III KO 195/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 19 marca 2026 r.
SSN Dariusz Świecki (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Andrzej Stępka
SSN Eugeniusz Wildowicz
w sprawie A. D.
skazanego z art. 286 § 1 k.k. i in.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 19 marca 2026 r.,
z urzędu, kwestii wznowienia postępowania zakończonego wyrokiem
Sądu Apelacyjnego w Krakowie
z dnia 22 września 2023 r., sygn. akt II AKa 314/21,
utrzymującym w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach
z dnia 10 września 2021 r., sygn. akt III K 185/20,
1. na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
wznawia postępowanie karne zakończone wyrokiem Sądu
Apelacyjnego w Krakowie z dnia 22 września 2023 r., sygn. akt II
AKa 314/21;
2. uchyla wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 22
września 2023 r., sygn. akt II AKa 314/21 i sprawę A. D. przekazuje
temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu
odwoławczym;
III KO 195/25
2
3. wydatkami postępowania o wznowienie obciąża Skarb
Państwa.
Andrzej Stępka
Dariusz Świecki
Eugeniusz Wildowicz
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Kielcach, wyrokiem z dnia 10 września 2021 r., sygn. akt III
K 185/20, uznał A. D. za winnego przestępstw z art. 286 § 1 k.k. i in.
Po rozpoznaniu apelacji od tego wyroku, Sąd Apelacyjny w Krakowie,
wyrokiem z dnia 22 września 2023 r., II AKa 314/21 utrzymał w mocy wyrok w
zaskarżonej części.
Skazany A. D. w piśmie z dnia 22 października 2025 r. zatytułowanym jako
„Wniosek o wznowienie z urzędu postępowania sądowego ze względu na ujawnienie
się uchybienia wskazanego w art. 439 § 1 k.p.k.” wniósł o wznowienie z urzędu
postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w
Krakowie z dnia 22 września 2023 r., sygn. akt II AKa 314/21 oraz uchylenie tego
wyroku i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje.
Analiza akt sprawy, w tym wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 22
września 2023 r., sygn. akt II AKa 314/21, jednoznacznie wskazuje, że w sprawie
rzeczywiście zaistniała bezwzględna przyczyna odwoławcza w postaci nienależytej
obsady sądu (art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.). Podnieść należy, że wznowienie
postępowania z powodu uchybień stanowiących bezwzględne przyczyny
odwoławcze z art. 439 § 1 k.p.k. dopuszczalne jest wyłącznie z urzędu, zaś „wniosek”
strony należy potraktować jako sygnalizację uchybienia wynikającą z art. 9 § 2 k.p.k.,
która wywołuje potrzebę podjęcia rozważań w zakresie wystąpienia przesłanek z art.
439 § 1 k.p.k.
Skazany A. D. upatruje wystąpienia w wyroku Sądu odwoławczego
bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. z uwagi na to, że w
składzie tego Sądu zasiadała sędzia Sądu Apelacyjnego w Krakowie X. Y., powołana
na to stanowisko w postępowaniu z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa
III KO 195/25
3
ukształtowanej na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o
Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz.
3).
W uchwale trzech Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-
4110-1/2020, stwierdzono, że: „Nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1
pkt 2 k.p.k. albo sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379
pkt 4 k.p.c. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana
na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej
Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r.
o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw,
jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do
naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii
Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych
wolności”. Uchwała ta z chwilą jej podjęcia uzyskała moc zasady prawnej i wiąże
każdy skład Sądu Najwyższego, dopóty nie nastąpi odstąpienie od niej w trybie art.
88 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym. Wielokrotnie już w orzecznictwie Sądu
Najwyższego podnoszono, że pomimo wydania przez Trybunał Konstytucyjny
wyroku w sprawie U 2/20, powyższa uchwała jest dalej wiążąca (zob. np. uchwały
SN z dnia: 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, czy z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22).
W konsekwencji, w świetle przywołanej uchwały trzech Izb SN sam fakt
powołania na urząd sędziego sądu powszechnego z udziałem KRS ukształtowanej
w trybie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. nie oznacza automatycznie, że skład sądu
powszechnego, w którym bierze udział tak powołany sędzia, dotknięty jest
bezwzględną przyczyną odwoławczą z uwagi na nienależytą obsadę. Niezbędne jest
przeprowadzenie wieloaspektowego testu, o którym tam mowa, a powołanie wskutek
procedury z udziałem wskazanej KRS jest tylko jednym z elementów, który podlega
ocenie i bynajmniej nie przesądzającym.
Zwrócić trzeba uwagę, że w świetle poglądów wyrażonych we wskazanej
uchwale trzech Izb SN w odniesieniu do SSA X. Y. wielokrotnie przeprowadzono już
tzw. test sędziego. W niniejszej sprawie ustalenia w zakresie braku bezstronności
tego sędziego Sąd Najwyższy dokonał na podstawie spraw o następujących sygn.
III KO 195/25
4
akt: III KK 109/23, III KK 60/23, III KK 239/23, III KK 295/23, III KK 401/23, III KK
463/23, III KK 292/24, III KK 600/23, III KK 259/24, III KK 199/24. W tych sprawach
wynik testu był negatywny, co skutkowało wydaniem wyroków uchylających.
Obecny skład Sądu Najwyższego w pełni akceptuje argumentację
prezentowaną przez Sąd Najwyższy w orzeczeniach wydanych w tych sprawach, w
związku z tym nie jest konieczne ponowne szczegółowe powoływanie wszystkich
okoliczności tam ustalonych, a jedynie zwrócenie uwagi na pewne istotne aspekty
związane z przebiegiem kariery wskazanego sędziego i ich wpływem na jej
bezstronność i niezależność od władzy wykonawczej. Wskazują one na to, że sędzia
X. Y. mogła być postrzegana jako silnie związana z władzą wykonawczą w okresie,
w którym nie respektowała ona zasad konstytucyjnych, w szczególności zasady
niezależności wymiaru sprawiedliwości, co oznacza, że sąd z udziałem takiego
sędziego nie będzie postrzegany jako sąd w pełni bezstronny i niezawisły.
Jak wynika z ustaleń dokonanych przez Sąd Najwyższy we wskazanych
wcześniej sprawach, działalność sędziego X. Y. postrzegana jest przez pryzmat jej
„niezwykłej” w latach 2017-2022 kariery sędziowskiej. Rozpoczęło ją podpisanie w
grudniu 2017 r. list poparcia dla niektórych sędziów kandydujących do składu
tworzonej wówczas w niekonstytucyjnym trybie Krajowej Rady Sądownictwa, w tym
ówczesnej Prezes Sądu Okręgowego w Krakowie, członka, a następnie
Przewodniczącej obecnej Krajowej Rady Sądownictwa, po czym droga tego
sędziego do uzyskania awansu uległa znacznemu przyspieszeniu. Sędzia X. Y. była
niemal niezwłocznie, bo od 28 grudnia 2017 r. do 1 lutego 2020 r., a następnie na
czas nieokreślony, delegowana do orzekania w Sądzie Apelacyjnym w Krakowie.
Niedługo po podpisaniu list poparcia, tj. 15 stycznia 2018 r. została nadto powołana
do pełnienia funkcji Wiceprezesa Sądu Okręgowego w Krakowie. Co niezwykle
znaczące, jeszcze w trakcie delegacji do Sądu Apelacyjnego została […] 2020 r.
powołana do pełnienia funkcji Wiceprezesa Sądu Apelacyjnego w Krakowie i
stanowisko to przyjęła. Z dniem […] 2021 r. została powołana do pełnienia urzędu
sędziego Sądu Apelacyjnego w Krakowie. Powyższe jednoznacznie wskazuje na
obdarzenie jej przez ówczesne kierownictwo Ministerstwa Sprawiedliwości dużym
zaufaniem oraz na działania nominacyjne zdecydowanie odbiegające od typowej
drogi obejmowania stanowisk w wymiarze sprawiedliwości.
III KO 195/25
5
Dostrzegalne związki z Krajową Radą Sądownictwa oraz Ministerstwem
Sprawiedliwości, a przede wszystkim akceptacja działań związanych z tzw.
reformami sądownictwa powodują swoisty dysonans. Nie można wszakże
wskazywać, iż sąd jest niezależny i bezstronny, gdy członek jego składu zawdzięcza
swoją pozycję w strukturach wymiaru sprawiedliwości bliskim, bezkrytycznym
relacjom z władzą wykonawczą czy ustawodawczą.
Niewątpliwie każdy obserwator wymiaru sprawiedliwości może dostrzec, że
ścieżka awansu zawodowego sędziego X. Y. zależna była od jej akceptującej
postawy wobec prób ograniczenia niezależności sądownictwa i podporządkowania
sądów woli organów władzy wykonawczej, głównie ówczesnego Ministra
Sprawiedliwości, w tym pozbawienia sędziów i władzy sądowniczej konstytucyjnie
działającej Krajowej Rady Sądownictwa zastąpionej organem od władzy
wykonawczej zależnym. Stwierdzenie tak silnego nagromadzenia zachowań
wskazujących na zbieżność postępowania z oczekiwaniami władzy powoduje
poddanie w uzasadnioną wątpliwość twierdzenia, że w innej sferze aktywności, w
tym w orzekaniu, te zbieżności zupełnie znikają. W konsekwencji, podobnie jak i w
wypadku wcześniej przeprowadzonych testów, i w niniejszej sprawie stwierdzić
należy, że okoliczności, w jakich sędzia Sądu Apelacyjnego w Krakowie X. Y. została
powołana na kolejne stanowisko sędziowskie, mogą wzbudzić w przekonaniu
jednostek uzasadnione wątpliwości co do niezależności od czynników zewnętrznych
składu sądu utworzonego z jej udziałem, w szczególności od bezpośrednich lub
pośrednich wpływów władzy wykonawczej. Sąd taki był zatem nienależycie
obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
Jak trafnie podkreślił Sąd Najwyższy w sprawie III KK 600/24 negatywna
ocena postępowania wskazanego sędziego nie kwestionuje jego kwalifikacji i
umiejętności zawodowych, być może predestynujących go do zajmowania
najwyższych stanowisk w wymiarze sprawiedliwości. Rzecz jednak w tym, że
postępując w ustalony sposób, wskazana sędzia „aprobowała niekonstytucyjne
procedury, więcej – uczestniczyła w nich nie tylko zgłaszając swoją kandydaturę, ale
aktywnie działając na rzecz osób ubiegających się o objęcie stanowisk w
nowotworzonej Krajowej Radzie Sądownictwa. Sama zaś wykorzystywała tę
sytuację, w części prokurowaną osobiście, do zajmowania stanowisk kierowniczych
III KO 195/25
6
w sądownictwie powszechnym. Zaś w dążeniu do ich obejmowania nie wzbudziło w
niej najmniejszej refleksji i nie powstrzymało jednoznaczne w swej wymowie
orzecznictwo, zarówno Sądu Najwyższego, jak i Europejskiego Trybunału Praw
Człowieka czy Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej”.
Sąd Najwyższy podkreśla, że wprawdzie w chwili obecnej ustało bezpośrednie
zagrożenie naruszania przez organy władzy wykonawczej niezawisłości
sądownictwa, to jednak przytoczone wyżej fakty dotyczące przeszłości SSA X. Y., w
pełni uzasadniają tezę o braku u tego sędziego przymiotów gwarantujących, że sąd
z jego udziałem był – w chwili wydania przedmiotowego wyroku – sądem
niezależnym i bezstronnym w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 KPP
UE oraz art. 6 ust. 1 EKPC.
Stwierdzenie wystąpienia w postępowaniu prowadzonym przez Sąd
Apelacyjny w Krakowie w sprawie o sygn. akt II AKa 314/21 uchybienia, o którym
mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. skutkować musiało wznowieniem tego postępowania
i uchyleniem kończącego je wyroku z dnia 22 września 2023 r., a w konsekwencji
tego przekazaniem sprawy A. D. do ponownego rozpoznania.
Procedując powtórnie Sąd Apelacyjny baczył będzie, aby sprawa rozpoznana
została przez sąd należycie obsadzony, spełniający kryteria „sądu ustanowionego
ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC.
Wznowienie postępowania z urzędu implikowało także obciążenie Skarbu
Państwa wydatkami postępowania wznowieniowego.
Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
[J.J.]
[r.g.]
Andrzej Stępka
Dariusz Świecki
Eugeniusz Wildowicz
