III KS 33/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Waldemar Płóciennik
Dnia 30 lipca 2025 r.
na posiedzeniu
po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 30 lipca 2025 r.,
w sprawie B. M.
w przedmiocie stwierdzenia zgodności z prawdą oświadczenia lustracyjnego,
skargi obrońcy osoby lustrowanej
od orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Krakowie
z dnia 12 lutego 2025 r., sygn. akt II AKa 354/24,
uchylającego orzeczenie Sądu Okręgowego w Krakowie
z dnia 8 listopada 2023 r., sygn. akt VI K 115/23,
i przekazującego sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania,
na podstawie art. 539e § 1 i 2 k.p.k.
p o s t a n o w i ł
oddalić skargę, a kosztami postępowania skargowego
obciążyć lustrowaną B. M. .
UZASADNIENIE
Orzeczeniem z dnia 30 grudnia 2022 r., sygn. akt VI K 144/22, Sąd
Okręgowy w Krakowie stwierdził, że B. M. złożyła zgodne z prawdą oświadczenie
III KS 33/25
2
lustracyjne, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o
ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944
– 1990 oraz treści tych dokumentów. Po rozpoznaniu apelacji prokuratora, Sąd
Apelacyjny w Krakowie, orzeczeniem z dnia 27 marca 2023 r., sygn. akt II AKa
49/23, uchylił zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w
Krakowie do ponownego rozpoznania. Orzeczeniem z dnia 8 listopada 2023 r.,
sygn. akt VI K 115/23, Sąd Okręgowy w Krakowie ponownie uznał, że B. M. złożyła
oświadczenie lustracyjne zgodne z prawdą. Po przeprowadzeniu postępowania
odwoławczego, w związku z apelacją prokuratora, Sąd Apelacyjny w Krakowie,
orzeczeniem z dnia 29 maja 2024 r., sygn. akt II AKa 7/24, uchylił orzeczenie Sądu
pierwszej instancji i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Krakowie do
ponownego rozpoznania. Kasatoryjne orzeczenie Sądu Apelacyjnego zaskarżone
zostało skargą obrońcy osoby lustrowanej. W jej efekcie, wyrokiem z dnia 22
października 2024 r., III KS 47/24, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone orzeczenie i
przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania.
Po rozpoznaniu sprawy po raz trzeci, Sąd Apelacyjny w Krakowie, orzeczeniem z
dnia 12 lutego 2025 r., sygn. akt II AKa 354/24, uchylił zaskarżone orzeczenie i
przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Krakowie do ponownego rozpoznania.
Orzeczenie to zaskarżone zostało w całości skargą obrońcy osoby lustrowanej.
Skarżąca, powołując się na przepisy art. 539a § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 19 ustawy z
dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów
bezpieczeństwa państwa z lat 1944 – 1990 oraz treści tych dokumentów, zarzuciła
„naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. w zw. z art.
454 § 1 k.p.k. w zw. z art. 19 ustawy lustracyjnej poprzez przedwczesne
stwierdzenie, że zachodzą podstawy do wydania orzeczenia na niekorzyść
lustrowanej w świetle art. 454 § 1 k.p.k. i wydanie rozstrzygnięcia o uchyleniu
orzeczenia Sądu Okręgowego w Krakowie oraz przekazaniu sprawy temu Sądowi
do ponownego rozpoznania, celem dokonania oceny całokształtu materiału
dowodowego według reguł wynikających z art. 7 k.p.k. przy uwzględnieniu treści
wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2007 r., sygn. akt K 2/07 w
zakresie art. 3a ustawy lustracyjnej, w sytuacji, gdy sama potrzeba dokonania
oceny dowodów nie daje podstawy do wydania wyroku kasatoryjnego, gdyż nie
III KS 33/25
3
wskazuje, że zachodzi konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu
sądowego w całości, a sąd I instancji (Sąd Okręgowy w Krakowie) już dwukrotnie,
w innym składzie orzekającym ocenił, iż przesłanki określone w art. 3a ustawy
lustracyjnej wyjaśniające znaczenie współpracy z organami bezpieczeństwa
państwa nie zostały przez lustrowaną spełnione – nawet, po dwukrotnym
przeprowadzeniu postępowania dowodowego i wypełnieniu uprzednich zaleceń
Sądu Apelacyjnego w tym zakresie”.
Odwołując się do tego zarzutu, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego
orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi
Apelacyjnemu w Krakowie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Na wstępie należy przypomnieć, że zakres kontroli dokonywanej przez Sąd
Najwyższy po wniesieniu skargi na orzeczenie sądu odwoławczego, o którym
mowa w art. 539a § 1 k.p.k., ogranicza się do zbadania, czy stwierdzone przez sąd
odwoławczy uchybienie daje podstawę do wydania orzeczenia kasatoryjnego.
Oznacza to, że we wskazanym trybie nie jest możliwe dokonywanie oceny trafności
rozpoznania zarzutu apelacyjnego przez sąd odwoławczy (zob. uchwała siedmiu
sędziów Sądu Najwyższego z 25 stycznia 2018 r., I KZP 13/17). W konsekwencji,
wszelkie zawarte w skardze wywody związane z oceną prawidłowości rozpoznania
apelacji, nie mają znaczenia w perspektywie oceny trafności zaskarżonego
orzeczenia. Przedmiotem kontroli Sądu Najwyższego jest zatem to, czy podstawą
do wydania orzeczenia kasatoryjnego było stwierdzenie zaistnienia bezwzględnej
przyczyny uchylenia orzeczenia, konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu
w całości, czy zakaz wynikający z art. 454 k.p.k. (art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k.)
Analiza uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia lustracyjnego wskazuje, że
powodem uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania
Sądowi pierwszej instancji była, związana z treścią art. 454 § 1 k.p.k., niemożność
stwierdzenia w postępowaniu odwoławczym, iż lustrowana złożyła niezgodne z
prawdą oświadczenie lustracyjne. Świadczy o tym nie tylko sekcja 5.3.1.4.1
uzasadnienia, w której wskazano na przepis art. 454 § 1 k.p.k., jako powód
III KS 33/25
4
uchylenia orzeczenia, ale także merytoryczne wywody związane z oceną
poszczególnych dowodów oraz wypełnieniem przez lustrowaną elementów
składających się na definicję współpracy ze służbami bezpieczeństwa państwa.
Stosownie do uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20
września 2018 r., I KZP 10/18, możliwość uchylenia wyroku (orzeczenia)
uniewinniającego, czy jak w realiach sprawy, stwierdzającego zgodność z prawdą
oświadczenia lustracyjnego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania,
związana z regułą ne peius określoną w art. 454 § 1 k.p.k. zachodzi dopiero wtedy,
gdy sąd odwoławczy – w wyniku usunięcia stwierdzonych uchybień stanowiących
jedną z podstaw odwoławczych, czyli np. po uzupełnieniu postępowania
dowodowego, dokonaniu prawidłowej oceny dowodów, poczynieniu prawidłowych
ustaleń faktycznych, stwierdza, że zachodzą podstawy do wydania wyroku
skazującego, czemu stoi na przeszkodzie zakaz określony w art. 454 § 1 k.p.k. Sąd
Apelacyjny w Krakowie nie stwierdził potrzeby uzupełnienia postępowania
dowodowego, a wadliwość orzeczenia Sądu pierwszej instancji wynikała, czemu
poświęcono znaczącą część uzasadnienia, z naruszenia zasady swobodnej oceny
dowodów. W ramach kontroli apelacyjnej, Sąd odwoławczy ocenił wszystkie
kluczowe w sprawie dowody, tj.: wyjaśnienia lustrowanej, zeznania J. L. oraz
zgromadzone dokumenty i doszedł do wniosku, że złożone przez lustrowaną
oświadczenie było niezgodne z prawdą, ponieważ była ona tajnym
współpracownikiem służby bezpieczeństwa państwa. Dowodzi tego w oczywisty
sposób choćby poniższy fragment uzasadnienia orzeczenia: „Nie sposób jest zatem
przyjąć, że w sprawie nie doszło do materializacji podjętej przez lustrowaną
współpracy, a w szczególności, iż o materializacji tej współpracy ma nie świadczyć
treść przekazywanych przez lustrowaną informacji. Raz jeszcze podkreślenia
wymaga, to, o czym mowa była już w kontekście przypomnianego judykatu
Trybunału Konstytucyjnego, a mianowicie, że materializacja współpracy nie jest
warunkowana tym, aby przekazywane informacje były wartościowe dla Służby
Bezpieczeństwa i zostały następnie wykorzystane w pracy operacyjnej. Ocena
rzeczywistej współpracy nie zależy bowiem od charakteru przekazywanej informacji
i od jej ewentualnego wykorzystania przez organy bezpieczeństwa państwa”
(strona 9 uzasadnienia). Sąd Apelacyjny ocenił zatem na nowo zgromadzone
III KS 33/25
5
dowody, ustalił fakty i poddał je ocenie prawnej, a następnie wyraził stanowisko, że
oświadczenie lustracyjne B. M. jest niezgodne z prawdą. Zakaz wynikający z art.
454 § 1 k.p.k. uniemożliwiał jednak zmianę orzeczenia Sądu Okręgowego i
stwierdzenie, iż oświadczenie jest nieprawdziwe w orzeczeniu Sądu Apelacyjnego.
Niczego w tej mierze zmienić nie mogą wywody skarżącej odnoszące się do
zawartych w sekcji 5.3.2. uzasadnienia orzeczenia Sądu odwoławczego
zapatrywań prawnych i wskazań co do dalszego postępowania. Wskazanie o
potrzebie dokonania w ponowionym postępowaniu oceny całokształtu materiału
dowodowego zgodnie z nakazem wynikającym z art. 7 k.p.k. oraz uwzględnienia
orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego wcale nie oznacza, że wydanie
orzeczenia kasatoryjnego wiązało się bezpodstawnie z rzekomą koniecznością
ponowienia przewodu sądowego w całości. Jest jasne, że konieczność powtórzenia
postępowania wynika z reguły ne peius, a wskazanie potrzeby respektowania
zasady swobodnej oceny dowodów wiąże się z trafnością zarzutu apelacyjnego.
Podkreślić przy tym trzeba, że wskazania Sądu odwoławczego nie mogą dotyczyć
sposobu oceny poszczególnych dowodów (art. 442 § 3 zdanie trzecie k.p.k.), zatem
nie można było związać Sądu pierwszej instancji sposobem oceny poszczególnych
dowodów oraz wnioskami z takiej oceny wypływającymi.
Zauważyć wreszcie trzeba, że Sąd Najwyższy uchylając poprzednie
orzeczenie kasatoryjne wyrokiem z dnia 22 października 2024 r., III KS 47/24,
wskazał, iż powołanie się na regułę na peius jest możliwe tylko wówczas, gdy sąd
odwoławczy jest przekonany o potrzebie skazania, a nie tylko dopuszcza taką
możliwość. Jak wyjaśniono to wyżej, w rozważanej sprawie nie występuje opisana
wada argumentacyjna, bowiem wywód świadczący o przekonaniu Sądu
Apelacyjnego o tym, że lustrowana złożyła niezgodne z prawdą oświadczenie
lustracyjne, jest w swojej treści oczywisty.
Kierując się powyższym, orzeczono jak na wstępie.
[J.J.]
III KS 33/25
6
[a.ł]
