III KK 395/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 9 lipca 2025 r.
SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek (przewodniczący,
sprawozdawca)
SSN Michał Laskowski
SSN Andrzej Stępka
Protokolant Dominika Izdebska
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Dariusza Kuberskiego,
w sprawie K.S.,
uniewinnionego od czynu z art. 197 § 1 k.k. i in.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej,
na rozprawie w dniu 9 lipca 2025 r.,
kasacji prokuratora na niekorzyść oskarżonego,
od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach
z dnia 14 marca 2024 r., IX Ka 1928/23,
zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Busku-Zdroju
z dnia 16 czerwca 2023 r., II K 59/22,
na podstawie art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 536 k.p.k.
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi
Okręgowemu w Kielcach do ponownego rozpoznania w
postępowaniu odwoławczym.
Michał Laskowski Małgorzata Wąsek-Wiaderek Andrzej Stępka
III KK 395/24
2
UZASADNIENIE
Wyrokiem Sądu Rejonowego w Busku-Zdroju z dnia 16 czerwca 2023 r., II K
59/22, K.S. został uznany za winnego czynu z art. 189 § 1 k.k., za który wymierzono
mu karę 3 miesięcy pozbawienia wolności oraz czynu z art. 197 § 1 k.k. w zw. z art.
197 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k., za który wymierzono mu
karę 2 lat pozbawienia wolności oraz w konsekwencji wymierzono mu karę łączną 2
lat pozbawienia wolności.
Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego, zainicjowanego apelacją
obrońcy oskarżonego, Sąd Okręgowy w Kielcach wyrokiem z dnia 14 marca 2024 r.,
IX Ka 1928/23, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uniewinnił oskarżonego
K.S. od popełnienia obu zarzucanych mu czynów, a kosztami procesu w sprawie
obciążył Skarb Państwa.
Kasację od tego wyroku wniósł prokurator, który zaskarżył go w całości i
zarzucił:
„I. rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisów prawa
karnego procesowego – art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k. w zw. z art.458 k.p.k. oraz art.
424 §1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k., polegające na zaniechaniu przez Sąd
Okręgowy w Kielcach prawidłowej kontroli odwoławczej z powodu wybiórczej,
niepełnej, rażąco sprzecznej z zasadami prawidłowego rozumowania i
doświadczenia życiowego oceny materiału dowodowego zgromadzonego w
postępowaniu karnym przeciwko K.S., w tym zwłaszcza zeznań pokrzywdzonej A.K.,
bez bezpośredniego ich przeprowadzenia, oraz sporządzenia uzasadnienia wyroku
instancyjnego nieodpowiadającego wymogom formalnym w zakresie
ustosunkowania do motywów oraz co do całości rozstrzygnięcia odwoławczego,
które winno spełniać wymogi uzasadnienia orzeczenia pierwszo-instancyjnego, co w
rezultacie doprowadziło do nieuzasadnionego uniewinnienia oskarżonego od
popełnienia przestępstwa zarzuconego mu w pkt I aktu oskarżenia;
II. rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisów prawa
karnego procesowego – art. 5 § 2 k.p.k. i art. 410 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k. oraz
art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k., polegające na zaniechaniu przez
III KK 395/24
3
Sąd Okręgowy w Kielcach prawidłowej kontroli odwoławczej z powodu wybiórczej,
niepełnej, rażąco sprzecznej z zasadami prawidłowego rozumowania i
doświadczenia życiowego oceny materiału dowodowego zgromadzonego w
postępowaniu karnym przeciwko K.S., zaniechanie usunięcia wątpliwości co do
sprawstwa i winy oskarżonego – pomimo takich możliwości, w tym zwłaszcza
poprzez bezpośrednie odtworzenie zapisu nagrania zeznań A.K. oraz prawidłową ich
ocenę, a wreszcie sporządzenie uzasadnienia wyroku instancyjnego
nieodpowiadającego wymogom formalnym w zakresie ustosunkowania do motywów
oraz co do całości rozstrzygnięcia odwoławczego, które winno spełniać wymogi
uzasadnienia orzeczenia pierwszo-instancyjnego, co w rezultacie doprowadziło do
nieuzasadnionego uniewinnienia oskarżonego od popełnienia przestępstwa
zarzuconego mu w pkt II aktu oskarżenia”. Prokurator wniósł o uchylenie
zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach i przekazanie sprawy temu
Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
W pisemnej odpowiedzi na kasację obrońca z urzędu oskarżonego wniosła o
oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej oraz o zasądzenie od Skarbu
Państwa na rzecz obrońcy ustanowionego z urzędu wynagrodzenia za udzieloną
obronę według norm przepisach, oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone w
całości, ani w części.
Obecny na rozprawie kasacyjnej prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o
uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach i przekazanie sprawy temu Sądowi
do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja doprowadziła do uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego
w Kielcach z uwagi na stwierdzenie poza jej zarzutami – na podstawie art. 536 k.p.k.
– bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. Dlatego też, w
oparciu o art. 436 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k., pisemne uzasadnienie wyroku
zostanie ograniczone do wskazania powodów stwierdzenia okoliczności wskazanej
w art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. Odnoszenie się do zarzutów kasacyjnych jest w tych
okolicznościach przedwczesne.
III KK 395/24
4
Zgodnie z art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. niezależnie od granic zaskarżenia i
podniesionych zarzutów oraz wpływu uchybienia na treść orzeczenia sąd
odwoławczy na posiedzeniu uchyla zaskarżone orzeczenie, jeżeli w wydaniu
orzeczenia brała udział osoba nieuprawniona lub niezdolna do orzekania bądź
podlegająca wyłączeniu na podstawie art. 40 k.p.k. W tym postępowaniu wystąpienie
tego uchybienia jest związane z udziałem w wydaniu zaskarżonego orzeczenia
osoby nieuprawnionej do orzekania – sędziego X. Y., który przeszedł w stan
spoczynku z dniem ukończenia 65 roku życia, tj. w dniu 12 czerwca 2021 r. i z tą datą
utracił możliwość orzekania. W dacie wydania wyroku przez Sąd Okręgowy w
Kielcach (14 marca 2024 r.), sędzia X. Y. nie był więc osobą uprawnioną do orzekania.
Sąd Najwyższy już kilkukrotnie wypowiadał się w przedmiocie zaistnienia
uchybienia z art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. w związku z orzekaniem przez Sąd Okręgowy
w Kielcach z udziałem SSO X. Y. po dniu 12 czerwca 2021 r., każdorazowo
stwierdzając wystąpienie w rozpoznawanej sprawie bezwzględnej przyczyny
odwoławczej (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 19 czerwca 2024 r., III KK
111/24; z dnia 11 września 2024 r., III KK 385/24; z dnia 18 grudnia 2024 r., III KK
400/24; z dnia 27 maja 2025 r., III KK 196/25; z dnia 25 czerwca 2025 r., III KK 295/25;
z dnia 26 czerwca 2025 r., III KK 211/25; z dnia 27 czerwca 2025 r., III KK 212/25).
Sąd Najwyższy w obecnym składzie nie dostrzega podstaw do odejścia od
dotychczasowego stanowiska orzeczniczego, w pełni je akceptuje i przyjmuje za
własne.
Zgodnie z art. 69 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów
powszechnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 334; dalej: p.u.s.p.) sędzia przechodzi w
stan spoczynku z dniem ukończenia 65 roku życia, chyba że nie później niż na sześć
miesięcy i nie wcześniej niż na dwanaście miesięcy przed ukończeniem tego wieku
oświadczy Krajowej Radzie Sądownictwa wolę dalszego zajmowania stanowiska i
przedstawi zaświadczenie stwierdzające, że jest zdolny, ze względu na stan zdrowia,
do pełnienia obowiązków sędziego, wydane na zasadach określonych dla kandydata
na stanowisko sędziowskie. Z kolei zgodnie z art. 69 § 1b p.u.s.p., Krajowa Rada
Sądownictwa może wyrazić zgodę na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego, jeżeli
jest to uzasadnione interesem wymiaru sprawiedliwości lub ważnym interesem
społecznym, w szczególności, jeśli przemawia za tym racjonalne wykorzystanie kadr
III KK 395/24
5
sądownictwa powszechnego lub potrzeby wynikające z obciążenia zadaniami
poszczególnych sądów.
Jak słusznie wskazano w uzasadnieniach powołanych powyżej wyroków,
sędzia X. Y. zbyt późno – po upływie nieprzywracalnego terminu – złożył
oświadczenie o chęci orzekania po ukończeniu 65 roku życia, co skutkowało
umorzeniem przez Krajową Radę Sądownictwa (uchwałą z dnia [...] 2021 r., nr [...])
postępowania w sprawie wyrażenia zgody na dalsze zajmowanie przez niego
stanowiska sędziego Sądu Okręgowego w Kielcach. Po wniesieniu odwołania od ww.
uchwały przez sędziego i na jego wniosek, postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2021
r., I NO 23/21, wydanym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu
Najwyższego, udzielono zabezpieczenia w ten sposób, że wstrzymano skuteczność
zaskarżonej uchwały. Postępowanie w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych (I NKRS 76/21) nie zostało dotychczas zakończone (jego przebieg
został szczegółowo opisany w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego w sprawie
III KK 111/24).
Niezależnie od działań podejmowanych przez i na skutek inicjatywy sędziego
X. Y., Sąd Najwyższy konsekwentnie uznaje, że utracił on zdolność do orzekania z
chwilą ukończenia 65 roku życia, tj. z dniem […] czerwca 2021 r. Szeroka
argumentacja w tym przedmiocie została przedstawiona w powołanych powyżej,
wcześniejszych orzeczeniach wydanych w analogicznych sytuacjach. Słusznie
przyjęto w nich, że termin do wyrażenia przez sędziego woli dalszego zajmowania
stanowiska, inicjującego postępowanie w przedmiocie uzyskania zgody na
pozostanie w stanie czynnym po ukończeniu 65 roku życia, jest terminem prawa
materialnego, który nie podlega przywróceniu. W konsekwencji złożenie stosownego
oświadczenia po terminie jest równoznaczne z jego brakiem. Dlatego też, wobec
niezłożenia w ustawowym terminie stosownego oświadczenia sędzia X. Y. przeszedł
ex lege w stan spoczynku z dniem […] czerwca 2021 r. W konsekwencji udział tego
sędziego w wydaniu orzeczenia w tej sprawie, w dniu 14 marca 2024 r., oznaczał
udział w wydaniu orzeczenia osoby nieuprawnionej, tj. zaistnienie uchybienia z art.
439 § 1 pkt 1 k.p.k.
Wniosek obrońcy z urzędu oskarżonego o zasądzenie kosztów, zawarty w
pisemnej odpowiedzi na kasację, został uznany za przedwczesny. Obrońca z urzędu
III KK 395/24
6
została wyznaczona na etapie postępowania przygotowawczego, a nie ściśle do
postępowania kasacyjnego (zarządzenie k. 158). Przedłożenie przez nią odpowiedzi
na kasację było czynnością, do dokonania której była uprawniona, lecz nie
zobowiązana (co nie wyklucza możliwości przyznania wynagrodzenia na zasadach
słuszności). Wydany w niniejszej sprawie wyrok ma charakter kasatoryjny i nie
powoduje zakończenia postępowania karnego, toczy się ono dalej i dopiero przy
wydaniu orzeczenia kończącego postępowanie koszty postępowania, także te
związane z postępowaniem kasacyjnym, mogą zostać rozliczone (art. 626 § 1 k.p.k.).
W postępowaniu ponownym koniecznym jest zapewnienie należytej obsady
Sądu Okręgowego w Kielcach, z uwzględnieniem utworzenia składu orzekającego
złożonego z osób uprawnionych do orzekania.
Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w sentencji wyroku.
Michał Laskowski Małgorzata Wąsek-Wiaderek Andrzej Stępka
[WB]
[r.g.]
