III CZP 36/25
UCHWAŁA
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
9 lutego 2026 r.
SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)
SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)
SSN Władysław Pawlak
Protokolant Arkadiusz Połaniecki
na posiedzeniu jawnym 9 lutego 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej
działającego na rzecz małoletniego P. P.
przeciwko A. D. i M. P.
o alimenty,
na skutek przedstawienia przez Sąd Okręgowy w Krakowie
postanowieniem z 19 września 2025 r., XI 1 Cz 138/23,
zagadnienia prawnego:
„Czy w sprawie o roszczenia alimentacyjne, w której powodem jest
dyrektor miejskiego ośrodka pomocy społecznej (art. 112 ust 2 i 3
ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej)
pełnomocnikiem powoda może być przedstawiciel właściwego w
sprawach z zakresu pomocy społecznej organu jednostki samorządu
terytorialnego
(art.
87
§
3
kpc)?”,
a w razie udzielenia odpowiedzi twierdzącej na to pytanie:
„Czy przedstawiciela właściwego w sprawach z zakresu pomocy
społecznej organu jednostki samorządu terytorialnego w miastach na
prawach powiatu wyznacza prezydent miasta czy rada miasta czy też
dyrektor miejskiego ośrodka pomocy społecznej?”,
a w razie udzielenia odpowiedzi na to pytanie, że jest to dyrektor
miejskiego
ośrodka
pomocy
społecznej:
„Czy dyrektor miejskiego ośrodka pomocy społecznej wyznacza
przedstawiciela poprzez udzielenie pełnomocnictwa, czy też
wyznaczenie to winno nastąpić odrębnie od udzielenia
pełnomocnictwa?”.
III CZP 36/25
2
podjął uchwałę:
Dyrektor miejskiego ośrodka pomocy społecznej dochodzący
roszczeń alimentacyjnych na podstawie art. 38 ustawy z dnia 9
czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy
zastępczej (jedn. tekst: Dz. U. z 2022 r., poz. 447 ze zm.) może
ustanowić pełnomocnikiem procesowym pracownika miejskiego
ośrodka pomocy społecznej jako przedstawiciela organu
jednostki samorządu terytorialnego właściwego w sprawach z
zakresu pomocy społecznej w rozumieniu art. 87 § 3 k.p.c.
Grzegorz Misiurek Dariusz Dończyk Władysław Pawlak
III CZP 36/25
3
UZASADNIENIE
Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wystąpił do Sądu
Rejonowego dla Krakowa – Podgórza w Krakowie o zasądzenie na rzecz
małoletniego P. P. od jego matki A. D. oraz ojca M. P. alimentów w kwotach po
300,00 zł miesięcznie. Oba pozwy zostały podpisane przez E. S. – pracownicę
MOPS, która dołączyła do nich pisemne pełnomocnictwa udzielone przez
Dyrektora. Dyrektor MOPS został wezwany przez przewodniczącego w Sądzie
Rejonowym dla Krakowa- - Podgórza w Krakowie do uzupełnienia braków
formalnych pozwów przez ich podpisanie, lecz w zakreślonym terminie nie dokonał
tych czynności.
Zarządzeniem z 4 kwietnia 2023 r. przewodniczący zarządził zwrot pozwów,
wobec nieuzupełnienia przez powoda wymienionych braków formalnych.
W uzasadnieniu wskazał, że Dyrektor MOPS jest uprawniony – w świetle art. 38
ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
(aktualny jedn. tekst: Dz. U. z 2024 r., poz. 177; dalej: „u.w.r.p.z.”) – do wniesienia
pozwu o alimenty na rzecz dziecka pozostającego w pieczy zastępczej, jednak
pełnomocnictwa w tym zakresie może udzielić tylko adwokatowi lub radcy
prawnemu, gdyż art. 87 § 3 k.p.c. w tym przypadku nie znajduje zastosowania.
Dyrektor MOPS w zażaleniu na to zarządzenie wniósł o jego uchylenie,
zarzucając naruszenie art. 130 § 1 k.p.c. i podnosząc, że stosownie do art. 87 § 3
k.p.c., w sprawach o roszczenia alimentacyjne pełnomocnikiem może być
przedstawiciel właściwego w sprawach z zakresu pomocy społecznej organu
jednostki samorządu terytorialnego oraz organizacji pozarządowej, mającej na celu
udzielanie pomocy rodzinie, a więc również upoważniony przez Dyrektora
pracownik MOPS.
Przy rozpoznawaniu zażalenia Sąd Okręgowy w Krakowie powziął poważne
wątpliwości, którym dał wyraz w zagadnieniach prawnych przedstawionych Sądowi
Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
III CZP 36/25
4
Kierownik powiatowego centrum pomocy rodzinie powiatu obowiązanego do
finansowania pobytu dziecka w pieczy zastępczej (dalej: „Kierownik PCPR”), po
zasięgnięciu opinii asystenta rodziny, a jeżeli rodzinie dziecka nie został
przydzielony asystent rodziny – po zasięgnięciu opinii podmiotu organizującego
pracę z rodziną, może dochodzić na rzecz dziecka przebywającego w pieczy
zastępczej świadczeń alimentacyjnych (art. 38 ust. 1 u.w.r.s.p.z.); w przypadku
zaś, gdy od umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej upłynął rok jest on
obowiązany dochodzić tych świadczeń (art. 38 ust. 2 u.w.r.s.p.z.); w każdej z tych
sytuacji w postępowaniu przed sądem do kierownika powiatowego centrum pomocy
rodzinie stosuje się odpowiednio przepisy o udziale prokuratora w postępowaniu
cywilnym (art. 38 ust. 3 u.w.r.s.p.z.).
Kierownik PCPR może również – na podstawie art. 112 ust. 3 ustawy z dnia
12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (jedn. tekst: Dz. U. z 2024 r., poz. 1283;
dalej: „u.p.s.”) – wytaczać na rzecz obywateli powództwa o roszczenia
alimentacyjne; również w tym przypadku w postępowaniu przed sądem stosuje się
odpowiednio przepisy o udziale prokuratora w postępowaniu cywilnym.
Zadania powiatowych centrów pomocy rodzinie w miastach na prawach
powiatu realizują miejskie ośrodki pomocy społecznej, które mogą być nazwane
„miejskimi ośrodkami pomocy rodzinie” (art. 112 ust. 2 u.p.s.) a w przypadku
przekształcenia miejskiego ośrodka pomocy społecznej w centrum usług
społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu
usług społecznych przez centrum usług społecznych – centrum usług społecznych.
W świetle powyższych unormowań, nie budzi wątpliwości, że Dyrektorowi
MOPS, podobnie jak Kierownikowi PCPR, przysługuje legitymacja procesowa
czynna w sprawach o alimenty. Wytaczając takie powództwo na rzecz oznaczonej
osoby, występuje on w roli strony czynnej postępowania i przysługują mu wszelkie
związane z tą pozycją uprawnienia procesowe; działa z mocy ustawy jako powód
w imieniu własnym, ale na rzecz innej osoby. Może on zatem w procesie o alimenty
ustanowić pełnomocnika procesowego; może nim być nie tylko adwokata lub radca
prawny (art. 87 § 1 k.p.c.). lecz również osoba padająca kwalifikacje określone
w art. 87 § 3 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, w sprawach o roszczenia
III CZP 36/25
5
alimentacyjne pełnomocnikiem może być również przedstawiciel właściwego
w sprawach z zakresu pomocy społecznej organu jednostki samorządu
terytorialnego. Przepis ten nie określa, kto może być uznany za przedstawiciela
organu jednostki samorządu terytorialnego ani kto może ustanowić pełnomocnikiem
takiego przedstawiciela. W tej ostatniej kwestii nie powinno jednak budzić
wątpliwości, że skoro Kierownik MOPS wytaczając powództwo o alimenty na rzecz
oznaczonej osoby występuje w roli strony czynnej postępowania i działa w zakresie
pomocy społecznej, to przysługują mu związane z tą pozycją wszystkie
uprawnienia procesowe, w tym uprawnienie do udzielenia pełnomocnictwa
przewidzianego w art. 87 § 3 k.p.c.
Dyrektor MOPS nie jest organem jednostki samorządu terytorialnego
właściwym w sprawach z zakresu pomocy społecznej; jest nim starosta (art. 112
ust. 5 u.p.s,) albo - w miastach na prawach powiatu – prezydent miasta.
W orzecznictwie zwrócono uwagę, że istotą i celem wprowadzenia
unormowania przewidzianego w art. 87 § 3 k.p.c. było wzmocnienie ochrony
uprawnionego w sprawach w sprawach o ustalenie ojcostwa i o roszczenie
alimentacyjne, co niewątpliwie ułatwia przyjęte w nim rozwiązanie, umożliwiające
ustanowienia pełnomocnikiem takiej osoby przedstawiciela organizacji społecznej,
mającej na celu udzielanie pomocy rodzinie. (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z 25 lutego 1999 r., I CZ 9/99, OSNC 1999, Nr 9, poz. 155). Pojęcie
„przedstawiciela” w rozumieniu tego przepisu należy zatem interpretować
z uwzględnieniem tego założenia. Należy więc uznać, że jest nim nie tylko Dyrektor
MOPS wykonujący – jak już wskazano - sprawach dotyczących pomocy społecznej,
a więc dotyczących m.in. dochodzenia roszczeń alimentacyjnych zadania
prezydenta miasta (starosty), lecz również pracownicy MOPS, którzy wykonują
obowiązki powierzone im w tym zakresie przez Dyrektora w ramach stosunku
pracy. Pracownicy ci, tak samo jak pracownicy PCPR, mający odpowiednie
przygotowanie do wykonywania przekazanych im zadań z zakresu pomocy
społecznej oraz doświadczenie na tym polu niewątpliwie posiadają odpowiednie
kwalifikacje należytego wykonywania roli przedstawiciela organu jednostki
samorządu terytorialnego, o którym mowa w art. art. 87 § 3 k.p.c. Mogą więc być
ustanowieni przez Dyrektora MOPS pełnomocnikiem procesowymi prezydenta
III CZP 36/25
6
miasta na prawach powiatu w sprawach o roszczenia alimentacyjne. Wykładnia ta
jest zgodna z celem unormowania przyjętego w art. 87 § 3 k.p.c. i niewątpliwie
sprzyja jego realizacji.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. podjął
uchwałę, jak w sentencji.
Grzegorz Misiurek Dariusz Dończyk Władysław Pawlak
(A.T.)
[r.g.]
