju środka odwoławczego wynikają z oczywiście błędnego poglądu skarżącego, że sąd drugiej instancji rozpoznając przekazaną do postępowania o zniesienie współwłasności sprawę o  prawo własności działa jako sąd pierwszej instancji. Nie budzi sporu w orzecznictwie i doktrynie, że zgłoszenie roszczeń, o których mowa w art. 618 § 1 k.c. dopuszczalne jest do daty zamknięcia rozprawy przed sądem pierwszej instancji a zgłoszenie ich przed sądem drugiej instancji dopuszczalne jest wówczas, gdy stały się wymagalne w trakcie postępowania międzyinstancyjnego (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2008 r., V CSK 447/07, nie publ. i orzeczenia w nim powołane, z dnia 3 czerwca 2011 r., III CSK 330/10, nie publ., z dnia 14 kwietnia 2016 r., IV CSK 593/15, nie publ.). Zgłoszenie roszczenia z tytułu sporu o własność po raz pierwszy przed sądem drugiej instancji nie powoduje jego przekształcenia w sąd pierwszej instancji, lecz jest rozpoznawane przez ten sąd, jako sąd drugiej instancji w ramach art. 378 k.p.c. merytorycznie, z dokonaniem własnych ustaleń faktycznych i ustaleniem podstawy prawnej. Sprawa pomiędzy współwłaścicielami o stwierdzenie obowiązku złożenia przez obdarowanego oświadczenia woli co do przeniesienia na darczyńcę przedmiotu odwołanej darowizny jest sporem o własność w rozumieniu art. 618 § 1 k.p.c., a moment odwołania darowizny i złożenia pozwu jest zależny wyłącznie od darczyńcy; stąd dokonanie takiej czynności dopiero w toku postępowania odwoławczego z powołaniem się na okoliczności występujące od kilku lat a więc także w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji usuwa konieczność odniesienia się do argumentu jednoinstancyjności. Wydanie postanowienie wstępnego rozstrzygającego spór o własność na podstawie art. 618 § 1 zd. 2 k.p.c. jest fakultatywne, a zatem udzielenie generalnej odpowiedzi na pytanie czy sąd powinien wydać postanowienie wstępne w opisanej sytuacji procesowej, jest niemożliwe z uwagi na uzależnienie jego wydania od dokonania przez  sąd  orzekający oceny wszystkich okoliczności danej sprawy. Postanowienia wstępne, przewidziane w art. 618 § 1 k.p.c., mają szczególny charakter, ponieważ rozstrzygają samodzielnie, ostatecznie i w całości zagadnienia sporne, mające prejudycjalne znaczenie dla sprawy głównej, a zatem mogą mieć treść zarówno pozytywną, jak i negatywną. Odrębnie wszczęte sprawy o własność, dołączone do sprawy o zniesienie współwłasności, tworzą z tą sprawą jedną całość podlegającą kompleksowemu osądowi w postanowieniu kończącym postępowanie w sprawie, a orzeczenie o nich zawarte powinno być w odrębnym punkcie sentencji postanowienia z tego względu, że rozstrzyga ono prawomocnie o żądaniu strony, które w innym postępowaniu zgłoszone już być nie może z uwagi na treść art. 618 § 3 k.p.c. Nie ma też wątpliwości, że od postanowienia wydanego przez sąd drugiej instancji służy wyłącznie skarga kasacyjna na zasadach określonych w art. 519¹ § 1 i 4 pkt 4 k.p.c., a nie apelacja (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1981 r., III CZP 29/81, OSNCP 1982 r., nr 4, poz. 45, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2011 r., I CSK 138/11, OSNC 2012 r., nr 708, poz. 89, Biul. SN 2012 r., nr 2 poz. 12, z dnia 6 kwietnia 2017 r., IV CZ 140/16 nie publ.). Na marginesie jedynie można wskazać, że wskazane zagadnienia prawne nie miałyby żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy skoro w podstawach skargi skarżący nie zawarł zarzutów naruszenia prawa materialnego dotyczących sposobu rozstrzygnięcia sporu o własność.

Nie ma też podstaw do przyjęcia, że art. 212 § 2 k.c. w zakresie dopuszczalności przyznania nieruchomości stanowiącej przedmiot zniesienia współwłasności niektórym z dotychczasowych współwłaścicieli na współwłasność, budzi poważne wątpliwości, a zatem nie wątpliwości zwykłe, które mogą być rozstrzygnięte przez sąd powszechny w toku rozpoznawania sprawy, a wątpliwości kwalifikowane, wynikające z rozbieżnej jego wykładni przez judykaturę i orzecznictwo. Zarówno poglądy przedstawicieli doktryny, jak i judykatury cechuje jednolitość w aprobowaniu stosowania, w drodze analogii art. 1044 k.c. oraz możliwości zniesienia współwłasności przez przyznanie rzeczy wspólnej lub jej  części kilku dotychczasowym współwłaścicielom, jeżeli taki sposób jest uzasadniony z ekonomicznych i społecznych przyczyn oraz nie spowoduje konfliktów a wszyscy współwłaściciele mający pozostać w niepodzielności wyrażą na to zgodę (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 1993 r., I CRN 176/93, nie publ., z dnia 4 listopada 1998 r., II CKN 347/98, OSNC 1999 r., nr 6, poz. 108).

Z tej przyczyny zarówno przedstawione zagadnienie prawne, jak i wskazana potrzeba wykładni art. 212 § 2 k.c. nie uzasadnia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Nie uzasadnia tego również powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej z odwołaniem się do podstaw skargi bez odrębnego wskazania, w czym autor skargi tę oczywistość upatruje, mimo sformułowania zarówno zagadnień prawnych, jak i powołania potrzeby wykładni przepisów prawnych.

Z tych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 398⁹ § 2 w zw. z 13 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 3 w zw. z art. 391 § 1 i art. 398 ²¹ k.p.c. oraz § 2 pkt 2, § 5 pkt 6 i 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2015 r., poz. 1800).

jw