III UZ 27/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 21 października 2025 r.
SSN Leszek Bielecki
w sprawie z odwołania B. S.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Radomiu
o rekompensatę z tytułu pracy w szczególnych warunkach,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 21 października 2025 r.,
zażalenia odwołującej się na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Lublinie
z dnia 13 września 2024 r., sygn. akt III AUa 519/23, WSC U 40/24,
oddala zażalenie.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
postanowieniem z 13 września 2024 r. odrzucił skargę kasacyjną B. S. od wyroku
tegoż Sądu z 27 marca 2024 r., III AUa 519/23, oddalającego jej apelację od
wyroku Sądu Okręgowego w Radomiu z 25 kwietnia 2023 r., VI U 382/21, w
sprawie o rekompensatę z tytułu pracy w szczególnych warunkach.
We wniesionej 1 lipca 2024 r. skardze kasacyjnej pełnomocnik odwołującej
się jako wartość przedmiotu zaskarżenia wskazała kwotę 10.800 zł bez wskazania
sposobu wyliczenia tej kwoty. Z uwagi na rozbieżności w wysokości wartości
przedmiotu zaskarżenia wskazanych przez odwołującą się w apelacji (8.400 zł)
oraz skardze kasacyjnej (10.800 zł), Sąd Apelacyjny zarządzeniem z 24 lipca 2024
r. wezwał pełnomocnika skarżącej do przedstawienia sposobu wyliczenia wartości
III UZ 27/24
2
przedmiotu zaskarżenia wskazanej w skardze kasacyjnej (w tym sposobu
wyliczenia miesięcznej kwoty o którą ma być zwiększona emerytura) oraz
wyjaśnienia różnicy między wartością przedmiotu zaskarżenia wskazaną w skardze
kasacyjnej i w apelacji, w terminie 7 dni. W dniu 13 sierpnia 2024 r. pełnomocnik
skarżącej złożyła pismo procesowe, w którym wskazała, że określona w skardze
kasacyjnej wartość rekompensaty za pracę w warunkach szczególnych została
przyjęta na podstawie wysokości rekompensaty przyznanej mężowi skarżącej,
którego zarobki były proporcjonalne do zarobków przez nią uzyskiwanych.
Podniosła, że za wysokością dodatku do emerytury w kwocie 900 zł przemawia
również legitymowanie się przez skarżącą co najmniej 15-letnim stażem pracy w
warunkach szczególnych. Wskazała również, że wartość przedmiotu zaskarżenia w
apelacji została wskazana omyłkowo.
Organ rentowy, któremu został doręczony odpis pisma procesowego strony
przeciwnej z 13 sierpnia 2024 r., został zobowiązany do ustosunkowania się do
oznaczonej w nim wartości przedmiotu zaskarżenia. W piśmie procesowym,
złożonym 3 września 2024 r. organ rentowy przedstawił wyliczenia (hipotetyczne)
ile wynosiłby kapitał początkowy po doliczeniu rekompensaty, a także ile
wynosiłaby emerytura tak wyliczona, tj. z rekompensatą na luty 2021 r., przyjmując
pracę w szczególnych warunkach w ilości 15 lat. Wskazał, że różnica emerytury
bez rekompensaty i z rekompensatą dla skarżącej za luty 2021 r. wyniosłaby
645,60 zł miesięcznie, a od marca 2021 r. - 647,58 zł miesięcznie. W załączeniu
organ rentowy przekazał pismo wydziału merytorycznego ZUS Oddział w Radomiu
z 29 sierpnia 2024 r., w którym wskazano na ww. różnicę emerytur wraz z
wyliczeniem rekompensaty (jako dodatku do kapitału początkowego) oraz
wysokości kapitału początkowego po doliczeniu rekompensaty. Tak wyliczona
wartość przedmiotu zaskarżenia, będąca różnicą między emeryturą z
rekompensatą i bez rekompensaty za rok 2021, wyniosła 6.583,40 zł.
Sądu Apelacyjny przedstawione przez organ rentowy wyliczenie wartości
przedmiotu zaskarżenia, stanowiące różnicę między emeryturą z rekompensatą i
bez rekompensaty za rok 2021, przyjął za prawidłowe. Wskazał również, że
wartość przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie, wbrew twierdzeniom
skarżącej, nie może zostać obliczona w oparciu o wysokość świadczenia
III UZ 27/24
3
pobieranego przez jej męża. Wartość ta musi bowiem być określona w sposób
dokładny i właściwy dla roszczenia skarżącej, a nie innych osób.
Wobec powyższego Sąd Apelacyjny, stosownie do art. 3982 § 1 k.p.c., uznał
skargę kasacyjną za niedopuszczalną z uwagi na wartość przedmiotu zaskarżenia,
która jest niższa niż dziesięć tysięcy złotych i na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c.
skargę odrzucił.
Od postanowienia Sądu Najwyższego z 13 września 2024 r. w przedmiocie
odrzucenia skargi kasacyjnej złożono zażalenie zarzucając: (-) naruszenie art. 45
ust. 1 Konstytucji RP przez uznanie przez Sąd Apelacyjny, iż wartość przedmiotu
zaskarżenia w niniejszej sprawie wynosi 6.583,40 zł w sytuacji, gdy wyliczenia
zostały wykonane przez stronę niniejszego postępowania, tj. Zakład Ubezpieczeń
Społecznych i w całości przyjęte przez Sąd jako obiektywne i prawidłowe; (-)
naruszenie art. 5055 k.p.c. przez nie zasięgnięcie przez Sąd wiadomości
specjalnych w sytuacji, gdy ustalenie zasadności lub wysokości świadczenia jest
kwestią sporną pomiędzy stronami niniejszego postępowania i oparcie
zaskarżonego postanowienia jedynie na twierdzeniach Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych; (-) błąd w ustaleniach faktycznych przez przyjęcie przez Sąd
Apelacyjny wartości przedmiotu zaskarżenia w oparciu o przedstawione przez
Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyliczenia w sytuacji, gdy Sądy zobowiązane są
do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w wyliczeniach
doręczonych pełnomocnikowi skarżącej, a stanowiących podstawę zaskarżonego
orzeczenia wskazano 15-letni okres pracy w warunkach szczególnych przed 1
stycznia 2009 r. w sytuacji, gdy skarżąca legitymuje się 20-letnim stażem przed
dniem 1 stycznia 2009 r.
Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia
i ponowne przeprowadzenie dochodzenia w celu ustalenia wartości przedmiotu
zaskarżenia przez biegłego oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z
opinii biegłego z zakresu ubezpieczeń społecznych bądź finansów i rachunkowości
na okoliczność przeprowadzenia dochodzenia i obiektywnego sprawdzenia
wartości przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
III UZ 27/24
4
Zażalenie okazało się nieuzasadnione.
Nie ulega wątpliwości, że sprawa o rekompensatę mieści się w katalogu
spraw majątkowych. Sprawa o wysokość emerytury nie jest bowiem sprawą o
prawo do emerytury, a więc o dopuszczalności skargi kasacyjnej w takim
przypadku decyduje faktyczna wartość sporna (art. 3982 § 1 zdanie pierwsze k.p.c.),
a nie wartość określona w sposób dowolny przez stronę procesu. Do skargi
kasacyjnej wniesionej w sprawie o roszczenie, stanowiące różnicę między kwotą
otrzymywanej emerytury, a kwotą świadczenia żądanego przez osobę
ubezpieczoną, nie ma zastosowania wyłączenie ze zdania drugiego art. 3982 § 1
k.p.c.
Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego, w sprawie z
zakresu ubezpieczeń społecznych, której przedmiotem jest zmiana wysokości
świadczenia powtarzającego się, wartość przedmiotu zaskarżenia (art. 3982 § 1
k.p.c.) ustala się na podstawie art. 22 k.p.c. w odniesieniu do świadczeń przyszłych,
a w odniesieniu do świadczeń zaległych na podstawie art. 19 § 1 k.p.c. Natomiast,
w przypadku dochodzenia świadczeń przyszłych i zaległych - stosuje się art. 21
k.p.c. (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 4 kwietnia 2012 r., III UZ 3/12,
Legalis nr 526690; 14 marca 2019 r., I UZ 4/19, Legalis nr 1883364; 13 stycznia
2021 r., I UZ 20/20, Legalis nr 2587301; 26 kwietnia 2022 r., III UZ 33/21, Legalis nr
2764767; 17 maja 2023 r., I UZ 19/22, Legalis nr 2937488; 22 listopada 2023 r.,
I UZ 11/23, Legalis nr 3024204).
Organ rentowy, w sposób niebudzący żadnych wątpliwości, przedstawił
wyliczenia, ile wynosiłby kapitał początkowy po doliczeniu rekompensaty, a także
ile wynosiłaby emerytura tak wyliczona, tj. z rekompensatą na luty 2021 r.,
przyjmując pracę w szczególnych warunkach w ilości 15 lat. Wskazał, że różnica
emerytury bez rekompensaty i z rekompensatą dla skarżącej za luty 2021 r.
wyniosłaby 645,60 zł miesięcznie, a od marca 2021 r. - 647,58 zł miesięcznie. Tak
wyliczona wartość przedmiotu zaskarżenia, będąca różnicą między emeryturą z
rekompensatą i bez rekompensaty za rok 2021, wyniosła 6.583,40 zł.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy, w myśl art. 39814 k.p.c. w
związku z art. 3941 § 3 k.p.c., orzekł jak w sentencji.
III UZ 27/24
5
[a.ł]
