III PSK 73/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 17 września 2025 r.
SSN Zbigniew Korzeniowski
w sprawie z powództwa J. B.
przeciwko Izbie Administracji Skarbowej w P.
o odszkodowanie,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 17
września 2025 r.,
na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w
Poznaniu
z dnia 27 listopada 2023 r., sygn. akt VIII Pa 163/22,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Poznaniu wyrokiem z 27 listopada 2023 r. oddalił apelację
pozwanej Izby Administracji Skarbowej w P. od wyroku Sądu Rejonowego w
Poznaniu z 14 lipca 2022 r., który zasądził powodowi J. B. odszkodowanie za
niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia w kwocie
29.384,86 zł z odsetkami.
Sąd Okręgowy potwierdził rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego, że powód
swoim zachowaniem opisanym w treści rozwiązania umowy o pracę, nie naruszył
obowiązków oraz zasad pracy u pozwanej w stopniu, który uprawniałby pozwaną
do rozwiązania umowy o pracę w trybie art. 52 k.p. Nie każde naruszenie przez
pracownika obowiązków stanowi podstawę rozwiązania umowy w tym trybie - musi
III PSK 73/24
2
to być naruszenie podstawowego obowiązku, zaś powaga tego naruszenia
rozumiana musi być jako znaczny stopień winy pracownika. Rozwiązanie umowy o
pracę w tym trybie musi być uzasadnione szczególnymi okolicznościami, które w
zakresie winy pracownika polegają na jego złej woli lub rażącym niedbalstwie.
Niewątpliwie to, co później zostało ujawnione w wyniku przeprowadzenia
wewnętrznego postępowania, które zakończyło się w grudniu 2019 r.
sformułowaniem wystąpienia pokontrolnego, jak i postępowania karnego, które
zakończyło się prawomocnym skazaniem w sierpniu 2023 r., uzasadniałoby
dyscyplinarne rozwiązanie stosunku pracy. Niemniej jednak było to już po
zwolnieniu powoda, a tym samym bezzasadne są twierdzenia, że okoliczności te
stanowiły uzasadnienie rozwiązania umowy w marcu 2019 r., a tym samym
uzasadnia i przemawia za oddaleniem powództwa w całości. Postępowanie karne,
jak i wydane w jego przebiegu wyroki, dotyczyły bowiem innych zdarzeń niż te
zarzucone powodowi w pisemnym oświadczeniu pozwanego w przedmiocie
rozwiązania umowy o pracę bez zachowania okresu wypowiedzenia, na co zresztą
wskazywał Sąd Rejonowy. Okoliczności te bez wątpienia rzutowałyby także na
rozstrzygnięcie o żądaniu przywrócenia do pracy - byłyby bowiem przesłanką
negatywną do uwzględnienia takiego roszczenia. Powód jednak zmodyfikował
żądanie i zaczął domagać się odszkodowania, które zostało przez Sąd Rejonowy
uwzględnione. Nadto okoliczności sprawy nie przemawiały za zastosowaniem art. 8
k.p i oddaleniem powództwa w zakresie odszkodowania.
Sąd drugiej instancji podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że jego
zadaniem było zbadanie tego, czy wskazane w oświadczeniu o rozwiązaniu umowy
pracę bez wypowiedzenia przyczyny stanowiły ciężkie naruszenie obowiązków
pracowniczych, a tym samym uzasadniały rozwiązanie umowy w trybie
dyscyplinarnym. Co istotne i co właściwie uchwycił Sąd Rejonowy w oświadczeniu
z 20.03.2019 r. zostały - jako uzasadnienie podjęcia takiej decyzji - wskazane dwa i
tylko dwa zachowania powoda tj.:
1/ wykorzystanie sprzętu służbowego do celów prywatnych - wykorzystanie
programu N., nr seryjny [...] do przygotowania kosztorysów inwestorskich dla
Stowarzyszenia [...]. i Stowarzyszenia [...]1 Zarząd Główny w W. O/ W. (bez
III PSK 73/24
3
bliższego określenia tych kosztorysów np. datą czy przedmiotem / nazwą
inwestycji),
2/ weryfikacja projektu kosztorysów ofertowych PHU G. złożonych do
konkretnej inwestycji (i tu podano jej nazwę), dokonanie modyfikacji tego projektu
(bez bliższego określenia zakresu tej modyfikacji) i jego wydrukowanie - przy użyciu
drukarki, komputera, oprogramowania pracodawcy.
Tym samym rolą Sądu przy rozpoznawaniu pozwu było przeanalizowanie
tego, czy w/w zachowania powoda miały miejsce, w jakich okolicznościach oraz czy
wyczerpują przesłanki do zastosowania art. 52 § 1 pkt 1 k.p.
Sąd Rejonowy analizując zebrany materiał dowodowy prawidłowo pominął
wszystkie te zdarzenia / okoliczności / zachowania powoda, które zostały ujawnione
po złożeniu oświadczenia o rozwiązaniu stosunku pracy.
Powyższe odnosi się także do wskazanych w apelacji zarzutów - w tym
pominięcie przy ocenianiu zasadności wywiedzionego pozwu wyników
postępowania karnego, jak i przeprowadzonego postępowania wewnętrznego w
Izbie Administracji Skarbowej w P.
Na ocenę zasadności wniesionego odwołania od rozwiązania umowy o
pracę nie mogło mieć wpływu postępowanie karne toczące się przeciwko powodowi
bowiem akt oskarżenia, do którego odnoszą się wyroki skazujące, zawiera inne
zarzuty niż te wskazane w oświadczeniu o rozwiązaniu umowy o pracę. Gdyby
zarzuty postawione w postępowaniu karnym i prawomocnie przesądzone w
wyrokach skazujących były jednocześnie zarzutami wpisanymi do rozwiązania
umowy o pracę bez wypowiedzenia, wówczas Sąd pierwszej instancji byłby
związany wyrokami skazującymi wydanymi w postępowaniu karnym i musiałby na
ich podstawie dokonać oceny zasadności rozwiązania z powodem umowy o pracę,
jak i rozważyć celowość ewentualnego zawieszenia postępowania do czasu
prawomocnego zakończenia sprawy karnej. Jednocześnie zdaniem Sądu
Okręgowego nie można uzasadniać zastosowanego trybu rozwiązania umowy
przebiegiem i wynikiem postępowania karnego, skoro osądzone w nim czyny /
zachowania nie zostały ujęte w piśmie rozwiązującym umowę o pracę. Nie można
przy tym twierdzić, że fakt braku wyłączenia się z postępowań przetargowych, jak i
składanie w ich toku nieprawdziwych oświadczeń, stanowią uzasadnienie tzw.
III PSK 73/24
4
drugiej przyczyny rozwiązania umowy o pracę. Zapis bowiem w oświadczeniu z
20.03.2019 r. o naruszeniu zasady niedopuszczania do podejrzeń o konflikt między
interesem publicznym i prywatnym oraz o jednakowym traktowaniu wszystkich
uczestników, nie odnosi się wszak do zarzutów postawionych powodowi w sprawie
karnej, jak i tego co ujawniono w toku przeprowadzonego postępowania
wewnętrznego u pozwanego, skoro oba te postępowania była prowadzone już po
dyscyplinarnym zwolnieniu powoda (pierwsze w całości a drugie w znakomitej
większości). Nawet okoliczność, że zarzut weryfikacji, modyfikacji kosztorysu
ofertowego, po czym jego wydrukowanie, dotyczy przetargu na roboty budowlane
opisane w punkcie 8 aktu oskarżenia (a tym samym i wyroku w sprawie VI K 977/20
Sądu Rejonowego Poznań Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu, gdyż nie doszło do
zmiany opisu czynów zarzuconych), nie przemawia za uznaniem, iż skazanie za
ten czyn czy okoliczności z tym związane uzasadniały podjęcie przez pracodawcę
decyzji o rozwiązaniu umowy o pracę w trybie natychmiastowym. Nie jest bowiem
tak, że najpierw zwalnia się pracownika a post factum szuka okoliczności
uzasadniających taką decyzję.
Niezasadny jest także podnoszony w apelacji zarzut braku uwzględnienia
podczas wyrokowania przez Sąd pierwszej instancji tego, co zostało wykazane w
tym procesie i to w zakresie współpracy powoda ze Stowarzyszeniem [...] (czyli, że
trwała od wielu lat i była odpłatna), podobnie jak i znajomości ze świadkiem F.
Pełnomocnik apelującego powołał się przy tym na dokumenty załączone do pisma
procesowego z 29 września 2020 r. zatytułowanego oświadczenie pozwanej -
stanowisko do protokołu. Sąd pierwszej instancji nie mógł jednak wziąć pod uwagę
powyższych faktów, nawet jeśli zostały wykazane w toku prowadzonego przed nim
postępowania, skoro nie były one wskazane w oświadczeniu o rozwiązaniu umowy
o pracę bez wypowiedzenia, a tym samym nie były znane pozwanemu na czas
składania tego oświadczenia. Także ujawnienie poprzez zeznania świadków N. i T.
przed Sądem Rejonowym, iż powód przed 2017 r., jak i po rozwiązaniu umowy o
pracę wykonywał odpłatnie kosztorysy inwestorskie na rzecz Stowarzyszenia [...],
nie ma znaczenia dla sprawy bowiem z ich wypowiedzi nie wynika o jakie
konkretnie kosztorysy chodzi i kiedy dokładnie sporządzone, a jednocześnie nie
zostało wykazane to, że okoliczności te były znane pozwanemu w marcu 2019 r. i
III PSK 73/24
5
złożyły się na decyzję o rozwiązaniu z powodem umowy o pracę (jakkolwiek w
oświadczenie o rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia jest mowa o bliżej
nieokreślonych kosztorysach - o czym dalej). Podobnie należy ocenić dokumenty
załączone do pism pełnomocnika pozwanego z 20 stycznia 2021 r. (k. 499 i n.).
Skoro dokumenty - istotne z punktu widzenia strony pozwanej dla oceny
dokonanego rozwiązania umowy o pracę - złożone zostały po roku i więcej od
wystąpienia z pozwem, a okoliczności z nich wynikające nie zostały zawarte /
przytoczone w odpowiedzi na pozew, to nie były znane, czyli nie mają związku z
decyzją pracodawcy wobec pracownika.
Wreszcie nie zostało ujęte w piśmie rozwiązującym umowę o pracę i to, aby
przyczyną zakończenia zatrudnienia było prowadzenie przez powoda działalności
gospodarczej - działalności stałej, zarobkowej, nastawionej na dążenie do zysku co
pozostawałoby w sprzeczności z obowiązującymi przepisami nakazującymi
powstrzymywanie się od takiej działalności.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano, że
skarga jest oczywiście uzasadniona. „(…) Zachowanie powoda (opisane zdarzenia,
przyczyny) w stanie faktycznym i prawnym sprawy stanowiło ciężkie naruszenie
podstawowych obowiązków pracowniczych: - było bezprawne, tj. naruszało
przynajmniej jeden obowiązek pracowniczy; - naruszało interes pracodawcy,
względnie przynajmniej zagrażało temu interesowi, przy czym nie musiał być to
interes majątkowy; - było zawinione, przy czym chodzi tu o winę umyślną albo
przynajmniej rażące niedbalstwo.
Jak wynika z rozwiązania umowy o pracę, jego powodem było:
-
ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych,
polegające na wykorzystaniu służbowego sprzętu w celach prywatnych (w
konsekwencji czego nastąpiła utrata zaufania do pracownika; utrata zaufania jako
skutek a nie przyczyna rozwiązania umowy); przez wykorzystanie niezgodnie z
przeznaczeniem oraz zakresem obowiązków służbowych programu
kosztorysowego […], stanowiącego własność pracodawcy, udostępnionego
powodowi wyłącznie w związku z zakresem powierzonych zadań w Izbie
Administracji Skarbowej w P.
III PSK 73/24
6
-
powód wykorzystał ten licencjonowany, stanowiący własność
pracodawcy program kosztorysowy do:
a) przygotowania kosztorysów dla Stowarzyszenia [...] Oddział w P.
(inwestor), dla którego przed rokiem 2017 i po zwolnieniu z pracy (w XII 2019)
wykonywał te czynności za pieniądze, a w okresie po wejściu w życie przepisów o
KAS wykonywał te czynności wbrew zakazowi prowadzenia działalności
gospodarczej;
b) dokonał wbrew prawu i regulacjom wewnętrznym (brak takiego
obowiązku) weryfikacji dokumentu kosztorysu złożonego przez PHU G. w
postępowaniu o zamówienie publiczne i posługując się służbowym komputerem i
oprogramowaniem N. dokonał modyfikacji kosztorysu PHU G. i wydrukował go na
służbowej drukarce.
Stanowiło to - jak opisano w rozwiązaniu umowy o pracę - naruszenie
zasady, która wyraża się w szczególności w niedopuszczaniu do podejrzeń o
konflikt między interesem publicznym i prywatnym oraz jednakowym traktowaniu
wszystkich uczestników w prowadzonych sprawach administracyjnych i nieuleganiu
przy tym jakimkolwiek naciskom.
Ta zasada bezstronności wynika z § 18 zarządzenia Prezesa RM nr 70 ws.
wytycznych w zakresie przestrzegania zasad służby cywilnej oraz ws. zasad etyki
korpusu służy cywilnej w zw. z art. 15 ust. 10 ustawy o służbie cywilnej oraz
obowiązku pracownika służby cywilnej z art. 76 ust. 1 pkt 1 i ustawy o
zamówieniach publicznych i regulaminu pracy, który powiela w tym zakresie art.
100 § 1 i 2 Kodeksu pracy. (…) Powód przez lata procesu dochodził tylko (!)
przywrócenia do pracy, a dopiero po wyroku karnym skazującym (w tym na zakaz
zajmowania stanowisk kierowniczych) zmienił swoje powództwo (konwersja
roszczenia) na odszkodowanie, co w jednoznaczny sposób dowodzi powiązania
między rozwiązaniem umowy o pracę w tzw. drugiej przyczynie (zdarzeniu) a
następczym procesem karnym, o czym niżej.
Sąd w skarżonym wyroku dokonał, zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną,
niewłaściwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, w wyniku której zapadł
skarżony obecnie wyrok oraz naruszył prawo materialne, znajdujące zastosowanie
III PSK 73/24
7
w sprawie przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie - w zakresie
wskazanym jak wyżej i opisanym jak niżej.
Proces wykazał zajście obu zdarzeń powołanych jako przyczyny
uzasadniającej rozwiązanie umowy o pracę z powodem w tym trybie z powodu
ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych (art. 52 § 1 pkt 1
Kodeksu pracy).
Ponadto prawidłowe było oświadczenie pracodawcy o rozwiązaniu umowy -
zgodnie z orzecznictwem wystarczającym jest takie jego sporządzenie, by wola
pracodawcy i przyczyny dały się odczytać - były jasne i czytelne.
Okoliczności zostały potwierdzone w toku procesu (w tym wnioski
dowodowe, następczy proces karny) - powód doskonale wiedział jakich czynów
dokonał, przyznając się do nich (kontrola wewnętrzna), był wszak kompletnym,
wykwalifikowanym pracownikiem administracji skarbowej na stanowisku
kierowniczym”.
W odpowiedzi powód wniósł o nieprzyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania, jako że w sprawie nie występują podstawy uzasadniające jej
rozpoznanie, tj. nie występuje oczywista zasadność skargi kasacyjnej, oraz
zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania kasacyjnego, w
tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie przedstawia
zasadnej podstawy przedsądu i dlatego nie został uwzględniony.
Negatywna ocena wniosku wynika z przyczyn metodycznych i
merytorycznych.
Na etapie przedsądu nie rozpoznaje się zarzutów podstaw kasacyjnych (art.
3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.). Stanowią odrębną część skargi kasacyjnej i podlegają
rozpoznaniu dopiero po przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania. Oznacza to, że
nie zastępują podstawy przedsądu, nawet tej szczególnej z art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c., która jako jedyna ma na uwadze indywidualny interes skarżącego w
przyjęciu jego skargi kasacyjnej do rozpoznania. Innymi słowy postępowanie
III PSK 73/24
8
kasacyjne nie jest kolejną (powszechną) instancją, wszak skargę kasacyjną wnosi
się od prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji, co tłumaczy wymagania
stawiane skardze kasacyjnej, w tym przypadku w zgłoszonej przez stronę
podstawie przedsądu wraz z jej uzasadnieniem.
Szczególna podstawa przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., to sytuacja inna
niż tylko samo naruszenie przepisów w przypadku podstaw kasacyjnych (art. 3983
§ 1 pkt 1 i 2 k.p.c.). O ile zasadne podstawy kasacyjne mogą prowadzić do
uwzględnienia skargi (art. 39814 k.p.c. a contrario), to szczególna podstawa
przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. spełnia się dopiero wtedy, gdy samodzielnie
wykazuje, że skarga kasacyjna jest oczywiście zasadna. Oznacza to, że podstawy
kasacyjne (art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.), nie zastępują podstaw przedsądu, nawet
tej szczególnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., która jako jedyna podstawa przedsądu
ma na uwadze indywidualny interes strony w przyjęciu jej skargi do rozpoznania.
Zarzuty podstaw kasacyjnych (art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.) rozpoznaje się dopiero
po przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania. Na etapie przedsądu skarżący
powinien wskazać i wykazać we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania, naruszenie przepisów, które w sposób oczywisty prowadzi do
stwierdzenia, że objęty skargą wyrok jest oczywiście wadliwy. Brak jest tego we
wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i w jego uzasadnieniu. We wniosku brak
jest zarzutu naruszenia przepisów postępowania. Ma to znaczenie, gdyż w ocenie
materialnego zarzutu wniosku wiążą ustalenia faktyczne na których oparto
zaskarżony wyroku (art. 39813 § 2 in fine k.p.c. ma odpowiednie zastosowanie na
etapie przedsądu), co oznacza, iż w ocenie podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt
4 k.p.c. Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi
podstawę zaskarżonego orzeczenia.
Należy zauważyć, że zarzut naruszenia przepisów procesowych jest
umieszczony w podstawach skargi kasacyjnej, lecz we wniosku o przyjęcie skargi
nie ma potwierdzenia, aby ustalenia w sferze faktów prowadziły do oczywistej
zasadności skargi. Sąd Najwyższy związany jest stanem faktycznym ustalonym
przez sądy powszechne. W okolicznościach przedmiotowej skargi kasacyjnej ma to
znaczenie z kilku powodów.
III PSK 73/24
9
Podstawą rozwiązania stosunku pracy na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. jest
wina pracownika. Zasadniczo decyduje wina umyślna, a tę ustala się na podstawie
zachowania pracownika, intencji i przyczyn określonego działania. Prócz winy
znaczenie ma też „ciężkie” naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych.
W tym zakresie ustalenia Sądu nie zostały podważone we wniosku o
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. W takiej sytuacji Sąd Najwyższy na
etapie przedsądu związany jest ustaleniami Sądu powszechnego, że powód nie
dopuścił się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania pomija, że w sprawie
znaczenie miał art. 30 § 4 k.p., zgodnie z którym przedmiot i zakres sprawy
wyznacza przyczyna rozwiązana umowy o pracę bez wypowiedzenia podana w
oświadczeniu pracodawcy (piśmie rozwiązującym).
Do tej zasady procesowej i materialnej zasadnie odwoływał się Sąd
powszechny w zaskarżanym wyroku, choć nie powołał w uzasadnieniu tego
przepisu.
Ustalenia faktyczne, którymi Sąd Najwyższy jest związany na etapie
przedsądu, nie prowadzą też do innej oceny w zakresie prawa materialnego.
Rzecz w tym, iż nie każde naruszenie obowiązków jest „ciężkie”. Lżejszy
stopień naruszenia obowiązków nie składa się na podstawę rozwiązania umowy o
pracę w szczególnym trybie.
Wina w prawie pracy rozumiana jest tak jak wina w prawie karnym, czyli jako
określony stosunek do czynu (por. W. Sanetra, Wina w odpowiedzialności
pracowniczej, Wrocław 1975 r.). Nie wystarcza zatem brak należytej staranności
pracownika (dłużnika), właściwej dla prawa cywilnego (art. 355 k.c.). A contrario
podstawy stosowania art. 52 § 1 pkt 1 k.p. nie można zrównywać z brakiem
wykonywania pracy sumiennie i starannie (art. 100 § 1 k.p.).
Innymi słowy Sądy pierwszej i drugiej instancji zgodnie nie stwierdziły
podstaw do zastosowania art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Wniosek o przyjęcie skargi
kasacyjnej nie podważa tej oceny, w aspekcie wymaganej aż oczywistej
zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.).
Z tych względów, z braku zasadnej podstawy przedsądu, orzeczono jak w
sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.).
III PSK 73/24
10
[r.g.]
