III KK 659/25

III KK 659/25 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 12 sierpnia 2026 r. SSN Jerzy Grubba (przewodniczący) SSN Michał Laskowski (sprawozdawca) SSN Andrzej Stępka Protokolant Kamila Zacharz przy udziale prokuratora Prokuratury Regionalnej delegowanego do Prokuratury Krajowej Jerzego Kopcia, w sprawie J. K. skazanego z art. 155 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2026 r., kasacji wniesionej przez obrońcę od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 17 lutego 2025 r., sygn. akt II AKa 123/24, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 9 lipca 2024 r., sygn. akt II K 14/23, na podstawie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania. [J.J.] Michał Laskowski Jerzy Grubba Andrzej Stępka III KK 659/25 2 UZASADNIENIE Wyrokiem Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 9 lipca 2024 r., sygn. II K 14/23, J. K. uznany został za winnego przestępstwa z art. 155 k.k. i za przestępstwo to wymierzono mu karę 3 lat pozbawienia wolności, zaś na podstawie art. 93c pkt 5 k.k. w zw. z art. 93b § 1 k.k. orzeczono środki zabezpieczające w postaci terapii oraz terapii uzależnień. Wyrok ten zaskarżony został w całości apelacjami prokuratora i obrońcy oskarżonego. Po rozpoznaniu tych apelacji, Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, wyrokiem z dnia 17 lutego 2025 r., sygn. II AKa 123/24, utrzymał zaskarżony wyrok w mocy. Kasację od tego wyroku wniósł obrońca J. K. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając: Zaskarżonemu wyrokowi zarzucam: I. „rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 433 § 2 w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. poprzez niedostateczne rozważenie podniesionego przez skazanego w apelacji zarzutu dotyczącego przekroczenia przez Sąd swobodnej oceny dowodów jakimi były: • protokół oględzin pokrzywdzonego z dokumentacją fotograficzną, • protokół oględzin i otwarcia zwłok, opinie biegłego M. W., w tym opinia uzupełniająca złożona w trakcie rozprawy z dnia 24 maja 2024 r. polegający na tym, iż Sąd Apelacyjny bezkrytycznie zaakceptował ocenę dowodów dokonaną przez sąd I instancji i przychylił się do uznania skazanego za winnego spowodowania obrażeń ciała u S. K.1 skutkujących powstaniem krwiaka podtwardówkowego prawej półkuli mózgu, obrzęku z wgłobieniem podpotylicznych oraz wtórnych wylewów do pnia mózgu, w następstwie których pokrzywdzony w dniu 24 stycznia 2022 r. zmarł, w przypadku gdy z materiału dowodowego, jak również samej treści uzasadnienia do wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie oraz uzasadnienia do wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie wynika, że zachowaniu skazanego polegającemu na zadaniu jednego lekkiego uderzenia i jednego lekkiego kopnięcia nie można było przypisać skutku ujętego w opisie czynu zawartym w wyroku Sąd Okręgowego w Rzeszowie z dnia 09 lipca 2024 r., sygn. akt; II K 14/23, a zatem finalnie brak było podstaw do utrzymania w mocy zaskarżonego wyroku, III KK 659/25 3 II. rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 433 § 2 w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. poprzez pozorne rozważenie podniesionego przez skazanego w apelacji zarzutu dotyczącego przekroczenia przez Sąd Okręgowy w Rzeszowie swobodnej oceny dowodów jakimi były: protokół oględzin pokrzywdzonego z dokumentacją fotograficzną, protokół oględzin i otwarcia zwłok, opinie biegłego M. W., w tym opinia uzupełniająca złożona w trakcie rozprawy z dnia 24 maja 2024 r. polegający na tym, iż Sąd Apelacyjny bezkrytycznie zaakceptował ocenę dowodów dokonaną przez sąd I instancji w zakresie ustalenia, że pomiędzy działaniem skazanego a śmiercią pokrzywdzonego S. K.1 zachodzi związek przyczynowy, jak również przyjęcia, że zachowanie skazanego było jednym z warunków zaistnienia skutku śmiertelnego u pokrzywdzonego i tym samym dawało podstawy do zakwalifikowania czynu oskarżonego jako wypełniającego znamiona z art. 155 § 1 k.k., w przypadku, gdy analiza zgromadzonego materiału dowodowego, w tym opinii biegłego M. W. wskazywała, iż brak jest możliwości jednoznacznego przyjęcia by działania oskarżonego polegające na zadaniu lekkiego uderzenia i kopnięcia spowodowały bezpośrednio lub nawet pośrednio powstanie krwiaka podtwardówkowego prawej półkuli mózgu, obrzęku z wgłobieniem podpotylicznych oraz wtórnych wylewów do pnia mózgu i przyczyniły się do zgonu pokrzywdzonego, co w efekcie doprowadziło do tego, że przeprowadzona kontrola orzeczenia była niepełna i nie zagwarantowała skazanemu prawa do dwuinstancyjności, III. rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 433 § 2 w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. poprzez pozorne rozważenie podniesionego przez skazanego w apelacji zarzutu nieprawidłowego zastosowania zasady wynikającej z art. 5 § 2 k.p.k. polegający na tym, iż Sąd Apelacyjny uznał, że wynikające z opinii biegłego M. W. wątpliwości rozstrzygnięte zostały przez Sąd Okręgowy na korzyść skazanego poprzez uznanie, że zachowanie skazanego nie doprowadziło do powstania krwiaka podtwardówkowego u pokrzywdzonego, lecz doprowadziło do pogłębienia już wcześniej zaistniałego urazu, który zapoczątkował proces powstawania i rozwoju krwiaka, co skutkowało przypisaniem skazanemu czynu z art. 155 § 1 k.k., w przypadku, gdy materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, tj. opinie biegłego M. W. oraz dokumentacja dotycząca zdarzenia z dnia 10 stycznia 2022 r., kiedy to pokrzywdzony został znaleziony w stanie znacznego III KK 659/25 4 upojenia alkoholowego na chodniku przed wejściem do sklepu „M." z otarciami na twarzy i nosie uniemożliwiają przyjęcie, że działania oskarżonego mogły przyczynić się bezpośrednio lub pośrednio do zgonu pokrzywdzonego zatem wątpliwości w tym zakresie winny prowadzić do ustalenia, że zachowanie skazanego nie przyczyniło się ani do powstania krwiaka podtwardówkowego u pokrzywdzonego, ani nie doprowadziło do pogłębienia już wcześniej zaistniałego urazu, który zapoczątkował proces powstawania i rozwoju krwiaka.” Obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Prokurator Rejonowy w Ropczycach w pisemnej odpowiedzi na kasację wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja obrońcy skazanego okazała się o tyle zasadna, że spowodowała uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania, choć nie z powodów opisanych w zarzutach kasacji. W sprawie doszło bowiem do zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w postaci nienależytej obsady sądu. Badanie, czy w danej sprawie nie doszło do ziszczenia bezwzględnej przesłanki odwoławczej stanowi obowiązek Sądu Najwyższego jako sądu kasacyjnego. Zgodnie z art. 536 k.p.k. Sąd Najwyższy rozpoznaje kasację w granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów, a w zakresie szerszym, między innymi w wypadku określonym w art. 439 k.p.k. Przepis ten zawiera katalog bezwzględnych przesłanek odwoławczych i w razie ich stwierdzenia nakazuje uchylić zaskarżone orzeczenie niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz wpływu uchybienia na treść orzeczenia – art. 439 § 1 k.p.k. Jedną z bezwzględnych przesłanek odwoławczych jest sytuacja, w której sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie był nienależycie obsadzony - art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Sąd Najwyższy z urzędu, także wtedy gdy nie sformułowano zarzutu w kasacji, w każdej z rozpoznawanych spraw, dokonuje sprawdzenia, czy nie doszło do zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej. W razie jej stwierdzenia, do uchylenia dochodzi bez względu na to, czy leży to w interesie strony wnoszącej środek zaskarżenia, chociaż w tej sprawie obrońca J. K. wniósł o uchylenie zaskarżonego kasacją wyroku. III KK 659/25 5 Rozpoznanie sprawy zainicjowanej przedmiotową kasacją musiało być zatem poprzedzone odpowiedzią na pytanie, czy doszło w niej do zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej, w tym do wydania orzeczenia przez sąd w składzie nienależycie obsadzonym, w związku z instytucjonalną wadą w przeprowadzonym przez Krajową Radę Sądownictwa, ukształtowaną w oparciu o przepisy ustawy z 8 grudnia 2017 r., procesie nominacyjnym sędziego zasiadającego w składzie orzekającym. Odpowiedź na te wątpliwości wymaga przeprowadzenia tzw. ,,testu niezawisłości”, którego założenia szczegółowo wskazano w uchwałach Sądu Najwyższego: z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20 i z 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22. Kryteria tego testu oparte na wytycznych zawartych w wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 1 grudnia 2020 r., nr 26374/18 przeciwko Islandii w sprawie Guðmundur Andri Ástráðsson, wymagają ustalenia czy w procesie powoływania sędziego doszło do naruszenia prawa krajowego, czy naruszenie to miało dostatecznie poważny charakter i czy zostało ono ustalone i naprawione na szczeblu sądów krajowych. Do naruszenia prawa krajowego dojść może m.in. w układzie, w którym rekomendacja powołania sędziego pochodzi od organu uważanego za gremium niekonstytucyjne, ukształtowane odmiennie niż wynika to z art. 187 Konstytucji, który wbrew treści art. 186 ust.1 Konstytucji nie spełnia swej ustrojowej roli „stania na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów”. Za taki właśnie organ uznać należy ukształtowaną ustawą z 8 grudnia 2017 r. wadliwie powołaną i obsadzoną obecną Krajową Radę Sądownictwa, która notabene 28 października 2021 r. została wykluczona z Europejskiej Sieci Rad Sądownictwa po ustaleniu, że nie jest niezależna od władzy. Ze względu na uwarunkowania ustrojowe kreowane przez skrajnie upolitycznioną Krajową Radę Sądownictwa w ówczesnym kształcie, wolno stwierdzić, że tryb, któremu poddały się osoby następnie nominowane do pełnienia urzędu sędziego w wyniku rekomendacji udzielonej przez ten organ, stanowił naruszenie prawa. Stanowiska organów międzynarodowych w wyrokach ETPCz przeciwko Polsce: z 22 lipca 2021 r., nr 43447/19 w sprawie Reczkowicz; z 8 listopada 2021 r., nr 49868/19 i nr 57511/19 w sprawie Dolińskiej-Ficek oraz Ozimka; z 3 lutego 2022 r., nr 1469/20 w sprawie Advance Pharma sp. z o.o.; z 15 marca 2022 r., nr 43572/18 w sprawie Grzędy; z 23 listopada 2023 r., nr 50849/21 w sprawie III KK 659/25 6 Wałęsy oraz w wyrokach TSUE z: 15 lipca 2021 r., C-791/19 i z 21 grudnia 2023 r., C-718/21a, a także pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w postanowieniu z 16 września 2022 r., III KK 339/22 głoszący, że wejście w życie przepisów art. 29 § 4 – 25 ustawy o Sądzie Najwyższym nie może prowadzić do obniżenia standardu dopuszczalności badania bezstronności (…) sędziowskiej oraz określenia skutków ich braku, wypracowanego w orzecznictwie TSUE i ETPCz - dopełniają twierdzenia, że dwa pierwsze kryteria testu wynikające z powołanej uchwały Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., zawsze będą wypadały negatywnie dla kandydata do pełnienia urzędu sędziego rekomendowanego przez mającą istotną rolę w procesie nominacji sędziowskich Krajową Radę Sądownictwa w ówczesnym kształcie. Pozostaje kwestia wykazania, czy w stosunku do danych sędziów, którzy uzyskali nominację w wyżej opisanych warunkach, zachodzi przesłanka stronniczości (jest to trzeci punkt testu). Krótko mówiąc należy zbadać czy sąd z udziałem tych sędziów spełnia standardy niezawisłości i bezstronności, czy też konieczne będzie przyjęcie, że w sprawie wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza określona w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. W składzie Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie rozpoznającym apelację w przedmiotowej sprawie zasiadali sędziowie X. Y., X.1 Y.1 i X.2 Y.2. Sędziowie ci poddawani byli testowaniu, o którym wspomniano wcześniej i wynik tego testowania był dla nich wszystkich negatywny. Stało się tak w sprawach Sądu Najwyższego o sygnaturach: III KK 561/24, III KK 620/24, III KK 466/24, III KK 305/25 w odniesieniu do X. Y., III KK 39/23, III KK 389/23, III KK 52/24, III KK 470/24, III KK 422/24, III KK 468/23, III KK 81/25, III KK 29/25, III KK 481/24, III KO 157/24, III KS 11/25, III KK 466/24, III KK 305/25 w odniesieniu do X.2 Y.2 i III KK 39/23, III KK 471/23, III KK 389/23, III KK 470/23, III KK 368/22, III KK 189/24, III KK 251/24, III KK 422/24, III KK 241/24, III KK 208/24, III KK 29/25, III KK 481/24, III KK 305/25 w odniesieniu do X.1 Y.1. Śledząc ścieżkę zawodową tych sędziów, która rozwijała się po 2018 r., przeanalizowaną w uzasadnieniach wskazanych wyżej orzeczeń, Sąd Najwyższy rozpoznający przedmiotową sprawę doszedł do wniosku, że zależność sędziego od reprezentującego ówczesną władzę wykonawczą Ministra Sprawiedliwości jest bezsprzeczna, a jej charakter w sposób oczywisty zaprzecza kryterium niezależności III KK 659/25 7 sędziowskiej. Sąd Najwyższy podziela przy tym w całości argumentację zawartą w wymienionych judykatach. Należy podnieść, że ustalenie o sprzyjaniu przez sędziów zamierzeniom poprzedniej władzy wykonawczej co do podporządkowania sobie sądów i sędziów, nie oznacza, iż po zmianie władzy wykonawczej sędziowie ci mogą być postrzegani jako bezstronni i niezawiśli. Skoro już raz sędzia wyraził swoją czynną gotowość na realizację zamierzeń władzy wykonawczej w celu podporządkowania sądów, to przecież wobec zapowiedzi czynionych przez przedstawicieli obecnej władzy wykonawczej przywracania porządku prawnego także w kontekście wadliwych powołań sędziowskich, strona obecnie toczącego się procesu nie będzie miała i teraz gwarancji, że sędzia ten nie będzie gotowy sprzyjać przedstawicielom władzy wykonawczej w sporze z obywatelem, aby poprawić swoją pozycję zawodową. Niezawisłość jest niezależnością sędziego w orzekaniu i choć nie oznacza braku podporządkowania służbowego, to jednak oznacza m.in. niezależność wobec organów (instytucji) pozasądowych, samodzielność sędziego wobec władz i innych organów sądowych, niezależność od wpływu czynników politycznych oraz wewnętrzną niezależność sędziego. Ujawnione ustalenia zmaterializowały uzasadnione wątpliwości odnośnie instytucjonalnej bezstronności sędziów Sądu Okręgowego w Rzeszowie, co implikowało stwierdzenie, że skład sądu nie spełniał standardu należytej obsady sądu, o którym mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., z uwagi na niedochowanie gwarancji bezstronności i niezależności wymaganych przez art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 § 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i art. 47 Karty Praw Podstawowych. Tytułem zakończenia trzeba podkreślić, że w demokratycznym państwie prawa każdemu przysługuje prawo do rozpoznania jego sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd, ustanowiony zgodnie z ustawą, a standard tej niezawisłości i bezstronności sądu, jako element prawa do sądu ustanowionego ustawą, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 EKPC oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych musi być rozumiany jako niezawisłość i bezstronność członków składu orzekającego. Niezawisłość jako dbałość o niezależnych sędziów i niezależne sądy uzasadnia się interesem ogółu społeczeństwa. Ma ona zapewniać stabilność w wykonywaniu funkcji wymiaru sprawiedliwości bez względu na zmiany, jakie mogą zachodzić w organach władzy ustawodawczej i wykonawczej. III KK 659/25 8 Mając powyższe na względzie, stwierdzenie, że na etapie kontroli instancyjnej skład sądu odwoławczego rozpoznającego apelację pełnomocnika oskarżycielki prywatnej był nienależycie obsadzony i zachodziła na tym etapie procedowania bezwzględna przyczyna odwoławcza, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., spowodowało wydanie orzeczenia kasatoryjnego i przekazanie sprawy w trybie art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Zgodnie z art. 436 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k. Sąd Najwyższy ograniczył rozpoznanie wniesionych kasacji do opisanego naruszenia art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., rozpoznawanie pozostałych zarzutów kasacji byłoby obecnie przedwczesne. Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie. [J.J.] [r.g.] Michał Laskowski Jerzy Grubba Andrzej Stępka