III KS 41/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 27 listopada 2025 r.
Prezes SN Zbigniew Kapiński (przewodniczący)
SSN Marek Siwek
SSN Paweł Kołodziejski (sprawozdawca)
w sprawie K. M.
oskarżonego o czyn z art. 207 § 1 k.k. i in.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 27 listopada 2025 r.,
skargi wniesionej przez prokuratora
na wyrok sądu odwoławczego – Sądu Okręgowego w Nowym Sączu
z dnia 30 maja 2025 r., sygn. II Ka 30/25,
uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Nowym Sączu
z dnia 31 października 2024 r., sygn. II K 675/24
i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania
na podstawie art. 539e § 2 k.p.k.
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi
Okręgowemu w Nowym Sączu do ponownego rozpoznania w
postępowaniu odwoławczym.
[J.J.]
Paweł Kołodziejski
Zbigniew Kapiński
Marek Siwek
III KS 41/25
2
UZASADNIENIE
K. M. został oskarżony o to, że:
1. w okresie od bliżej nieustalonego dnia i miesiąca 2012 r. do bliżej nieustalonego
dnia i miesiąca 2020 r., w N., znęcał się psychicznie i fizycznie nad żoną D. M. w
ten sposób, że wszczynał bezpodstawne awantury w miejscu zamieszkania, w
trakcie których wyzywał pokrzywdzoną słowami wulgarnymi, ośmieszał,
krytykował, kontrolował, bezpodstawnie posądzał o zdrady, groził pozbawieniem
życia oraz fizycznie poprzez jej popychanie, szarpanie, uderzanie po jej twarzy i
po głowie, kopanie i duszenie,
tj. o czyn z art. 207 § 1 k.k.;
2. w dniu 5 maja 2024 r. w N. groził pozbawieniem życia D. M. , przy czym groźba ta
wzbudziła u pokrzywdzonej uzasadnioną obawę spełnienia,
tj. o czyn z art. 190 § 1 k.k.
Sąd Rejonowy w Nowym Sączu wyrokiem z dnia 31 października 2024 r.,
sygn. akt II K 675/24, warunkowo umorzył postępowanie karne przeciwko
oskarżonemu K. M. o ww. czyny zarzucone mu aktem oskarżenia na okres próby 3
lat (pkt I), oddał oskarżonego w okresie próby pod dozór kuratora sądowego (pkt II)
oraz zobowiązał go w tym czasie do informowania kuratora na piśmie o przebiegu
okresu próby z częstotliwością co 3 miesiące, powstrzymania się od nadużywania
alkoholu, powstrzymania się od kontaktowania się z pokrzywdzoną D. M. w
jakikolwiek sposób bez jej zgody oraz zbliżania się do wymienionej pokrzywdzonej
bez jej zgody na odległość mniejszą niż 50 metrów, a także opuszczenia lokalu
zajmowanego wspólnie z pokrzywdzoną D. M. (pkt III). Wyrok zawierał również
rozstrzygnięcie w przedmiocie zasądzenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej
udzielonej przez adwokata z urzędu (pkt IV) oraz kosztów sądowych (V).
Po rozpoznaniu apelacji wniesionych przez prokuratora, obrońcę oskarżonego
oraz samego oskarżonego, Sąd Okręgowy w Nowym Sączu wyrokiem z dnia 30 maja
2025 r., sygn. akt II Ka 30/25 uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi
Rejonowemu w Nowym Sączu do ponownego rozpoznania.
III KS 41/25
3
Skargę na wyrok sądu odwoławczego wniósł prokurator, który orzeczeniu
temu zarzucił naruszenie art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k.,
poprzez uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do
ponownego rozpoznania, podczas gdy orzekając w niniejszej sprawie Sąd Okręgowy
w Nowym Sączu powinien uchylić zaskarżony wyrok sądu pierwszej instancji i
umorzyć postępowanie na podstawie art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k. W konsekwencji
oskarżyciel publiczny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy
do ponownego rozpoznania sądowi odwoławczemu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 539a § 3 k.p.k. skarga od wyroku sądu odwoławczego
uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującego sprawę do ponownego
rozpoznania może być wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. lub
z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k. Trafnie w orzecznictwie Sądu
Najwyższego wskazuje się, że druga podstawa skargi obejmuje li tylko postępowanie
odwoławcze, a więc dotyczy zaistnienia na etapie tego postępowania uchybienia
wymienionego w art. 439 § 1 k.p.k. (zob. postanowienie SN z dnia 26 maja 2020 r., I
KZP 14/19, OSNKW 2020, z. 6, poz. 18). Taka też sytuacja zaistniała w niniejszej
sprawie, gdyż zaskarżony wyrok zapadł mimo śmierci oskarżonego, co miało miejsce
już po wydaniu wyroku przez sąd pierwszej instancji, a zatem z obrazą art. 17 § 1 pkt
5 k.p.k., które to uchybienie skutkowało zaistnieniem bezwzględnej przyczyny
odwoławczej przewidzianej w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.
Z zalegającego w aktach sprawy zaświadczenia z systemu informatycznego
sądów PESEL-SAD (k. 360-362) oraz załączonej do skargi informacji z bazy PROK-
SYS (k. 366-369) wynika, że oskarżony zmarł w dniu […] 2025 r. (akt zgonu nr […]).
Potwierdza to również pozyskany przez Sąd Najwyższy odpis skrócony aktu zgonu
K. M. (k. 16 akt SN). Powyższa okoliczność aktualizowała zatem ujemną przesłankę
procesową określoną w art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k. uniemożliwiającą dalsze prowadzenie
postępowania przeciwko ww. Zgodnie ze wskazanym przepisem śmierć
oskarżonego skutkuje koniecznością umorzenia postępowania karnego w każdej
jego fazie. Jedynym wyjątkiem jest sytuacja wskazana w art. 414 § 1 k.p.k., gdy po
III KS 41/25
4
rozpoczęciu przewodu sądowego istnieją podstawy do stwierdzenia okoliczności
wymienionych w art. 17 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k. (zob. wyrok SN z dnia 25 listopada 2014
r., V KK 321/14). Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika jednak, że sąd
odwoławczy nie dopatrzył podstaw do uniewinnienia oskarżonego. Powodem
wydania orzeczenia kasatoryjnego było natomiast zaistnienie bezwzględnej
przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., co sąd ten stwierdził z urzędu.
Jednocześnie nie budzi wątpliwości, że w przypadku zbiegu bezwzględnych
przyczyn odwoławczych określonych w art. 439 § 1 pkt 5 k.p.k. i art. 439 § 1 pkt 10
k.p.k. pierwszeństwo zastosowania będzie miała przesłanka określona w art. 439 §
1 pkt 5 k.p.k., jako dalej idąca (por. postanowienie SN z dnia 31 maja 2011 r., V KK
412/10). Bezwzględna przesłanka odwoławcza skutkująca koniecznością umorzenia
postępowania ma zawsze pierwszeństwo przed uchybieniem, które skutkuje
uchyleniem orzeczenia i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania (zob. M.
J. Szewczyk [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz do wybranych
przepisów, red. D. Szumiło-Kulczycka, LEX/el. 2022, art. 439). W zaistniałej sytuacji
jedynym dopuszczalnym rozwiązaniem procesowym było więc uchylenie przez Sąd
Okręgowy w Nowym Sączu wyroku sądu pierwszej instancji i umorzenie
postępowania. Tak się jednak nie stało, a zatem rację ma prokurator, że zaskarżony
wyrok wydany został z obrazą art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k., które to uchybienie skutkowało
zaistnieniem bezwzględnej przyczyny odwoławczej przewidzianej w art. 439 § 1 pkt
9 k.p.k. Oceny tej nie zmienia fakt, iż w chwili orzekania Sąd Okręgowy w Nowym
Sączu nie dysponował wiedzą o śmierci oskarżonego (zob. m.in. wyrok SN z dnia 25
listopada 2014 r., V KK 321/14; wyrok SN z dnia 9 grudnia 2016 r., IV KK 387/16;
wyrok SN z dnia 13 lutego 2025 r., III KK 608/24).
Z tych też względów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.
[J.J.]
[a.ł]
Paweł Kołodziejski Zbigniew Kapiński Marek Siwek
