III USK 244/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 10 grudnia 2025 r.
SSN Zbigniew Korzeniowski
w sprawie z odwołania A. F.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w W.
o rentę socjalną,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 10
grudnia 2025 r.,
na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego we
Wrocławiu
z dnia 30 stycznia 2024 r., sygn. akt III AUa 707/22,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z 30 stycznia 2024 r., oddalił
apelację A. F. od wyroku Sądu Okręgowego w Świdnicy z 24 marca 2022 r. którym
oddalono odwołanie A. F. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w
W. z 7 lutego 2022 r. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że podjął
wypłatę renty socjalnej od 1 stycznia 2022 r. o czym poinformował wnioskodawcę
decyzją z 5 stycznia 2022 r. Jednocześnie wskazał, że wypłata renty socjalnej
została zawieszona z dniem 1 lipca 2014 r. i po tym dniu wnioskodawca nie złożył
wniosku o podjęcie wypłaty renty socjalnej. Dlatego też wniosek o podjęcie wypłaty
renty socjalnej od daty 1 lutego 2018 r. w świetle obowiązujących przepisów nie
miał uzasadnienia prawnego.
III USK 244/24
2
Spór w sprawie koncentrował się na weryfikacji, czy odwołującemu się
przysługuje prawo do renty socjalnej za okres wcześniejszy niż od daty złożenia
wniosku o wypłatę świadczenia.
Zgodnie ze wskazanym przez Sąd I instancji art. 11 ust. 1 ustawy o rencie
socjalnej, podstawą do wszczęcia postępowania w sprawie o przyznanie renty
socjalnej jest wniosek osoby ubiegającej się o świadczenie lub jej przedstawiciela
ustawowego. Stosownie do art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z
Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U.2023.1251) w zw. z art. 15 ustawy o
rencie socjalnej nie można świadczenia wypłacić za okres wcześniejszy niż
miesiąc, w którym złożono wniosek. Natomiast zgodnie z art. 135 ustawy o
emeryturach i rentach z FUS w razie ustania przyczyny powodującej wstrzymanie
wypłaty świadczenia, wypłatę wznawia się od miesiąca ustania tej przyczyny,
jednak nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie
wypłaty lub wydano z urzędu decyzję o jej wznowieniu, z uwzględnieniem ust. 2.
Zgodnie z decyzją z 3 lipca 2014 r., która wiąże niniejszy Sąd, renta socjalna
wnioskodawcy została zawieszona. W niniejszym postępowaniu wnioskodawca nie
może kwestionować zawieszenia prawa do renty socjalnej, które nastąpiło w
wyniku decyzji z 2014 r., która jest ostateczna. Skoro wniosek o podjęcie jej wypłaty
został złożony przez wnioskodawcę dopiero 24 stycznia 2021 r., to prawidłowo
wypłatę podjęto od 1 stycznia 2021 r. (w tym zakresie zbiegło się to z wejściem w
życie art. 6 ustawy z 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych...)
Wskazane przez wnioskodawcę w apelacji naruszenie przepisów prawa
materialnego w ocenie Sądu Apelacyjnego nie miało miejsca, gdyż zgodnie z art.
15 ustawy o rencie socjalnej, w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się
odpowiednio wybrane przepisy ustawy o emeryturach i rentach, w tym art. 129 ust.
1.
Przywołany przez skarżącego przepis art. 26 ustawy o rencie socjalnej,
mający charakter przepisu przejściowego, stanowi, że „Osobom uprawnionym do
renty socjalnej przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy na podstawie ustawy
wymienionej w art. 18, zwanej dalej "ustawą o pomocy społecznej", renta socjalna
przysługuje w wysokości i na zasadach określonych w niniejszej ustawie”. Przepis
III USK 244/24
3
ten jedynie zachował prawa osób, które nabyły je przed wejściem w życie ustawy o
rencie socjalnej. Natomiast nie daje on prawa do wypłaty świadczenia w oderwaniu
od art. 129 i 135 ustawy o emeryturach i rentach, skoro zdarzenie będące
przedmiotem oceny nastąpiło dopiero w 2022 r. (wniosek o wypłatę).
Powyższy wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną, w której wskazano,
„że istnieje konieczność rozpatrzenia naruszenia przepisów prawa procesowego,
zwłaszcza art. 378 § 1 oraz 385 w zw. z art. 391 oraz art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c.,
polegającego na przejęciu przez sąd drugiej instancji za własne ustaleń
faktycznych sądu pierwszej instancji bez jakichkolwiek merytorycznych rozważań w
tej kwestii, w sytuacji gdy zarzuty apelacji obejmowały przede wszystkim
sprzeczność ustaleń sądu pierwszej instancji ze zgromadzonym materiałem
dowodowym, co skutkowało tym, że zarzuty apelacyjne w ten sposób nie zostały
rozpoznane”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego
rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę
kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie (1) występuje istotne zagadnienie
prawne, (2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, (3) zachodzi
nieważność postępowania lub (4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien
wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w
powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym,
że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje
potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.
Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna nie formułuje w sposób bezpośredni,
na której z powyższych przesłanek opiera swój wniosek o przyjęcie jej do
rozpoznania. Według utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, skarga
kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana, by Sąd Najwyższy nie
musiał poszukiwać w jej podstawach lub ich uzasadnieniu pozostałych elementów
III USK 244/24
4
kreatywnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z 4 czerwca 2019 r., III UK 290/18, LEX nr 2677006). Tym samym, to
skarżąca powinna zawrzeć w niej wywód prawny, z którego w sposób wyraźny
będzie wynikało, co w jej ocenie kwalifikuje skargę kasacyjna do rozpoznania przez
Sąd Najwyższy. Tego w skardze kasacyjnej zdecydowanie zabrakło.
Skarżący poprzestaje we wniosku na podkreśleniu istnienia konieczności
„rozpatrzenia naruszenia przepisów prawa procesowego, zwłaszcza art. 378 § 1
oraz 385 w zw. z art. 391 oraz art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c., polegającego na
przejęciu przez sąd drugiej instancji za własne ustaleń faktycznych sądu pierwszej
instancji bez jakichkolwiek merytorycznych rozważań w tej kwestii (…)”, co nie jest
wystarczające do stwierdzenia, że spełnia się szczególna podstawa przedsądu.
Podkreśla się to, gdyż skargę kasacyjną wnosi się od prawomocnego orzeczenia
Sądu drugiej instancji, które ma podstawę materialną i faktyczną. Sąd Najwyższy
nie jest kolejną, zwykłą instancją odwoławczą. We wniosku brak jest zarzutów
naruszenia przepisów prawa materialnego. Zarzuty podstaw kasacyjnych stanowią
odrębną część skargi kasacyjnej (art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.), podlegają
rozpoznaniu dopiero po przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania, dlatego nie
zastępują brakujących zarzutów szczególnej podstawy przedsądu z art. 3989 § 1
pkt 4 k.p.c., która jako jedyna podstawa przedsądu ma na uwadze indywidualny
interes strony w przyjęciu jej skargi kasacyjnej do rozpoznania. Skarga kasacyjna
może być zasadna ze względu na zarzuty podstaw kasacyjnych (art. 39814 k.p.c. a
contrario). Jednak w aspekcie warunków podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c. znaczenia ma dopiero aż oczywista zasadność wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania, co nie zostało w nim wykazane.
Podkreślenia wymaga także, że wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i
jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone
podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do
rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą
być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione.
Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd
Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych
elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać (por.
III USK 244/24
5
postanowienie Sądu Najwyższego z 19 maja 2022 r., I USK 434/21, Legalis nr
2740849).
Zauważyć należy, że o wyniku sprawy decyduje prawo materialne. Skoro
miarą oceny zasadności skargi kasacyjnej są zarzuty podstaw kasacyjnych z art.
3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., to miara ta jest tym bardziej aktualna w odniesieniu do
zarzutów szczególnej podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
Nawet gdyby odstąpić od tego warunku prymatu prawa materialnego, jako
punktu odniesienia dla oceny znaczenia zarzutu naruszenia prawa procesowego
(art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. – o przedmiocie sporu i wyniku sprawy decyduje prawo
materialne, wszak to ono określa treść stosunku prawnego), to sformułowane
zarzuty potwierdzają brak podstaw do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania z
następujących przyczyn.
Granicę ustaleń stanu faktycznego w sprawie cywilnej (art. 1 k.p.c.) stanowi
dwuinstancyjne postępowanie przed sądem powszechnym. Podstawą skargi
kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów
(art. 3983 § 3 k.p.c.). Ponadto na etapie przedsądu odpowiednie zastosowanie ma
art. 39813 § 2 k.p.c., czyli w ocenie zarzutów skargi kasacyjnej wiążą ustalenia
faktyczne, na których oparto zaskarżony wyrok. W przeciwnym razie zachodziłby
dysonans między etapem przedsądu a późniejszym rozpoznaniem zarzutów
podstaw kasacyjnych (art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.) z wskazanymi ograniczeniami z
art. 3983 § 3 k.p.c. i art. 39813 § 2 k.p.c. Oczywiście punktem ciężkości negatywnej
oceny jest wskazany brak zarzutu naruszenia prawa materialnego, który decyduje o
uprawnieniu materialnym, a procesowo określa zakres i przedmiot postępowania w
sprawie.
Postępowanie kasacyjne nie jest kolejną (powszechną) instancją, a skarga
kasacyjna nie jest zwykłym środkiem zaskarżenia, co tłumaczy stawiane jej
wymagania.
Zarzut naruszenia art. 378 k.p.c. nie jest uprawniony, jako że skarżący nie
może poprzestać na hasłowym naruszeniu tego przepisu. Wymaga się wskazania
(in extenso) treści zarzutu apelacyjnego i wykazania, że jego nierozpoznanie lub
wadliwe rozpoznanie miało wpływ na wynik sprawy. Taka miara wynika z art. 3983 §
1 pkt 2 k.p.c. i tym bardziej ma zastosowanie na etapie przedsądu w wypadku
III USK 244/24
6
szczególnej podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Zarzut w ogóle nie
otwiera takiej oceny, co rodziłoby też pytanie o brak zarzutu materialnego.
Natomiast w zakresie procesowym apelacja zarzucała naruszenie przepisów K.p.a.,
co nie było prawidłowe wobec rozpoznania sprawy w postępowaniu cywilnym (art. 1
i art. 2 k.p.c.).
Podobna ocena odnosi się do zarzutu naruszenia art. 382 k.p.c. Sąd drugiej
instancji samodzielnie ustala stan faktyczny w sprawie i może poprzestać na
materiale zebranym w całym postępowaniu, czyli nie tylko przed Sądem pierwszej
instancji, ale także przed organem rentowym. Na podstawie tego materiału
suwerennie rozstrzyga sprawę.
Natomiast art. 385 k.p.c. potwierdza jedynie kompetencję sądu drugiej
instancji do wydania określonego rozstrzygnięcia i dlatego nie mógłby być
powołany w uzasadnieniu wyroku, gdyby apelacja nie została oddalona.
Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
[a.ł]
