III USK 235/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 18 listopada 2025 r.
SSN Renata Żywicka
w sprawie z odwołania M.G.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Opolu
o rentę socjalną,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 18
listopada 2025 r.,
na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego we
Wrocławiu
z dnia 15 lutego 2024 r., sygn. akt III AUa 376/23,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
[I.T.]
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 2 lutego 2023 r., VIII U 1984/20 Sąd Okręgowy we
Wrocławiu oddalił odwołanie od decyzji z dnia 4 czerwca 2020 r. Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Opolu, którą odmówiono M.G. prawa do
renty socjalnej, a ponadto przyznał od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego we
Wrocławiu na rzecz adwokata E.S. prowadzącej Kancelarię Adwokacką we W.
kwotę 135 zł plus VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 15 lutego 2024 r., III AUa
376/23 oddalił apelację wnioskodawcy oraz przyznał od Skarbu Państwa - Sądu
Okręgowego we Wrocławiu na rzecz adw. E.S. prowadzącej Kancelarię Adwokacką
III USK 235/24
2
we W. wynagrodzenie w kwocie 240 zł (w tym VAT) tytułem nieopłaconej pomocy
prawnej udzielonej z urzędu.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wnioskodawca zarzucił
naruszenie: - art. 224 § 1 k.p.c. i art. 316 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227, art. 232 k.p.c.,
art. 278 § 1 k.p.c. oraz art. 382, 386 § 4 i 391 § 1 k.p.c.;- art. 387 § 21 w zw. z art.
316 § 1, art. 382 k.p.c., art. 385 k.p.c. i 391 § 1 k.p.c.; - art. 2355 pkt 5 k.p.c. w zw. z
art. 380 i 381 k.p.c.; - art. 2355 pkt 5 k.p.c. w zw. z art. 278 k.p.c. i art. 380 oraz 381
k.p.c.; - art. 2355 pkt 5 k.p.c. w zw. z art. 380 i 381 k.p.c. oraz 316 § 1 k.p.c. w zw. z
art. 391 k.p.c.; - art. 316 § 1 k.p.c. w zw. z art. 386 § 4 k.p.c. i 391 k.p.c.;.- art. 381
k.p.c.; - art. 224 § 1 w zw. z art. 316 § 1, 328 § 2, art. 378 § 1, 382 i 391 § 1 k.p.
Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił oczywistą
zasadnością skargi kasacyjnej związanej z rażącym naruszeniem przepisów
postępowania cywilnego i brakiem uzupełnienia postępowania dowodowego przez
Sąd drugiej instancji, które pozbawiło wnioskodawcę możliwości uzyskania
słusznego wyroku, zgodnego z rzeczywistym stanem rzeczy, brakiem rozpoznania
istoty sprawy, co w konsekwencji naruszyło jego prawo do ochrony i do uzyskania
renty socjalnej, a to w szczególności przez naruszenie przepisów postępowania tj.
art. 224 § 1, art. 316 § 1 k.p.c. w zw. z art. 278, 382 i 391 § 1 k.p.c. oraz nadużycie
przepisów art. 2355 pkt 5 k.p.c. i 381 k.p.c., które to naruszenia miały wpływ na
wynik sprawy, w szczególności przez oparcie się przez Sąd drugiej instancji na
ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych dokonanych przez Sąd pierwszej
instancji, podczas gdy Sąd drugiej instancji, winien przeprowadzić własne
niezależne postępowanie dowodowe z uwagi na sprzeczność opinii. Sąd drugiej
instancji rozpatrując apelację winien rozważyć całość materiału dowodowego, jego
treść oraz kompletność, czego nie uczynił.
Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie w całości
zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego we
Wrocławiu Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 lutego 2023 r. do
ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu
kosztów pomocy prawnej udzielonej wnioskodawcy według norm przepisanych, w
tym podatku VAT.
III USK 235/24
3
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej
merytorycznego rozpoznania.
Skarga kasacyjna, jako szczególny środek zaskarżenia, służy realizacji
interesu publicznego w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości. Funkcje
postępowania kasacyjnego powodują, że wniosek o przyjęcie skargi do
rozpoznania oraz jego uzasadnienie powinny koncentrować się na wykazaniu, iż w
konkretnej sprawie zachodzą okoliczności przemawiające za interwencją Sądu
Najwyższego. Rozpoznanie skargi kasacyjnej następuje tylko z przyczyn
kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c. i tylko w przypadku
przekonania Sądu Najwyższego przez skarżącego, za pomocą jurydyczne
argumentacji, że zachodzi publicznoprawna potrzeba rozstrzygnięcia
sformułowanego w skardze zagadnienia prawnego przy jej merytorycznym
rozpoznawaniu.
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na oczywistej
zasadność wniesionej skargi (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) wymaga od skarżącego
zawarcia w uzasadnieniu wniosku wywodu prawnego wskazującego, w czym
wyraża się ta "oczywistość" i przedstawienia argumentów na poparcie tego
twierdzenia. Zobowiązuje zatem skarżącego do przedstawienia wywodu prawnego,
uzasadniającego jego pogląd, że skarga jest oczywiście uzasadniona, przy czym, o
ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej podstawa jest
usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania konieczne jest wykazanie
kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego,
polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu
III USK 235/24
4
podstawowej wiedzy prawniczej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16
września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274).
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że
ubezpieczony nie wykazała istnienia powołanej przesłanki przedsądu. W istocie
głównym argumentem za przyjęciem skargi do rozpoznania jest oparcie się przez
Sąd drugiej instancji na ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych
dokonanych przez Sąd pierwszej instancji, i nie dokonanie własnego postępowania
dowodowego. Tak zakreślona oczywista zasadność skargi nie może doprowadzić
do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Przede wszystkim trzeba mieć na
uwadze, że przedmiotem podstaw kasacyjnych nie mogą być zarzuty co do ustaleń
faktycznych oraz oceny dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.), a co za tym idzie, zarzuty
dotyczące podstawy faktycznej rozstrzygnięcia nie mogą świadczyć o oczywistej
zasadności skargi. Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi
stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.).
Należy także zauważyć, że w procesie cywilnym obowiązuje system tzw.
apelacji pełnej, w którym postępowanie apelacyjne jest dalszym stadium
postępowania przed sądem pierwszej instancji, a sąd apelacyjny ma prawo i często
obowiązek ponownego badania sprawy, przeprowadzania w niezbędnym zakresie
postępowania dowodowego oraz orzekania na podstawie materiału zebranego w
postępowaniu w pierwszej instancji i w postępowaniu apelacyjnym. Postępowanie
apelacyjne jest zatem kontynuacją postępowania merytorycznego. Sąd drugiej
instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji, a nie apelację. Użyte w art. 378 §
1 k.p.c. sformułowanie, że sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę "w granicach
apelacji", oznacza w szczególności, iż sąd odwoławczy dokonuje własnych ustaleń
faktycznych, prowadząc lub ponawiając dowody albo poprzestając na materiale
zebranym w pierwszej instancji (art. 381 i art. 382 k.p.c.) i kontroluje prawidłowość
postępowania przed sądem pierwszej instancji (por. uzasadnienie uchwały składu
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., zasada prawna, III
CZP 49/07, OSNC 2008 Nr 6, poz. 55; Monitor Prawniczy 2008 nr 22, s. 37, z
uwagami M. Kowalczuk; Palestra 2009 nr 1, s. 270, z glosą G. Rząsy i A.
Urbańskiego). Z uwagi na merytoryczny charakter postępowania apelacyjnego,
obowiązkiem sądu drugiej instancji nie może być poprzestanie na ustosunkowaniu
III USK 235/24
5
się do zarzutów skarżącego, lecz musi nim być - niezależnie od treści zarzutów -
dokonanie ponownych, własnych ustaleń faktycznych, a następnie poddanie ich
ocenie pod kątem prawa materialnego. Obowiązek czynienia ustaleń faktycznych w
postępowaniu odwoławczym istnieje więc bez względu na to, czy wnoszący
apelację podniósł zarzut dokonania wadliwych ustaleń faktycznych lub ich braku.
Jednocześnie obowiązkiem sądu drugiej instancji jest zastosowanie właściwych
przepisów prawa materialnego niezależnie od stanowiska stron prezentowanego w
toku postępowania oraz zarzutów apelacyjnych. Sąd drugiej instancji powinien
dokonać wyczerpującej oceny ustalonego stanu faktycznego z punktu widzenia
obowiązującego prawa materialnego i zdać z tej oceny relację w uzasadnieniu
swojego wyroku.
Trzeba pamiętać, że uzasadnienie sądu drugiej instancji powinno zawierać te
elementy, które ze względu na treść apelacji i zakres rozpoznawanej sprawy są
potrzebne do rozstrzygnięcia sporu. Należą do nich ustalenia faktyczne,
zastosowanie prawa materialnego, odniesienie się do wszystkich wniosków i
zarzutów apelacyjnych oraz do stanowiska strony przeciwnej. Wypełnienie
wymagań stawianych uzasadnieniu wyroku Sądu drugiej instancji może polegać na
podzieleniu i uznaniu za własne ustaleń faktycznych dokonanych przez sąd
pierwszej instancji oraz zaakceptowaniu oceny prawnej tego sądu. Ma to miejsce w
sytuacji oparcia rozstrzygnięcia na przyjętych ustaleniach faktycznych, które stają
się ustaleniami Sądu drugiej instancji oraz zaakceptowaniu przeprowadzonych
przez Sąd pierwszej instancji rozważań prawnych. Tak też uczynił Sąd drugiej
instancji, czemu dał wyraz w treści uzasadnienia.
Dopuszczalne jest także oparcie orzeczenia apelacyjnego na częściowo
podzielonych ustaleniach faktycznych Sądu pierwszej instancji, które wymagają
skorygowania lub uzupełnienia w niewielkim zakresie, właściwie oznaczonym i
omówionym. Istotne jest, żeby podstawa faktyczna orzeczenia sądu drugiej
instancji była dobitnie i właściwie określona. Jeżeli jednak sąd ten przyjmuje
odmienne rozstrzygnięcie, niż Sąd pierwszej instancji, oparte na innej podstawie
faktycznej, powinien dokonać własnych, stanowczych ustaleń faktycznych, które
wskazywałyby na zastosowaną podstawę prawną i w uzasadnieniu wskazać te
III USK 235/24
6
ustalenia ponownej oceny dowodów i poczynienia na ich podstawie ustaleń
faktycznych.
Dokonana przez Sąd odwoławczy ocena okoliczności faktycznych i związana
z tym wykładnia prawa (wyrażona w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku) mieszczą
się w granicach uznania sędziowskiego. Podnoszone przez skarżącego w tym
zakresie argumenty stanowią zatem polemikę z oceną dowodów i wynikającymi z
niej ustaleniami faktycznymi.
Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że skarga kasacyjna nie jest
oczywiście uzasadniona i nie spełnia przesłanki przyjęcia jej do rozpoznania. W tym
stanie rzeczy Sąd Najwyższy z mocy art. 3989 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji
postanowienia.
[I.T.]
[a.ł]
