III USK 358/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 3 grudnia 2025 r.
SSN Jarosław Sobutka
w sprawie z odwołania W.W.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Wałbrzychu
o rentę socjalną,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 3
grudnia 2025 r.,
na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego we
Wrocławiu
z dnia 15 maja 2024 r., sygn. akt III AUa 184/23,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
DS
UZASADNIENIE
Decyzją z 27 października 2020 r. (znak: […]), Zakład Ubezpieczeń
Społecznych Oddziału w Wałbrzychu odmówił W.W. prawa do renty socjalnej.
Sąd Okręgowy w Świdnicy Wydział VII Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,
wyrokiem z 2 grudnia 2022 r. (sygn. akt VII U 986/20), wydanym w sprawie W.W.,
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Wałbrzychu, o rentę
socjalną: oddalił odwołanie oraz zasądził od wnioskodawcy W.W., na rzecz Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Wałbrzychu, kwotę 180 zł, tytułem kosztów
zastępstwa procesowego.
III USK 358/24
2
Na skutek apelacji wnioskodawcy, Sąd Apelacyjny we Wrocławiu III Wydział
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 15 maja 2024 r. (sygn. akt III AUa
184/23), oddalił apelację.
Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, do Sadu
Najwyższego wywiódł wnioskodawca, zaskarżając judykat w całości, zarzucając
rozstrzygnięciu:
1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik
sprawy, a mianowicie:
1. art. 278 k.p.c. i art. 286 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., poprzez niezlecenie
sporządzenia opinii przez innych biegłych sądowych z zakresu psychiatrii i
psychologii, neurologii, ortopedii oraz biegłego ad hoc z zakresu doradztwa
zawodowego, podczas gdy przeprowadzone w sprawie opinie biegłych
pozostawały nielogiczne w świetle zasad doświadczenia życiowego, zaś
dotychczas wyznaczeni biegli nie posiadali wiadomości specjalnych w
zakresie doradztwa zawodowego, aktualnej sytuacji na rynku pracy;
2. art. 380 k.p.c., poprzez nierozpoznanie postanowienia Sądu I instancji, które
nie podlegało zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miało wpływ na
rozstrzygnięcie sprawy, tj. postanowienia z 8 listopada 2022 r., w
przedmiocie pominięcia dowodu z opinii innych biegłych sądowych z zakresu
psychiatrii i psychologii, neurologii, ortopedii oraz biegłego ad hoc z zakresu
doradztwa zawodowego jako nieistotnego, a następnie przeprowadzenie ww.
dowodu przez Sąd II instancji, bowiem przeprowadzone w sprawie opinie
biegłych pozostawały nielogiczne, w świetle zasad doświadczenia
życiowego, zaś dotychczas wyznaczeni biegli nie posiadali wiadomości
specjalnych w zakresie doradztwa zawodowego, aktualnej sytuacji na rynku
pracy;
3. art. 382 k.p.c., poprzez rozstrzygnięcie sprawy wyłącznie w oparciu o
ustalenia faktyczne Sądu I instancji, podczas gdy przeprowadzone w
sprawie opinie biegłych pozostawały nielogiczne, w świetle zasad
doświadczenia życiowego, zaś dotychczas wyznaczeni biegli nie posiadali
wiadomości specjalnych w zakresie doradztwa zawodowego, aktualnej
sytuacji na rynku pracy;
III USK 358/24
3
4. art. 385 k.p.c. oraz 386 § 1 k.p.c., poprzez nieuwzględnienie apelacji powoda
w całości, podczas gdy należało uwzględnić apelację powoda w całości i
przyznać mu prawo do renty socjalnej;
5. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:
1. art. 12 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych w zw. z art. 15 pkt 1 ustawy o rencie socjalnej, a w
konsekwencji naruszenia także art. 4 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 ustawy o rencie
socjalnej, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i odmówienie powodowi
prawa do renty socjalnej, podczas gdy powód pozostaje osobą całkowicie
niezdolną do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które
powstało przed ukończeniem 18 roku życia, przez co spełnia przesłanki do
przyznania mu renty socjalnej.
W związku ze stawianymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie
zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnego we
Wrocławiu do ponownego rozpoznania, z pozostawienie temu Sądowi
rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.
Skarżący wniósł także o przyjęcie niniejszej skargi kasacyjnej do
rozpoznania, wskazując na podstawę określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., w
związku z oczywistym uzasadnieniem skargi.
W ocenie wnioskodawcy niniejsza skarga jest oczywiście uzasadniona z
uwagi na fakt, że Sąd Apelacyjny wydał orzeczenie z rażącym naruszeniem art. 278
k.p.c. i art. 286 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., bowiem bezrefleksyjnie powielił za
Sądem Okręgowym stanowiska biegłych sądowych - chirurga-ortopedy, neurologa,
psychologa i psychiatry oraz z zakresu medycyny pracy, co do zdolności
wnioskodawcy do wykonywania pracy, podczas gdy powołani w sprawie biegli
sądowi - jako osoby o specjalnościach medycznych - nie posiadają wiedzy z
zakresu aktualnych trendów i uwarunkowań obecnych na rynku pracy. Biegli sądowi
albo uchylali się do precyzyjnego wskazania, jakie konkretnie prace powód mógłby
wykonywać albo powielali tezy o możliwości znalezienia zatrudnienia
wnioskodawcy na stanowiskach prac nie wymagających czynności obu rąk, na
przykład prac dozorujących, informatyka, itp. Stwierdzona u wnioskodawcy
III USK 358/24
4
ułomność fizyczna wyklucza, aby mógł on prawidłowo wykonywać obowiązki stróża
czy ochroniarza, gdyż nie byłby wstanie przeprowadzić patrolu dozorowanego
obiektu czy też podjąć interwencji (zatrzymania, pościgu) w przypadku wtargnięcia,
kradzieży czy podjęcia innych działań przestępczych przez intruzów. Z kolei
ułomność psychiczna, w tym apatia, osłabienie koncentracji, ogólnego poziomu
aktywności czy funkcji pamięci, wyklucza możliwość pracy przez powoda na
stanowisku związanym z przeglądaniem monitoringu w ramach dozoru obiektu czy
pracy jako informatyk, gdyż obecny rozwój technologiczny wymaga od takich osób
z jednej strony dużej koncentracji i dokładności, zaś z drugiej strony
specjalistycznych umiejętności, dla których poznania nie jest wystarczające
uczestnictwo w zajęciach w szkole policealnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna wnioskodawcy nie mogła zostać przyjęta do rozpoznania.
Zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę
kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,
jeżeli istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi
nieważność postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Nakładając na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej
przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego
przedsądu, ustawodawca zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny
środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje
publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do
czterech ma, w konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania ustrojowo i procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych
przypadkach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a
skarga nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej jednostkowej
sprawie. Ostatecznie, nie w każdej sprawie, nawet takiej, w której prawomocne
orzeczenie zostało wydane w warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku
III USK 358/24
5
wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W
przeciwnym bowiem razie Sąd Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym
przepisom, sądem trzeciej instancji, a jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie
korekty ewentualnych błędów w zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w
każdej indywidualnej sprawie. Podkreślenia wymaga także, że wniosek o przyjęcie
skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu,
natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero
po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania.
Oba te elementy muszą być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie
przedstawione i uzasadnione. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i
skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej
podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich
domyślać (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 19 maja 2022 r., I USK 434/21,
Legalis nr 2740849).
Strona skarżąca, formułując wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania wskazała, że jest ona oczywiście uzasadniona – przywołała więc
przesłankę przedsądu określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Autor skargi kasacyjnej
jej oczywistej zasadności upatruje w tym, że „Sąd Apelacyjny wydał orzeczenie z
rażącym naruszeniem art. 278 k.p.c. i art. 286 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.
bowiem bezrefleksyjnego powielił za Sądem Okręgowym stanowiska biegłych
sądowych (...)”. Tak sformułowany wniosek nie mógł jednak przynieść
spodziewanego skutku. W motywach wniosku opartego na przesłance przedsądu,
jaką jest oczywista zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.),
powinien być zawarty wywód prawny wyjaśniający, w czym wyraża się owa
oczywistość i przedstawione argumenty na poparcie tych twierdzeń (zob.
postanowienia Sądu Najwyższego: z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr
198531; z 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06, LEX nr 421035; z 9 stycznia 2008 r.,
III PK 70/07, LEX nr 448289; z 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z 3
kwietnia 2008 r., II PK 352/07, LEX nr 465859 i z 5 września 2008 r., I CZ 64/08,
LEX nr 512050). O ile dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej podstawa jest
usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do dalszego jej rozpoznania, niezbędne
jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego
III USK 358/24
6
lub procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy
wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w
szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy przepisów prawa i doszukiwania
się ich znaczenia (tak m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 16 września 2003
r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274; z 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616;
z 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107; z 9 maja 2008 r., II PK 11/08,
LEX nr 490364; z 21 maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538 i z 9 czerwca 2008 r.,
II UK 38/08, LEX nr 494134). W judykaturze podkreśla się, że przesłanką przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego
przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie
to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut
naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi
wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (postanowienia
Sądu Najwyższego: z 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 nr 13, poz. 230;
z 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07, LEX nr 442743; z 11 kwietnia 2008 r., I UK
46/08, LEX nr 469185 i z 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133). Tego w
niniejszej sprawie zabrakło.
Nadto, strona skarżąca podnosząc zarzuty naruszenia przepisów
proceduralnych, w sposób ewidentny próbuje polemizować z ustaleniami
dokonanymi w sprawie przez Sąd II instancji. Tymczasem, kwestionowanie ustaleń
stanu faktycznego, dokonanych przez sądy powszechne, jest niedopuszczalne na
etapie postępowania kasacyjnego. Wynika to wprost z art. 39813 § 2 k.p.c. w zw. z
art. 3983 § 3 k.p.c., ograniczających kognicję Sądu Najwyższego w tym zakresie.
Polemika z ustaleniami poczynionymi, zarówno przez sąd pierwszej, jak i drugiej
instancji, a także mnożenie wątpliwości odnośnie do rzetelności opinii, które już
zostały wyczerpująco wyjaśnione w postępowaniu odwoławczym, stanowi próbę
obejścia powyższego zakazu.
Należy podkreślić, że dowód z opinii biegłego podlega co do zasady ocenie
sądu, tak jak każdy inny dowód, stosownie do reguł określonych w art. 233 § 1
k.p.c. Zadaniem sądu jest ocena logicznej spójności wywodu przedstawionego
przez biegłego oraz jego funkcji przekonującej. Ustalenia stanu faktycznego sprawy
podejmowane są na podstawie całokształtu przeprowadzonych w niej dowodów. O
III USK 358/24
7
liczbie biegłych powołanych do przygotowania opinii, a także o potrzebie
zasięgnięcia opinii innego (kolejnego) biegłego rozstrzyga sąd, a nie strona. Nie
można przyjąć, że sąd zobowiązany jest dopuścić dowód z kolejnych biegłych w
każdym przypadku, gdy złożona opinia jest niekorzystna dla strony. Potrzeba
powołania innego biegłego powinna wynikać z okoliczności sprawy, a nie z samego
niezadowolenia strony z dotychczas złożonej opinii. Potrzebą taką nie może być
jednak przeświadczenie strony, że dalsze opinie pozwolą na udowodnienie
korzystnej dla niej tezy. Przepis art. 278 § 1 k.p.c. nie nakłada na sąd obowiązku
dopuszczenia dowodu z opinii biegłego, lecz określa przesłanki dopuszczenia
takiego dowodu w sytuacji, gdy zgodnie z art. 6 k.c. i art. 232 zdanie pierwsze k.p.c.
strona wnioskuje o jego przeprowadzenie. Ustawodawca celowo użył w art. 278 § 1
k.p.c. sformułowania „może”, podkreślając stosunkowo szeroki margines swobody
dla sądu rozpoznającego sprawę, który może ocenić, czy w danym wypadku
zachodzi potrzeba dopuszczenia dowodu z opinii biegłego.
Sąd II instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazał, że nie ma
podstaw do zasięgania opinii jeszcze innych biegłych, bowiem specjalizacje
biegłych zostały dobrane ze względu na schorzenia ubezpieczonego, na które
cierpi i które zostały stwierdzone we wcześniejszym leczeniu a opinie biegłych - z
różnych specjalizacji - pozwoliły Sądom obu instancji na dokonanie wszechstronnej
oceny psychicznego i fizycznego stanu zdrowia badanego. W zestawieniu więc z
treścią art. 286 k.p.c., w którym ustawodawca nieprzypadkowo użył także słowa
„może”, argumenty Sądu wyjaśniające, dlaczego nie uwzględnił wniosku o
powołanie kolejnego biegłego, nie mogły być uznane za oczywiście bezzasadne.
Biorąc powyższe pod uwagę nie ma podstaw do przyjęcia, że mamy do
czynienia z przesłanką przedsądu, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Z tego
powodu Sąd Najwyższy postanowił, zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.
DS.
[SOP]
III USK 358/24
8
