III PSK 32/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 27 marca 2025 r.
SSN Halina Kiryło
w sprawie z powództwa A. S.
przeciwko D. Sp. z o.o. w K.
o wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych i dodatek za pracę w
godzinach nocnych,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 27
marca 2025 r.,
na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w
Legnicy
z dnia 13 października 2023 r., sygn. akt V Pa 43/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od D. Sp. z o.o. w K. na rzecz A. S. tytułem zwrotu
kosztów postępowania kasacyjnego kwotę 1.350 (tysiąc trzysta
pięćdziesiąt) złotych z ustawowymi odsetkami za czas po upływie
tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanemu orzeczenia do dnia
zapłaty.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 3 marca 2023 r. Sąd Rejonowy w Lubinie zasądził od
pozwanej D. sp. z o.o. w K. na rzecz powódki A. S. kwotę 49.481,99 zł wraz z
ustawowymi odsetkami liczonymi od cząstkowych - składających się na zasądzoną
III PSK 32/24
2
sumę - kwot od dnia ich wymagalności do dnia zapłaty (pkt I), w pozostałym
zakresie oddalił powództwo (pkt II), zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki
kwotę 5.400 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt III) oraz
nakazał stronie pozwanej uiścić na rzecz Skarbu Państwa (Sądu Rejonowego w
Lubinie) kwotę 2.396,12 zł tytułem zwrotu wydatków i kwotę 2.475 zł tytułem zwrotu
opłaty sądowej (pkt IV).
Sąd Okręgowy w Legnicy wyrokiem z dnia 13 października 2023 r., po
rozpoznaniu apelacji pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego w Lubinie z dnia 3
marca 2023 r., zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że w punkcie III
zasądzoną kwotę określił na 2.700 zł w miejsce kwoty 5.400 zł, a w dalszej części
oddalił apelację.
Strona pozwana wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji,
zaskarżając go w całości i opierając skargę na zarzutach naruszenia: 1) art. 11,
art. 22 § 1, § 11, § 12 k.p. w związku z art. 1511 oraz art. 734 § 1 k.c. i art. 750 k.c.,
przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że powódka w ramach umowy
zlecenia zawartej z D. sp. z o.o. miała świadczyć tę samą pracę, jaką świadczyła
dla strony pozwanej, a jedynym celem zawierania takiej umowy ze spółką D. była
chęć obejścia przepisów o wynagrodzeniu za godziny nadliczbowe oraz w porze
nocnej, podczas gdy podstawową zasadą prawa pracy wynikającą z art. 11 k.p. jest
wola stron, a wolą stron (powódki i spółki D.) było zawarcie umowy zlecenia, jak
również prace świadczone na podstawie umowa zlecenie nie były świadczone w
warunkach określonych w art. 22 § 1 k.p., co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
2) art. 233 § 1 w związku z art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c., polegające na przejęciu
przez Sąd drugiej instancji za własne ustaleń faktycznych Sądu Rejonowego, bez
jakichkolwiek merytorycznych rozważań w tej kwestii, w sytuacji gdy zarzuty
apelacji obejmowały między innymi sprzeczność ustaleń Sądu pierwszej instancji
ze zgromadzonym materiałem dowodowym, w tym nieprawidłową ocenę materiału
dowodowego (z pominięciem specyfiki konsorcjum) prowadzącą do wniosku, że
umowa konsorcjum zawarta między stroną pozwaną oraz D. sp. z o.o. miała
charakter pozorny, a jej celem było obejście przepisów o zapłacie wynagrodzenia
za pracę w godzinach nadliczbowych oraz w porze nocnej, co skutkowało tym, że
zarzuty apelacyjne w tym zakresie nie zostały rozpoznane.
III PSK 32/24
3
Mając na uwadze powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie w całości
zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Legnicy i przekazanie sprawy do
ponownego rozpoznania temu Sądowi w innym składzie oraz o zasądzenie od
powódki na rzecz pozwanej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów
zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.
Wniosek o przyjęcie niniejszej skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca
motywowała potrzebą wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w
orzecznictwie sądów, a mianowicie rozbieżnością co do wykładni art. 11 i art. 22
§ 1 i 11 k.p. oraz art. 734 § 1 i art. 750 k.c., a nadto koniecznością wnikliwego
podejścia do okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności do ustalenia
powiązań między podmiotami zatrudniającymi powódkę (umowy konsorcjum) i w
rezultacie rozstrzygnięcia o podmiocie zatrudniającym, charakterze prawnym umów
nazwanych przez strony umowami cywilnoprawnymi i prawie powódki do
wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną powódka wniosła o wydanie
postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi do rozpoznania oraz o zasądzenie
od strony pozwanej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa
adwokackiego według norm przypisanych wraz z ustawowymi odsetkami od
prawomocności orzeczenia do dnia zapłaty.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia w celu jej
merytorycznego rozpoznania.
Skarga kasacyjna nie jest kolejnym środkiem zaskarżenia przysługującym od
każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w
sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego.
Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem
weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego
orzeczenia ewentualna możliwość dalszego postępowania, w tym postępowania
przed Sądem Najwyższym, stanowi uprawnienie dodatkowe, które może zostać
obwarowane szczególnymi przesłankami, w tym określonymi w art. 3989 § 1 k.p.c.
III PSK 32/24
4
Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność
postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).
Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance
określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., to jest istnieniu potrzeby wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w
orzecznictwie sądów, wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący
źródłem poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo
jego niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych
lub podobnych stanów faktycznych. Wątpliwości te i rozbieżności należy przytoczyć,
przedstawiając ich doktrynalne lub orzecznicze źródła. Konieczne jest wskazanie
argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także
przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej. Powołanie się na rozbieżności w
orzecznictwie wymaga ponadto przytoczenia i poddania analizie rozbieżnych
orzeczeń sądów w celu wykazania, że rozbieżności te mają swoje źródło w różnej
wykładni przepisu, bądź też przedstawienia argumentów wskazujących, iż
wykładnia przeprowadzona przez sąd drugiej instancji sprzeczna jest z jednolitym
stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu Najwyższego. Ponadto, ze względu
na publicznoprawne funkcje skargi kasacyjnej, skarżący powinien wykazać
celowość dokonania wykładni konkretnego przepisu przez Sąd Najwyższy ze
względu na potrzeby praktyki sądowej.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanego wniosku o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania, należy stwierdzić, że strona skarżąca nie
wykazała sugerowanej przesłanki przedsądu.
Autor skargi trafnie zauważa, że rozbieżności w orzecznictwie dotyczącym
ustalenia stosunku pracy (w miejsce formalnie zawartej umowy cywilnoprawnej)
wynikają głównie ze zróżnicowanych ustaleń faktycznych. Taka konstatacja stoi w
sprzeczność z tezą o wątpliwościach natury interpretacyjnej.
Wykładnia art. 2 k.p. była wielokrotnie przedmiotem rozstrzygnięć Sądu
Najwyższego, tak w kwestii znaczenia nazwy umowy oraz woli stron dla oceny
III PSK 32/24
5
rzeczywistego charakteru danego stosunku prawnego, jak i reżimu wykładni treści
zawartej umowy, i ma obecnie ugruntowany charakter. Zgodnie z art. 22 § 1 k.p.,
przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania
pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w
miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania
pracownika za wynagrodzeniem. Z kolei § 11 tego artykułu stanowi, że zatrudnienie
w warunkach określonych w § 1 jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy,
bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy, a według § 12, nie jest
dopuszczalne zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu
warunków wykonywania pracy, określonych w § 1. Z brzmienia art. 22 § 1, § 11 i
§ 12 k.p. wynika, że zasadnicze znaczenie w procesie sądowego badania, czy dany
stosunek prawny jest stosunkiem pracy, ma ustalenie, czy praca wykonywana w
ramach badanego stosunku prawnego faktycznie posiada cechy wymienione w
art. 22 § 1 k.p. Z art. 22 § 11 k.p. wynika bowiem, że sąd w pierwszej kolejności
bada, czy dana praca jest zatrudnieniem w warunkach określonych w art. 22 § 1
k.p., a art. 22 § 12 k.p. stanowi dla pełnej jasności, że w razie wykonywania pracy w
warunkach określonych w § 1 tego artykułu nie jest dopuszczalne zastąpienie
umowy o pracę umową cywilnoprawną. Istotnym sensem regulacji zawartej w
art. 22 § 11 i § 12 k.p. jest więc przeniesienie ciężaru badania charakteru stosunku
prawnego, w ramach którego praca jest świadczona, z ustalania i wykładni treści
umowy zawartej przez strony na ustalenie faktycznych warunków jej wykonywania.
Gdy umowa faktycznie jest wykonywana w warunkach wskazujących na stosunek
pracy, to takie ustalenie, a nie treść oświadczeń woli złożonych przy jej zawieraniu,
decyduje o charakterze łączącego strony stosunku prawnego. Tym samym nazwa
umowy, jak też deklarowana w chwili jej zawarcia treść, ma dla oceny zobowiązania
pracowniczego drugoplanowe znaczenie.
Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 czerwca 2021 r., I PSKP 18/21 (LEX nr
3223823) zaprezentował pogląd, że treść art. 22 § 1 i § 11 k.p. nie ma na celu
przełamywania zasady pacta sunt servanda, a jedynie stanowi ochronę osoby,
która, świadcząc pracę faktycznie w warunkach umowy o pracę, została
pozbawiona pracowniczego statusu przez pracodawcę wskutek nadużycia przez
niego swojej ekonomiczno-organizacyjnej przewagi. Decydujące znaczenie w
III PSK 32/24
6
procesie rozróżniania charakteru stosunku prawnego łączącego strony (podmiot
zatrudniający i podmiot zatrudniany) ma sposób wykonywania umowy, a w
szczególności realizowanie przez kontrahentów - nawet wbrew postanowieniom
umownym - tych cech, które charakteryzują umowę o pracę (postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2019 r., I PK 122/18, LEX nr 2650721).
W świetle poczynionych ustaleń faktycznych, Sąd drugiej instancji przyjął, że
cechy te zostały spełnione. Wskazał – za Sądem pierwszej instancji - że
występujące w sprawie spółki posiadały na terenie jednostki wojskowej w G.
magazyn, w którym znajdowały się osobne sejfy na broń, jaką pracownikom
przydzielał dowódca zmiany. Ponadto spółki posiadały osobne identyfikatory i
logotypy. Po 20-stym dniu miesiąca pracownicy zmieniali oznaczenia firmowe, co
miało stanowić przejaw świadczenia pracy dla kolejnej spółki. Przy czym odzież
robocza oraz środki przymusu bezpośredniego były współwłasnością spółek i były
udostępnianie pracownikom. Książki służby oraz grafiki były wspólne dla spółek, a
dowódca zmiany potwierdzał codziennie stan osobowy dla obu spółek. Sąd
Rejonowy ustalił również, że pracownicy świadczący ochronę na terenie jednostki
wojskowej w G. podpisywali ze spółką D. sp. z o.o. umowy zlecenia w celu
świadczenia pracy ponad normę czasu pracy.
Podnoszone w uzasadnieniu wniosku skargi kasacyjnej do rozpoznania
przez stronę skarżącą argumenty stanowią polemikę z oceną dowodów i
wynikającymi z niej ustaleniami faktycznymi. Nie można pod pretekstem naruszenia
prawa materialnego dążyć do podważenia dokonanych przez sąd drugiej instancji
ustaleń faktycznych.
Zgodnie zaś z art. 3983 § 3 oraz art. 39813 § 2 k.p.c., podstawą skargi
kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalania faktów lub oceny dowodów, a
Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę
zaskarżonego orzeczenia. Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie zajmuje się
oceną materiału dowodowego, nie ma również kompetencji do kontrolowania
prawidłowości oceny dowodów dokonanej przez sąd drugiej instancji według
kryteriów opisanych w art. 233 § 1 k.p.c. (wyrok Sądu Najwyższego z 4 kwietnia
2024 r., I PSKP 51/23, LEX nr 3716024). Wyłączenie w art. 3983 § 3 k.p.c. z
podstaw skargi kasacyjnej zarzutów dotyczących oceny dowodów pozbawia
III PSK 32/24
7
skarżącego możliwości powoływania się na zarzut naruszenia zasady swobodnej
oceny dowodów. Przepis ten wprawdzie nie wskazuje expressis verbis konkretnych
przepisów, których naruszenie, w związku z ustalaniem faktów i przeprowadzaniem
oceny dowodów, nie może być przedmiotem zarzutów, skoro określa kryteria oceny
wiarygodności i mocy dowodów (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 19 października
2010 r., II PK 96/10, LEX nr 687025; z dnia 24 listopada 2010 r., I PK 107/10, LEX
nr 737366; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2022 r., II USK
374/21). Inaczej rzecz ujmując, spór o ocenę poszczególnych dowodów i ustalenie
stanu faktycznego nie może być przenoszony do postępowania przed Sądem
Najwyższym, który jest związany - zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c. - ustaleniami
faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 4 lipca 2013 r., II UK 403/12, LEX nr 1350309; postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2023 r., III USK 71/22 Legalis nr 2952149).
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego
orzeczono zgodnie z art. 98 § 1 i 3 w związku art. 39821 k.p.c.
[SOP]
[r.g.]
