III KK 640/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 16 kwietnia 2025 r.
SSN Jerzy Grubba (przewodniczący)
SSN Kazimierz Klugiewicz (sprawozdawca)
SSN Marek Pietruszyński
w sprawie A. K.,
oskarżonego z art. 178a § 1 k.k.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.,
w dniu 16 kwietnia 2025 r.,
kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść oskarżonego
od wyroku Sądu Rejonowego Szczecin – Centrum w Szczecinie
z dnia 23 stycznia 2017 r., sygn. akt V K 42/17,
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi
Rejonowemu Szczecin – Centrum w Szczecinie do ponownego
rozpoznania.
[J.J.]
Kazimierz Klugiewicz
Jerzy Grubba
UZASADNIENIE
Marek Pietruszyński
III KK 640/24
2
Wyrokiem Sądu Rejonowego Szczecin – Centrum w Szczecinie z dnia 23
stycznia 2017 r., sygn. akt V K 42/17, wydanym w trybie art. 387 § 2 k.p.k., A. K.
został uznany za winnego tego, że w dniu 20 stycznia 2017 roku, około godziny 22:20
w S., przy ulicy Ś. prowadził w ruchu lądowym pojazd mechaniczny marki O. o nr rej.
[…]., znajdując się w stanie nietrzeźwości odpowiadającym 0,51 mg/l alkoholu w
wydychanym powietrzu,
tj. przestępstwa z art. 178a § 1 k.k., za które wymierzono mu karę grzywny w
wysokości 80 stawek dziennych, ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę
10 złotych i zaliczając na jej poczet okres rzeczywistego pozbawienia wolności w
sprawie. Ponadto, na podstawie art. 42 § 2 k.k. orzeczono wobec oskarżonego zakaz
prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym na okres 3 lat,
zaliczając na poczet tego środka karnego okres zatrzymania prawa jazdy w sprawie.
Na podstawie art. 43a § 2 k.k. zobowiązano oskarżonego do zapłaty kwoty 5000
złotych tytułem świadczenia pieniężnego na rzecz Funduszu Pomocy
Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej.
Wskazany wyrok uprawomocnił się bez postępowania odwoławczego.
Pismem z dnia 23 grudnia 2024 r. kasację na korzyść oskarżonego wniósł
Rzecznik Praw Obywatelskich, który – zaskarżając ww. wyrok w całości – podniósł
zarzut rażącego i mającego istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenia przepisów
postępowania, to jest art. 387 § 2 k.p.k. w brzmieniu z chwili orzekania (tekst jednolity:
Dz.U. z dnia 24 października 2016 r. poz. 1749), polegającego na uznaniu, że istnieją
podstawy do uwzględnienia wniosku oskarżonego o wydanie wyroku skazującego za
czyn z art. 178a 1 k.k. i wymierzenie mu kary bez przeprowadzenia postępowania
dowodowego, pomimo istnienia wątpliwości dotyczących istotnych okoliczności
popełnienia przestępstwa, tj. czy w miejscu, w którym oskarżony w chwili czynu
prowadził pojazd mechaniczny marki O. o nr rej. […]., znajdując się w stanie
nietrzeźwości odpowiadającym 0,51 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu,
odbywał się „ruch lądowy” w rozumieniu przepisu art. 178a § 1 k.k.
Na podstawie tak sformułowanego zarzutu wniósł o uchylenie zaskarżonego
wyroku Sądu Rejonowego Szczecin-Centrum w Szczecinie i przekazanie sprawy
temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu pierwszo-instancyjnym.
Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.
III KK 640/24
3
Kasacja jest oczywiście zasadna, co uprawniało do jej uwzględnienia na
posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
Zgodnie z art. 387 § 2 k.p.k., sąd może uwzględnić wniosek o wydanie wyroku
skazującego, gdy okoliczności popełnienia przestępstwa i wina nie budzą
wątpliwości, a cele postępowania zostaną osiągnięte mimo nieprzeprowadzenia
rozprawy w całości. Trafnie wskazano w kasacji, że „stwierdzenie (…) jakichkolwiek
wątpliwości, co do okoliczności relewantnych dla odpowiedzialności karnej
oskarżonego stanowi przeszkodę dla zastosowania instytucji dobrowolnego
poddania się karze i nakłada na Sąd obowiązek nieuwzględnienia wniosku z art. 387
§ 1 k.p.k. i przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego (zob. wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 31 października 2008 r. sygnatura akt II KK 198/08, OSNwSK
2008/1 /2178, Prok.i Pr.-wkł. 2009/3/18, Biul.PK 2008/13/16-17, wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 5 listopada 2010 r., sygnatura akt III KK 254/10, LEX nr 621188)”
(s. 3 kasacji).
W tym kontekście należy podzielić stanowisko zaprezentowane przez
Rzecznika Praw Obywatelskich co do występowania w niniejszej sprawie
wątpliwości, czy miejsce czynu przypisanego oskarżonemu można było
zakwalifikować jako miejsce, w którym odbywa się ruch lądowy, w rozumieniu art.
178a § 1 k.k. Nie bez racji w uzasadnieniu nadzwyczajnego środka zaskarżenia
wskazano, że „kryterium ruchu lądowego należy wiązać nie tyle z formalnym
statusem konkretnej drogi, czy też określonego miejsca, lecz z faktyczną
dostępnością i rzeczywistym wykorzystaniem tego miejsca dla ruchu pojazdów i
innych uczestników, co powoduje powstanie możliwości zagrożenia bezpieczeństwa
tego ruchu (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 lipca 2015 r. o
sygnaturze akt IV KK 201/15, LEX nr 1765994; postanowienie Sądu Najwyższego z
dnia 28 marca 2017 r. o sygnaturze akt III KK 472/16, LEX nr 2271447). Nadto, jak
trafnie stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku o sygnaturze akt IV KK 432/08 (OSNwSK
2009/1 /1068), ruchem lądowym jest nie tylko ruch na drogach publicznych, w
strefach zamieszkania, ale również ruch w miejscach dostępnych dla powszechnego
użytku. Do miejsc dostępnych dla ruchu pojazdów nie mogą natomiast zostać
zaliczone miejsca, w których nie odbywa się ruch ogólnodostępny, a jedynie w danym
miejscu dopuszczone jest do ruchu wąskie grono osób. Za takie miejsce nie może
III KK 640/24
4
być uznane podwórko (podobne stanowisko Sąd Najwyższy wyraził także w wyroku
z dnia 15 grudnia 2011 r. o sygnaturze akt II K 184/11, OSNKW 2012/1/11).
Wreszcie, trzeba przywołać trafne zauważenie Sądu Najwyższego, że ocena co do
realizacji znamienia ruchu lądowego, wymaga niejednokrotnie przeprowadzenia
wnikliwej, indywidualnej analizy realiów występujących w konkretnej sprawie (wyrok
Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 2016 r. o sygnaturze akt IV KK 324/15, LEX
nr 1977832)” (s. 3-4 kasacji).
Z treści opisu czynu przypisanego A. K. wynika, że prowadzenia pojazdu
mechanicznego miał się on dopuścić „w S., przy ul. Ś.”. Ze zgromadzonego w
sprawie materiału dowodowego wynika, że konkretnie miejscem tym było podwórko
(wyjaśnienia oskarżonego: k. 20, k. 35v), czy też podwórze (zeznania B. K. – k. 15)
budynków mieszkalnych znajdujących się przy ul. Ś. w S., odgrodzone bramą
(zeznania funkcjonariuszy Policji – k. 9v, k. 12v). W świetle powyższych okoliczności
Sąd orzekający powinien był powziąć wątpliwość co do tego, czy miejsce zachowania
oskarżonego wyczerpywało odpowiednie znamię występku z art. 178a § 1 k.k. Brak
przeanalizowania tego zagadnienia, z czym koresponduje również ogólnikowy opis
czynu zawarty w zaskarżonym wyroku, prowadzi do stwierdzenia w sprawie
rażącego naruszenia art. 387 § 2 k.p.k., które – biorąc pod uwagę doniosłość
przedmiotowego zagadnienia dla kwestii odpowiedzialności karnej A. K. – mogło
mieć istotny wpływ na treść orzeczenia. Konieczne stało się zatem uchylenie wyroku
Sądu Rejonowego Szczecin-Centrum w Szczecinie i przekazanie sprawy temu
Sądowi do ponownego rozpoznania, podczas którego Sąd ten dokona na rozprawie
wnikliwej analizy materiału dowodowego w kontekście ustalenia charakteru miejsca,
w którym oskarżony kierował pojazdem mechanicznym, uwzględniając stopień
dostępności oraz liczbę osób mogących poruszać się po tym terenie, co pozwoli na
stwierdzenie, czy pomimo ograniczenia przestrzennego tego miejsca można je
uznać za miejsce ogólnodostępne, w którym odbywa się „ruch lądowy”.
wyroku. Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd Najwyższy orzekł jak w
[J.J.]
III KK 640/24
[a.ł]
Kazimierz Klugiewicz
5
Jerzy Grubba
Marek Pietruszyński
