III KZ 1/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 26 lutego 2025 r.
SSN Antoni Bojańczyk
w sprawie W. D.
oskarżonego z art. 56 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu
narkomanii i in.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
na posiedzeniu bez udziału stron w dniu 26 lutego 2025 r.
wniosku obrońcy o wyłączenie sędziów SN: Ryszarda Witkowskiego, Anny
Dziergawki i Adama Rocha od udziału w sprawie o sygn. akt III KZ 1/25
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k.
p o s t a n o w i ł:
wniosku obrońcy oskarżonego W. D. o wyłączenie sędziów
SN Ryszarda Witkowskiego, Anny Dziergawki i Adama Rocha od
udziału w sprawie o sygn. akt III KZ 1/25 nie uwzględnić.
UZASADNIENIE
W dniu 4 lutego 2025 r. obrońca oskarżonego W. D. – adw. D. L. na
podstawie art. 9 § 2 k.p.k. i art. 41 § 1 k.p.k. wystąpiła do Sądu Najwyższego z
wnioskiem o wyłączenie ze składu orzekającego w sprawie o sygn. akt III KZ 1/25
dotyczącej rozpoznania zażalenia oskarżonego i jego obrońcy w przedmiocie
zastosowania tymczasowego aresztowania wobec W. D. sędziów Sądu
Najwyższego: Ryszarda Witkowskiego, Anny Dziergawki i Adama Rocha z uwagi
na wątpliwości co do bezstronności ww. sędziów, albowiem w wydaniu orzeczenia
III KZ 1/25
2
w kwestii rozpoznania zażalenia na zastosowanie tymczasowego aresztowania
zostali wyznaczeni Sędziowie, którzy są osobami nieuprawnionymi, tj. powołani na
urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. o
zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.
U. z 2018 r. poz. 3), mianowicie SSN Ryszard Witkowski, SSN Anna Dziergawka i
SSN Adam Roch.
W uzasadnieniu wniosku obrońca oskarżonego powołała szereg judykatów
mających wskazywać na to, że udział w orzekaniu osoby powołanej na urząd
sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w ww. trybie prowadziłby do nienależytej obsady sądu w rozumieniu
art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (vide uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej
oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020
r., sygn. akt BSA I–4110–1/20). Krajowa Rada Sądownictwa w obecnym składzie –
zdaniem obrońcy – nie reprezentuje bowiem należycie środowiska sędziowskiego,
a zatem nie jest organem, o którym mowa w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
(vide uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22;
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2024 r., III KK 168/24, LEX nr
3734045). Nadmieniła, że wszyscy trzej wyznaczeni do rozpoznania sprawy
sędziowie Sądu Najwyższego otrzymali nominacje na stanowisko sędziego Sądu
Najwyższego w tej samej procedurze, tj. na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 3),
zatem zachodzi niebezpieczeństwo, iż fakt ten może wywrzeć wpływ na zdolność
bezstronnego orzekania w niniejszej sprawie podczas oceny słuszności
zastosowania tymczasowego aresztowania, tym bardziej, że wyrok w sprawie, w
której zastosowano ww. środek zapobiegawczy (w sprawie o sygn. III KK 553/24)
został uchylony z powodów jak wyżej (zob. wyrok k. 129, uzasadnienie k. 130-151
akt SN o sygn. III KK 553/24) (k. 79-81v. i k. 83-88).
Stanowisko wyrażone w ww. wniosku obrońca podtrzymała na posiedzeniu
dniu 5 lutego 2025 r. w przedmiocie rozpoznania zażalenia oskarżonego i jego
obrońcy na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2025 r. o
zastosowaniu wobec W. D. środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego
III KZ 1/25
3
aresztowania, dodatkowo przedkładając 3 egzemplarze wniosku. Posiedzenie
zostało odroczone bez terminu, a nowy termin postanowiono wyznaczyć z urzędu
po rozpoznaniu wniosku o wyłączenie sędziów. Jednocześnie, przewodniczący
składu orzekającego zarządził przedłożyć ww. wniosek wraz z aktami sprawy
Prezesowi Izby Karnej Sądu Najwyższego celem nadania mu dalszego biegu
(protokół k. 89).
Jak wynika z treści pieczęci Kierownika Sekretariatu Wydziału III Izby Karnej
SN zamieszczonej na karcie 92 akt sprawy, na podstawie zarządzenia Prezesa
Izby Karnej z dnia 13 lutego 2025 r., przedmiotowy wniosek został zarejestrowany
w repertorium „KRI” pod numerem 809, a następnie przydzielony sędziemu
sprawozdawcy.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wniosek okazał się niezasadny i nie zasługiwał na uwzględnienie.
Na wstępie należało przypomnieć, że w świetle orzecznictwa Sądu
Najwyższego "[] zgodnie z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20
kwietnia 2020 r., sygn. akt U2/20, który w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP ma
moc powszechnie obowiązującą, uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej
oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020
r., sygn. akt BSA I–4110–1/20, nie wiąże formalnie sędziów Sądu Najwyższego,
natomiast zawarte w niej myśli mogą być wykorzystywane w praktyce orzeczniczej
w granicach normalnych sposobów wykładni prawa" (tak, wśród wielu innych, m.
in., postanowienia SN z dnia 3 listopada 2021 r., sygn. IV KO 86/21; 28 lutego 2023
r., sygn. III KK 23/23; 7 grudnia 2023 r., sygn. I KK 162/23; 7 marca 2024 r., sygn.
III KK 508/23; 13 czerwca 2024 r. sygn. II KO 36/24; 1 października 2024 r. sygn. I
USK 184/24; 14 października 2024 r. sygn. I Zo 91/23 czy 29 października 2024 r.
sygn. II USK 352/23).
Sąd Najwyższy nie podziela poglądu, jakoby za bezwzględną przyczynę
odwoławczą wskazaną w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. można uznać okoliczności
wskazane w powołanej powyżej uchwale. W tym zakresie wystarczające jest
odesłanie do uzasadnień postanowień Sądu Najwyższego w których w sposób
znacznie szerszy przedstawiono argumentację przemawiającą z tym, że
okoliczności, o których traktuje uchwała sygn. akt BSA I–4110–1/20 mogą być
III KZ 1/25
4
oceniane jedynie w pryzmacie tzw. względnych powodów odwoławczych, tj. z
punktu widzenia regulacji określonej w art. 438 pkt 2 k.p.k. Innymi słowy
potencjalne naruszenie standardu rozpoznania sprawy przez niezawisły i
bezstronny sąd w związku z powołaniem sędziego (w tym sędziego Sądu
Najwyższego) przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o
zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.
U. z 2018 r. poz. 3) w konkretnej sprawie winno i może być rozpatrywane wyłącznie
w kategoriach obrazy przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na
treść orzeczenia (względna przyczyna odwoławcza), co zostało szczegółowo
uzasadnione m. in. w postanowieniach Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2022
r., sygn. akt V KK 660/21 oraz z dnia 30 listopada 2022 r., sygn. akt II KK 468/21.
Przechodząc zaś obecnie do oceny wniosku o wyłączenie sędziów SN:
Ryszarda Witkowskiego, Anny Dziergawki i Adama Rocha, złożonego przez
obrońcę oskarżonego W. D. , należy powiedzieć, co następuje. Zgodnie z art. 41 §
1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że
mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej
sprawie. Chodzi tutaj o takie układy faktyczne, w których określone zachowanie
sędziego (albo określona sytuacja, w której znajduje się dany sędzia) w
prowadzonym przez niego postępowaniu bądź też w życiu prywatnym rodzi
obiektywnie uzasadnioną wątpliwość do jego bezstronności, bowiem rzutuje na
określony stosunek sędziego do stron lub sprawy będącej przedmiotem
rozstrzygnięcia w danym postępowaniu (albo nawet ujawnia określony stosunek
sędziego do stron lub sprawy będącej przedmiotem rozpoznania).
Wykładnia art. 41 § 1 k.p.k. prowadzi do wniosku, że dyspozycja tego
przepisu ⎯ wbrew temu, co się bez wskazania na jakiekolwiek przekonywające
argumenty przyjmuje w niektórych orzeczeniach Sądu Najwyższego (por. np.
postanowienia z: 26 października 2022 r., sygn. V KK 413/20; 1 lutego 2023 r.,
sygn. V KK 413/20; 17 października 2023 r., sygn. IV KK 279/23; 7 grudnia 2023 r.,
sygn. IV KK 279/23; 20 lutego 2024 r., sygn. V KK 266/23; 4 kwietnia 2024 r., sygn.
V KK 193/23 czy 20 maja 2024 r., sygn. III KK 168/24; niektóre z rozstrzygnięć
Sądu Najwyższego poszły aż tak daleko, że w istocie w ogóle w sposób
III KZ 1/25
5
"materialny" nie nawiązywały do okoliczność stypizowanych w art. 41 § 1 k.p.k., np.
postanowienie SN z dnia 11 kwietnia 2024 r., sygn. I KK 385/23, w którym
całkowicie instrumentalnie i w oderwaniu od art. 41 § 1 k.p.k. przyjęto, że cyt.:
"[j]edyną możliwością usunięcia uzasadnionych wątpliwości natury konwencyjnej i
konstytucyjnej, jak również zapewnienia stronie postępowania składu Sądu
Najwyższego, w którym nie uczestniczy sędzia, wobec którego w orzecznictwie
Sądu Najwyższego, Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz
Europejskiego Trybunału Praw Człowieka formułowane są rzeczowe, silnie
uzasadnione zastrzeżenia odnoszące się do udziału w procedurze nominacyjnej
niespełniającej wymogów obiektywizmu i niezależności od władzy wykonawczej i
ustawodawczej, było zatem uwzględnienie wniosku i wyłączenie Sędzi[ego] SN
Adama Rocha od rozpoznania kasacji"; podobnie postanowienie SN z dnia 23
listopada 2022 r., sygn. III KK 339/22) upatrujących podstawę wyłączenia sędziów
powołanych przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o
zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw w
konstrukcji „braku instytucjonalnej bezstronności”, a zatem na figurze prawnej
nieznanej ustawie postępowania karnego ⎯ nie obejmuje tych sytuacji, w których
wątpliwości podnoszone przez stronę nie mają charakteru ściśle wiążącego się z
istotą sprawy, tj. gdy nie odnoszą się do konkretnych elementów sprawy (tj.
zaszłości natury faktycznej, przebiegu procesowego sprawy itp.), stanowiąc jedynie
wypadkową krytycznej oceny przyjętych przez ustawodawcę rozwiązań
legislacyjnych czy podzielenia poglądu, że określone rozwiązania normatywne nie
dają ⎯ w przekonaniu uczestnika postępowania ⎯ gwarancji bezstronnego
rozpoznania sprawy.
Należy podzielić wyrażone w orzecznictwie Sądu Najwyższego trafne
zapatrywanie, że w "regulacji z art. 41 § 1 k.p.k. chodzi o okoliczności natury
faktycznej, względnie zdarzenia procesowe, które mogłyby uzasadniać wątpliwości
co do obiektywnego rozstrzygnięcia sprawy przez konkretnego sędziego. Do
okoliczności takich nie należą natomiast rozwiązania legislacyjne dotyczące ustroju
sądownictwa" (postanowienie SN z dnia 22 listopada 2023 r., sygn. II KK 7/23).
III KZ 1/25
6
Trzeba także wskazać na to, że zgodnie z wyrokiem Trybunału
Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., sygn. P 22/19 (Dz.U. poz. 413) art. 41 § 1
k.p.k. w związku z art. 42 § 1 k.p.k. w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o
wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta
Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której
wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o
Krajowej Radzie Sądownictwa jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3
pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wniosku o wyłączenie sędziego
opartego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. nie można osnuć na okoliczności
nawiązującej do powołania sędziego w trybie, w którym jego kandydatura była
opiniowana przez Krajową Radę Sądownictwa powołaną na zasadach określonych
w art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa.
Zatem kwestie u s t r o j o w e (n o r m a t y w n e) związane z trybem
powoływania sędziów (a mówiąc precyzyjniej: określone unormowania ustawowe
regulujące ustrój wymiaru sprawiedliwości w zakresie szeroko rozumianego trybu i
zasad powoływania sędziów) nie mogą stanowić podstawy wniosku o wyłączenie
sędziego. Wnioski składane na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. mogą bowiem dotyczyć
li tylko określonych kwestii f a k t y c z n y c h, nie zaś p r a w n y c h (prawno-
ustrojowych). Szerzej zagadnienie to zostało rozwinięte m. in. w postanowieniu
SN z dnia 21 czerwca 2023 r., sygn. IV KK 460/19, w którym wyrażono zasługujący
na akceptację pogląd, że "prawo i obowiązek orzekania sędziego obejmuje każdą
kwestię natury prawnej i z powodu takiej kwestii, która byłaby przedmiotem
orzekania, nie sposób skutecznie żądać wyłączenia sędziego. Przeciwne
stanowisko prowadzi ad absurdum, gdyż oczywiste jest, że przedmiotem
określonego wniosku mogłaby być kwestia ustrojowa dotykająca każdego sędziego,
niezależnie od czasu i trybu powołania. W takiej sytuacji [] nie istniałby sąd, który
mógłby kwestię tę skutecznie rozważyć i rozstrzygnąć. Z tego względu treścią art.
41 § 1 k.p.k. objęte są jedynie okoliczności natury faktycznej" (analogicznie:
postanowienie SN z dnia 22 listopada 2023 r., sygn. II KK 7/23).
Na marginesie tylko należało odnieść się do kwestii prawidłowości ujęcia
wniosku o wyłączenie sędziów sformułowanego przez ⎯ profesjonalnego w końcu
⎯ przedstawiciela procesowego, obrońcę oskarżonego W. D. – adw. D. L. . Otóż
III KZ 1/25
7
obrońca w petitum wniosku o wyłączenie na podstawie art. 9 § 2 k.p.k. i art. 41 § 1
k.p.k. domaga się wyłączenia od udziału w kwestii rozpoznania zażalenia na
zastosowanie tymczasowego aresztowania cyt.: „[o s ó b] n i e u p r a w n i o n y c h , tj.
powołan[ych] na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady
Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8 grudnia
2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych
ustaw” (podkr. — SN).
Takie ujęcie wniosku należy złożyć na karb tego, że obrońca zapewnie dość
nieuważnie zapoznała się z orzecznictwem cytowanym w złożonym i podpisanym
przez siebie uzasadnieniu pisma procesowego. Wszak gdyby zadała sobie trud
lektury tych orzeczeń, przede wszystkim zaś tak silnie przez nią eksponowanej
uchwały składu połączonych Izb Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I–4110–
1/20, to musiałaby dojść do wniosku, że wniesione przez nią pismo procesowe
dotknięte jest oczywistą wadą konstrukcyjną w zakresie sformułowanego w nim
wniosku (zarzutu). Otóż uważna lektura zacytowanego przed chwilą judykatu
niewątpliwie doprowadziłaby obrońcę do skorygowania postawionej w petitum
wniosku z dnia 4 lutego 2025 r. tezy, że s ę d z i o w i e wyznaczeni do rozpoznania
zażalenia na środek zapobiegawczy zastosowany postanowieniem Sądu
Najwyższego z dnia 8 stycznia 2025 r. są cyt.: „osobami nieuprawnionymi”
(powołana uchwała najwyższego organu władzy sądowniczej dotyczy wszak
przepisu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., o „osobach nieuprawnionych do orzekania” mówi
pkt 1 tego przepisu). Gdyby tak bowiem było (tj. gdyby wniosek złożony przez
fachowego reprezentanta procesowego dotyczył „osób nieuprawnionych”), to
przecież jego złożenie jako „wniosku o wyłączenie sędziów” byłoby bezzasadne,
skoro ⎯ w osobliwej ocenie autorki zażalenia ⎯ chodzi o „osoby nieuprawnione”
do orzekania (por. art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k.). Należało jednak ostatecznie przejść do
porządku dziennego na tym podstawowym błędem złożonego wniosku,
uwzględniając to, że wniosek dotyczy sędziów Sądu Najwyższego (o czym wprost
pisze się w jego petitum).
Mając powyższe na uwadze, wobec tego, że wniosek obrońcy oskarżonego
W. D. o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego został osnuty wyłącznie na krytyce
III KZ 1/25
8
ustrojowych rozwiązań prawnych dotyczących trybu powoływania sędziów
przyjętych przez ustawodawcę, należało dojść do wniosku, że nie zasługuje on na
uwzględnienie. Dlatego też Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia.
[J.J.]
[a.ł]
