III PUO 55/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 11 marca 2025 r.
SSN Robert Stefanicki
w sprawie z wniosku N. N.
przeciwko S. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S.
o odszkodowanie oraz zadośćuczynienie w związku z mobbingiem,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 11 marca 2025 r.,
wniosku Sądu Rejonowego Poznań Grunwald i Jeżyce w Poznaniu zawartego w
postanowieniu z dnia 22 sierpnia 2024 r., sygn. akt V P 1603/23
o przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu
odmawia przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi
równorzędnemu.
(J.K)
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy Poznań - Grunwald i Jeżyce w Poznaniu V Wydział Pracy i
Ubezpieczeń postanowił na podstawie art. 44 k.p.c. wystąpić do Sądu Najwyższego
o przekazanie innemu sądowi równorzędnemu sprawy z powództwa N. N. o
zasądzenie na jej rzecz od pozwanej spółki odszkodowania z tytułu bezprawnego
rozwiązania z nią umowy o pracę za wypowiedzeniem, a także zadośćuczynienia
pieniężnego za krzywdę w związku z mobbingiem, który wywołał u niej rozstrój
zdrowia - w oznaczonych kwotach. Działania noszące takie znamiona przejawiać
miała wobec powódki przełożona, będąca członkiem zarządu pozwanej spółki –
X.Y.
III PUO 55/24
2
W piśmie pozwanej z 28 czerwca 2024 r. wskazano, że X.Y. cieszy się
nieposzlakowaną opinią i pełni funkcję społeczną ławnika (na kadencję 2024-2027)
w Sądzie Rejonowym wymienionym na wstępie. W kolejnym z 7 sierpnia 2024 r.
powódka zwróciła się z wnioskiem o wyłączenie poszczególnych sędziów z Poznań
- Grunwald i Jeżyce w Poznaniu, a także ławników wyznaczonych już do sprawy
oraz wszystkich pozostałych ławników orzekających w tym Wydziale, a także o
przekazanie sprawy sądowi równorzędnemu. Powyższe powódka uzasadniła
ujawnionym dopiero w toku postępowania faktem pełnienia funkcji ławnika przez
X.Y., który skutkuje wystąpieniem poważnych uzasadnionych wątpliwości co do
bezstronności zarówno sędziego prowadzącego sprawę, ławników w niej
orzekających, jak i wszystkich pozostałych sędziów, asesorów i ławników. Zdaniem
powódki, w odczuciu społecznym orzekanie osób związanych z X.Y. z racji
stosunków służbowych i koleżeńskich, wzbudza sprzeciw, a wątpliwości co do
bezstronności jednego z ławników wyznaczonych do sprawy wzbudza nagła
choroba w dniu rozprawy wyznaczonej na dzień 17 czerwca 2024 r. i zachodzi
obawa, zdaniem powódki, że nieobecność ławnika wynikała właśnie z faktu
znajomości z X.Y..
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wniosek nie jest zasadny, ponieważ nie przedstawia niezbędnej potrzeby
przekazania sprawy z powództwa N. N. do rozpoznania przez inny sąd
równorzędny. X.Y. jest ławnikiem w Sądzie Rejonowym, który nie jest wyznaczony
w składzie rozpoznającym sprawę i członkiem zarządu, natomiast stroną jest
spółka oraz rozstrzyga sprawę niezawisły sąd. Zgodnie z art. 441 § 1 k.p.c. Sąd
Najwyższy może przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi
równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli wymaga tego dobro wymiaru
sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako
organu bezstronnego. Regulacja ta dotyczy takich sytuacji, gdy rozpoznanie sprawy
w konkretnym sądzie w znaczeniu ustrojowym (instytucjonalnym), bez względu na
to przez którego sędziego, godziłoby w dobro wymiaru sprawiedliwości.
III PUO 55/24
3
W ocenie Sądu Rejonowego wniosek o przekazanie do rozpoznania sprawy
innemu równorzędnemu Sądowi Rejonowemu jest w świetle argumentacji strony
powodowej zasadny i konieczny dla zapewnienia sprawnego przebiegu
postępowania, a także jego konstytucyjnego oraz konwencyjnego standardu.
Przekazanie sprawy wykluczy możliwość formułowania zarzutów opieranych na
wzajemnej znajomości sędziów i ławników z jedną ze stron postępowania,
zabezpieczą jednocześnie stronę powodową przed poczuciem występowania przed
stronniczym sądem. Uniemożliwi nadto podejmowanie czynności procesowych
motywowanych brakiem zaufania do sędziów, asesorów i ławników, skutkujących
przedłużaniem trwania postępowania. Przy tej argumentacji Sądu Rejonowego
należy zauważyć, że znajomość służbowa z ławnikiem nie jest podstawą do
wyłączenia sędziego (tym bardziej szesnastu sędziów) od rozpoznania sprawy,
którą sędzia rozpoznaje samodzielnie (postanowienie Sądu Najwyższego z 24
kwietnia 2024 r., III PUO 10/24). Znaczenie ma zatem wyrok zgodny z prawem,
który może podlegać kontroli instancyjnej (w sprawie złożone zostały już pisma
przygotowawcze przez strony, sporządzono protokół posiedzenia na rozprawie), co
też ma pierwszorzędne znaczenie dla dobra wymiaru sprawiedliwości.
Sąd wnioskujący zatem wskazał szereg okoliczności mających hipotetycznie
wzbudzać wątpliwości, natomiast istotny wpływ na kierunek wykładni art. 441 § 1
k.p.c. ma zasada wypływająca z art. 45 Konstytucji RP, zgodnie z którą każdy ma
prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej
zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Art. 441 § 1 k.p.c.
zawiera normę szczególną, pozwalającą na rozpoznanie sprawy przez sąd, który
nie jest właściwy miejscowo według przepisów k.p.c. Podlega więc wykładni
ścieśniającej, a jego stosowanie powinno następować wyjątkowo, ponieważ
nadmierne i nierozważne korzystanie przez Sąd Najwyższy z możliwości
przekazania sprawy do innego sądu może doprowadzić do skutku odwrotnego do
zamierzonego, a wynikiem takiego działania może być nawet osłabienie zaufania
do niezależności sędziów oraz ich zdolności do obiektywnego orzekania
(postanowienia Sądu Najwyższego: z 28 sierpnia 2020 r., V CO 142/20; 24 czerwca
2021 r., I CO 74/21; 8 lutego 2023 r., II PUO 44/22).
III PUO 55/24
4
Środek przewidziany w art. 441 § 1 k.p.c. nie może więc być postrzegany
jako ten, który służy rozwiązywaniu problemów organizacyjnych, czy też
zastępować inne instytucje umożliwiające rozpoznanie sprawy przez sąd inny niż
właściwy według przepisów k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z 24 czerwca
2021 r., III CO 1097/22). Rozważania na temat tego, czy Sąd meriti jako właściwy w
sposób niezależny i bezstronny rozpoznałby sprawę, stanowiłoby zaprzeczenie
konstytucyjnych zasad niezależności sądów i niezawisłości sędziów, a w
konsekwencji z pewnością nie byłoby działaniem zgodnym z dobrem wymiaru
sprawiedliwości i odbiorem społecznym wymiaru sprawiedliwości (postanowienie
Sądu Najwyższego z 1 lutego 2023 r., II PUO 41/22).
Podsumowując, należy zauważyć, że z uzasadnienia postanowienia Sądu
Rejonowego w Poznaniu nie wynika, aby istniały obiektywne podstawy
uniemożliwiające rozpoznanie sprawy przez ten Sąd, wskazujące na potrzebę
przekazania sprawy innemu sądowi oraz występowały obawy realne
(postanowienia Sądu Najwyższego: z 8 lutego 2021 r., III CO 3/21; 20 maja 2020 r.,
I CO 21/20; 24 kwietnia 2024 r., III PUO 22/24). Nie stanowi ich konkluzja Sądu
Rejonowego, że przychylenie się do niniejszego wniosku będzie zgodne zarówno z
dobrem powódki, jak i wymiaru sprawiedliwości, umożliwiając mu sprawne działanie
i zagwarantuje postrzeganie sądu jako organu bezstronnego zarówno przez strony,
jak i w odbiorze społecznym. W konsekwencji, według Sądu Najwyższego,
wskazane okoliczności nie uzasadniają przekazania sprawy innemu sądowi
równorzędnemu na podstawie art. 441 § 1 k.p.c.
[SOP]
