III CZP 43/24
UCHWAŁA
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
8 maja 2026 r.
SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)
SSN Monika Koba
SSN Karol Weitz (sprawozdawca)
Protokolant Agnieszka Łuniewska
na posiedzeniu jawnym 8 maja 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa W. W.
przeciwko M. K., D. K., B. K. i W. K.
o zapłatę,
na skutek przedstawienia przez Sąd Apelacyjny w Warszawie
postanowieniem z 9 kwietnia 2024 r., V ACa 478/22,
zagadnienia prawnego:
„Czy zobowiązanie posiadaczy zależnych w złej wierze do zapłaty
właścicielowi na podstawie art. 224 § 2 k.c. w zw. z art. 225 k.c. i art.
230 k.c. wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z rzeczy jest
zobowiązaniem in solidum, czy też zobowiązaniem podzielnym (pro
rata parte)?”
podjął uchwałę:
Zobowiązanie posiadaczy zależnych w złej wierze do zapłaty
właścicielowi na podstawie art. 224 § 2 w zw. z art. 225
i art. 230 k.c. wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z rzeczy
jest zobowiązaniem in solidum.
Monika Koba
Dariusz Dończyk
Karol Weitz
[r.g.]
III CZP 43/24
2
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 31 stycznia 2022 r. w sprawie z powództwa W. W. przeciwko M.
K., D. K., B. K. i W. K. o zapłatę 167 214 zł Sąd Okręgowy Warszawa-Praga
w Warszawie zasądził od M. K., D. K., B. K. i W. K. solidarnie tytułem
wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu kwotę 57 668,35 zł na rzecz
powódki z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwot 28 930 zł od 1
października 2011 r. do dnia zapłaty, 12 729,37 zł od 16 marca 2017 r. do dnia
zapłaty, 16 008,98 zł od 18 września 2020 r. do dnia zapłaty i w pozostałym
zakresie oddalił powództwo oraz orzekł o kosztach procesu.
Apelację od tego wyroku wniosła zarówno powódka, jak i pozwani D. K., B.
K. i W. K.
Sąd Apelacyjny w Warszawie rozpoznając te apelacje powziął poważne
wątpliwości, którym dał wyraz występując z zagadnieniem prawnym dotyczącym
charakteru odpowiedzialności posiadaczy zależnych rzeczy w złej wierze wobec jej
właściciela za zapłatę mu wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z niej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 369 k.c., zobowiązanie jest solidarne, jeżeli to wynika z ustawy
lub z czynności prawnej. Żaden z tych warunków nie jest spełniony w sytuacji,
w której chodzi o zobowiązanie kilku posiadaczy zależnych rzeczy w złej wierze do
zapłaty wynagrodzenia na podstawie art. 224 § 2 w związku z art. 225 i z art. 230
k.c. jej właścicielowi za bezumowne korzystanie z niej, gdy nie doszło w tym
zakresie do stosownego porozumienia podmiotów tego zobowiązania. Solidarności
kilku zobowiązanych do zapłaty wynagrodzenia nie przewiduje również ustawa.
Oznacza to, że zobowiązanie, o którym mowa nie może być kwalifikowane jako
solidarne. Nie ulega jednak wątpliwości, że cechą tego zobowiązania jest to, że
zapłata wynagrodzenia przez któregokolwiek z posiadaczy rzeczy zaspokaja
interes właściciela jako wierzyciela, który jest jeden i taki sam względem wszystkich
III CZP 43/24
3
zobowiązanych do zapłaty wynagrodzenia posiadaczy rzeczy. Zaspokojenie go
przez któregokolwiek z nich musi zatem zwalniać z zobowiązania pozostałych
posiadaczy. W sytuacji, w której kilku posiadaczy zależnych rzeczy odpowiada
wobec jej właściciela za zapłatę wynagrodzenia z tytułu bezumownego korzystania
z rzeczy, zachodzi niepodzielność przyczyny powstania tego zobowiązania, gdyż
korzystanie z rzeczy przez któregokolwiek z nich wyłącza możliwość korzystania
z rzeczy przez właściciela. Tak rozumiana niepodzielność przyczyny powstania
tego zobowiązania implikuje niemożność określenia części wynagrodzenia
odpowiadających poszczególnym posiadaczom rzeczy i powoduje, że mimo
podzielności samego świadczenia, do którego spełnienia są oni zobowiązani,
wyłączone jest przyjęcie konstrukcji zobowiązania podzielonego (art. 379 k.c. por.
mutatis mutandis uchwałę Sądu Najwyższego z 21 października 2015 r., III CZP
70/15, OSNC 2016, nr 10, poz. 118). W rezultacie właściwe jest przyjęcie, że
w omawianym wypadku chodzi o przypadek zobowiązania in solidum. Konstrukcja
ta dobrze służy prawnemu ujęciu sytuacji, w której odpowiedzialnych za zapłatę
wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z rzeczy wobec jej właściciela jest kilku
jej posiadaczy zależnych w złej wierze.
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak na wstępie.
Monika Koba
[r.g.]
Dariusz Dończyk
Karol Weitz
