III KO 162/26
ZARZĄDZENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 26 sierpnia 2026 r.
SSN Anna Dziergawka
po rozpoznaniu w Izbie Karnej,
na posiedzeniu w dniu 26 sierpnia 2026 r.,
w sprawie pisma M.D.,
sygnalizującego konieczność wznowienia z urzędu
postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem
Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie
z dnia 11 sierpnia 2025 r., sygn. akt II S 3/25,
na podstawie art. 542 § 1 i 3 k.p.k. a contrario
zarządza
stwierdzić niedopuszczalność wznowienia postępowania z urzędu.
UZASADNIENIE
Do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek M.D. o wyznaczenie obrońcy z
urzędu w celu sporządzenia i wniesienia wniosku o wznowienie z urzędu
postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Apelacyjnego w
Rzeszowie z dnia 11 sierpnia 2025 r., sygn. akt II S 3/25. W uzasadnieniu wniosku
jako planowaną podstawę wznowienia wnioskodawca powołał art. 439 § 1 pkt 1
k.p.k., bowiem powyższym postanowieniem jego skarga na przewlekłość została
odrzucona, gdyż nie posiada on statusu strony w postępowaniu przygotowawczym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
III KO 162/26
2
Wniosek M.D., z uwagi na wskazywaną w jego treści, bezwzględną
przyczynę odwoławczą, został potraktowany jako sygnalizacja podjęcia czynności z
urzędu. Pismo to nie stanowi wniosku o wznowienie postępowania w rozumieniu
przepisów rozdziału 56 k.p.k., stanowiąc wyłącznie sygnalizację możliwości
zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej, stanowiącej podstawę do
wznowienia z urzędu prawomocnie zakończonego postępowania (zob.
postanowienie SN z dnia 7 grudnia 2021 r., V KZ 39/21).
Tak też zgodnie wskazuje się w orzecznictwie i piśmiennictwie, uznając, iż
wznowienie postępowania na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w związku z
ujawnieniem się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. może
nastąpić tylko z urzędu, nie zaś na wniosek strony (zob. uchwała siedmiu sędziów
SN z dnia 7 maja 2005 r., I KZP 5/05). Pismo sygnalizacyjne złożone w trybie art. 9
§ 2 k.p.k. nie implikuje więc po stronie sądu, do którego je skierowano, ani prawa,
ani obowiązku jego rozpoznania (zob. postanowienie SN z dnia 11 stycznia 2022 r.,
IV KZ 55/21). Jednocześnie brak jest możliwości postąpienia z pismem
sygnalizacyjnym tak, jakby stanowiło ono wniosek o wznowienie postępowania
(zob. postanowienie SN z dnia 17 stycznia 2024 r., I KO 53/23; zarządzenie SN z
dnia 23 listopada 2022 r., III KO 95/22).
Przed oceną przesłanek wskazanych w piśmie sygnalizacyjnym, należy
odnieść się do samej dopuszczalności wznowienia postępowania w przedmiotowej
sprawie, zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Apelacyjnego w
Rzeszowie z dnia 11 sierpnia 2025 r., sygn. akt II S 3/25, o odrzuceniu skargi na
przewlekłość postępowania przygotowawczego.
Odnosząc się zatem do kwestii dopuszczalności wznowienia postępowania
ze skargi na przewlekłość podkreślić należy, że postanowienie Sądu Apelacyjnego
w Rzeszowie o odrzuceniu skargi nie jest prawomocnym orzeczeniem kończącym
postępowanie sądowe w rozumieniu art. 540 § 1 k.p.k. W orzecznictwie Sądu
Najwyższego przyjęto, że orzeczeniami kończącymi postępowanie są nie tylko
wyroki i postanowienia rozstrzygające w przedmiocie głównego nurtu
postępowania, ale prawomocne orzeczenia wydawane w innych, również
pobocznych nurtach procesu, pod warunkiem, że definitywnie zamykają
rozpoznanie danej kwestii, powodując trwałe skutki (zob. postanowienie SN z dnia
III KO 162/26
3
25 września 2013 r., III KK 231/13; postanowienie SN z dnia 25 października 2018
r., II KZ 32/18). Nie ma wątpliwości, że takiego charakteru nie ma rozstrzygnięcie w
kwestii skargi na przewlekłość postępowania. Wydane w tym przedmiocie
orzeczenie nie kończy postępowania „w sprawie", lecz rozstrzyga jedynie kwestię
uboczną, wtórną wobec postępowania zasadniczego toczącego się w przedmiocie
odpowiedzialności karnej. W tym układzie nie jest dopuszczalne wznowienie
takiego postępowania, a pogląd ten jest już w orzecznictwie ugruntowany (zob.
postanowienie SN z dnia 26 marca 2010 r., VI KZ 21/10; postanowienie SN z dnia 9
lipca 2013 r., II KZ 23/13; postanowienie SN z dnia 22 grudnia 2014 r., III KZ
103/14; postanowienie SN z dnia 23 września 2016 r., KSP 4/16; zarządzenie SN z
dnia 1 czerwca 2026 r., IV KO 62/26).
Przyjmuje się, że przepisów o wznowieniu postępowania nie stosuje się do
postępowania w sprawie skargi na przewlekłość postępowania w sprawie karnej.
Postępowanie uregulowane ustawą z 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony
do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub
nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej
zwłoki zawiera odrębne i całościowe uregulowanie zasad i trybu wnoszenia oraz
rozpoznawania tej skargi, w których brak regulacji dotyczących wznowienia
postępowania. Żaden też z artykułów wskazanej ustawy nie odsyła do
odpowiedniego stosowania przepisów innych ustaw regulujących ten nadzwyczajny
środek zaskarżenia, w tym przepisów rozdziału 56 k.p.k. (zob. postanowienie SN z
dnia 7 maja 2007 r., V KZ 24/07; postanowienie SN z dnia 9 lipca 2013 r., II KZ
23/13; postanowienie SN z dnia 18 kwietnia 2023 r., I NSP 32/23; T. Grzegorczyk,
Kodeks postępowania karnego oraz ustawa o świadku koronnym. Komentarz,
Warszawa).
W konsekwencji uznać trzeba, że przepisów o wznowieniu postępowania nie
stosuje się do postępowania w sprawie skargi na przewlekłość postępowania w
sprawie karnej. Taki sam pogląd wyrażono także w odniesieniu do skargi na
przewlekłość postępowania cywilnego (zob. uchwała SN z dnia 28 czerwca 2005 r.,
III SPZP 1/05).
Mając powyższe na uwadze, należy dojść do konkluzji, że wznowienie z
urzędu postępowania w sprawie skargi na przewlekłość postępowania
III KO 162/26
4
przygotowawczego, której dotyczy sygnalizacja, jest niedopuszczalne z mocy
ustawy.
W świetle wskazanych wyżej okoliczności rozpoznanie wniosku o
wyznaczenie obrońcy z urzędu stało się bezprzedmiotowe.
Na powyższe zarządzenie zażalenie nie przysługuje.
[WB]
[r.g.]
