III CZP 45/25
UCHWAŁA
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
23 czerwca 2026 r.
SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)
SSN Monika Koba
SSN Karol Weitz (sprawozdawca)
Protokolant Agnieszka Łuniewska
na posiedzeniu jawnym 23 czerwca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta G.
z udziałem L. S., D. S., T. G., W. S., J. S., E. Ś., E. S., M. H., D. S., B. P., A. O. i
Gminy G.
o zasiedzenie nieruchomości,
na skutek przedstawienia przez Sąd Okręgowy w Gliwicach
postanowieniem z 15 kwietnia 2025 r., III Ca 626/24,
zagadnienia prawnego:
„Czy dopuszczalne jest ustanowienie kuratora dla nieznanego
z miejsca pobytu uczestnika postępowania w sytuacji, gdy
z zebranego w sprawie materiału dowodowego - w tym z samych
twierdzeń wniosku o stwierdzenie zasiedzenia - wynika, że jego
pozostawanie przy życiu jest nieprawdopodobne ze względu na wiek,
a jednocześnie brak aktu zgonu tego uczestnika?"
podjął uchwałę:
Nie jest uzasadnione ustanowienie kuratora dla uczestnika
postępowania nieznanego z miejsca pobytu, jeżeli jest
nieprawdopodobne, że - ze względu na wiek - pozostaje on przy
życiu (art. 144 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.).
Monika Koba
Grzegorz Misiurek
UZASADNIENIE
Karol Weitz
III CZP 45/25
2
Postanowieniem z 19 marca 2024 r. Sąd Rejonowy w Gliwicach w sprawie
z wniosku Skarbu Państwa- Prezydenta Miasta G. z udziałem L. S., D. S., T. G., W.
S., J. S., E. Ś., E. S., M. H., D. S., B. P. i A. O. stwierdził, że Gmina G. nabyła 2
października 2020 r. przez zasiedzenie prawo własności nieruchomości położonej
w G. przy ul. […] (dawniej […]), obręb ewidencyjny nr [...] składającej się z działki
ewidencyjnej nr [...], o powierzchni 0.0700 ha, nr jednostki rejestrowej [...],
jednostka ewidencyjna [...], dla której nie jest prowadzona księga wieczysta.
Apelację od tego postanowienia wnieśli uczestnicy postępowania W. S., J.
S., E. Ś., E. S., M. H., D. P. i A. O.
Sąd Okręgowy w Gliwicach rozpoznając te apelacje powziął poważne
wątpliwości, którym dał wyraz występując z przedstawionym na wstępie
zagadnieniem prawnym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Przesłanką ustanowienia kuratora dla strony lub uczestnika postępowania,
którym ma być doręczony pozew lub inne pismo procesowe wywołujące potrzebę
podjęcia obrony ich praw jest to, aby ich miejsce pobytu nie było znane (art. 143
w związku z art. 13 § 2 k.p.c.). Przesłanka ta nie jest spełniona w sytuacji, w której
osoba, dla której miałby zostać ustanowiony kurator nie żyje. (por. postanowienie
Sądu Najwyższego z 14 lutego 2006 r., II CSK 86/05, nie publ.). Przesłanka
polegająca na tym, że miejsce pobytu strony lub uczestnika nie jest znane musi być
uprawdopodobniona (art. 144 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.). Mutatis mutandis
należy przyjąć, że uprawdopodobnieniu – jako przesłanka negatywna ustanowienia
kuratora podlega również okoliczność, że strona lub uczestnik postępowania nie
żyje. Uwzględniając normę wynikającą z art. 243 k.p.c. zastosowanie mogą tu mieć
wszelkie dopuszczalne środki uprawdopodobnienia bez związania sądu
szczegółowymi przepisami o postępowaniu dowodowym, w tym formalnymi
regułami co do znaczenia poszczególnych środków dowodowych, np. aktów stanu
cywilnego. Oznacza to, że art. 3 ustawy z 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach
stanu cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r., poz. 393) statuujący wyłączność
III CZP 45/25
3
dowodową aktów stanu cywilnego, nie ma tu zastosowania. Uprawdopodobnieniu
faktu, że dana osoba nie żyje – w braku jej aktu zgonu - służyć może natomiast akt
jej urodzenia wskazujący na to, że od chwili jej urodzenia upłynął tak długi czas, że
jest nieprawdopodobne – ze względu na jej wiek, aby osoba ta nadal żyła.
Niezasadne jest zatem ustanowienie kuratora dla uczestnika postępowania
nieznanego z miejsca pobytu, jeżeli jest nieprawdopodobne, że - ze względu na
wiek - pozostaje on przy życiu (art. 144 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. por.
postanowienie Sądu Najwyższego z 14 lutego 2006 r., II CSK 86/05, nie publ.).
Z tych względów, Sąd Najwyższy powziął uchwałę, jak na wstępie.
Monika Koba
[r.g.]
Grzegorz Misiurek
Karol Weitz
