Uchwała SN z 30 listopada 1994 r., III CZP 130/94 - jak powołują ją inne sądy

„Sąd Apelacyjny zauważył, że o ile dopuszczalność odstąpienia na postawie art. 491 k.c. od umowy zobowiązująco - rozporządzającej dotyczącej nieruchomości nie budzi obecnie wątpliwości (por. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 30 listopada 1994 r., III CZP 130/94, OSNC 1995, nr 3, poz. 42), to takie wątpliwości istnieją w przypadkach, gdy świadczenie jednej ze stron jest niepodzielne.”

„W uzasadnieniu Sąd Okręgowy powołał utrwalone w tym zakresie orzecznictwo Sądu Najwyższego (uchwałę siedmiu sędziów z dnia 30 listopada 1994 r., III CZP 130/94, OSNC 1995, nr 3, poz. 42; wyrok z dnia 8 grudnia 2004 r., I CK 191/04, nie publ.; wyrok z dnia 26 stycznia 2005 r., V CK 401/04, nie publ.; wyrok z dnia 4 kwietnia 2012 r., I CSK 359/11, OSNC 2012, nr 9, poz. 111) oraz doktrynę.”

„Z tego względu w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 1994 r., III CZP 130/94 (OSNC 1995, nr 3, poz. 42) przyjęto, 16 że strona może odstąpić od umowy zobowiązująco-rozporządzającej, na podstawie której nastąpiło przeniesienie własności nieruchomości w ramach ustawowego uprawnienia.”

„… od umowy sprzedaży nieruchomości nie powoduje automatycznego przejścia własności z powrotem na zbywcę (zob. m. in. uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 1994 r., III CZP 130/94, OSNC 1995, nr 3, poz. 42; z dnia 27 lutego 2003 r., III CZP 80/02, OSNC 2003, nr 11, poz. 141 a także postanowienie z dnia 22 kwietnia 2004 r., II CK 158/03, OSNC 2005, nr 1, poz. 19) po stronie …”

„Jak wskazał Sąd Najwyższy, konstrukcja przeniesienia własności została pozostawiona w obrębie zobowiązań w takim zakresie, w jakim stanowiąca podstawę skutku rzeczowego umowa zobowiązująca do przeniesienia własności podlega ocenie na podstawie przepisów dotyczących stosunków obligacyjnych (uchwała z dnia 30 listopada 1994 r., III CZP 130/94, OSNCP 1995/7-8/159).”

„… wyróżnić wąskie, klasyczne jego znaczenie odnoszące się tylko do uchylenia umowy za zgodą stron w drodze nowej umowy (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 1994 r., III CZP 130/94, OSNC 1995, nr 3, poz. 42) oraz szerokie, obejmujące różne zdarzenia, wskutek których umowa przestaje strony wiązać, np. mówi się nie tylko o rozwiązaniu umowy za zgodą obu stron (art. 77 k.c.), ale i o …”

„Z zasady swobody umów wynika, że strony mogą w drodze porozumienia rozwiązać zawartą umowę obligacyjną i jedynie wyjątkowo może być to niedopuszczalne (por. uchwałę 7 sędziów SN z dnia 30 listopada 1994 r., III CZP 130/94, OSNC 1995, nr 3, poz. 42).”

„… jest dodatkowa umowa o skutku rzeczowym zawarta pomiędzy stronami umowy sprzedaży, od której skutecznie odstąpiono (por. uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 1994 r., III CZP 130/94, OSNC 1995, nr 3, poz. 42 i z dnia 27 lutego 2003 r., III CZP 80/02, OSNC 2003, nr 11, poz. 141 oraz uchwały Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 1993 r., III CZP 156/93, OSNC 1994, nr 6, poz. 128 i z …”

„… porozumienia rozwiązać zawartą umowę obligacyjną i jedynie wyjątkowo może to być niedopuszczalne (porównaj między innymi uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 1994 r. III CZP 130/94, OSNC 1995/3/42 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 października 1999 r. I CKN 262/98, OSNC 2000/4/71).”

„W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 1994 r., III CZP 130/94 (OSNC 1995, nr 3, poz. 42), potwierdzono dopuszczalność rozwiązania umowy o skutkach zobowiązujących ze skutkami ex nunc oraz ex tunc.”

„Ocena dokonana przez Sąd Okręgowy nie jest odosobniona, ponieważ Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z 30 listopada 1994 r., III CZP 130/94 (OSNCP 3/95) stwierdził, iż strona może odstąpić od umowy zobowiązująco-rozporządzającej /.../ w ramach ustawowego uprawnienia, wyłączając w uzasadnieniu możliwość zastrzeżenia odstąpienia od umowy …”

„… (uchwała z dnia 17 listopada 1993 r., III CZP 156/93, OSNC 1994, nr 6, poz. 128, uchwała dnia 27 kwietnia 1994 r., III CZP 60/94 – nie publ, uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 30 listopada 1994 r., III CZP 130/94, OSCN 1995, nr 3, poz. 42, wyrok z dnia 9 kwietnia 2003 r., I CKN 255/01, niepubl.).”

„Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z 30 listopada 1994 r., III CZP 130/94, OSNC 1995/3/42, potwierdził dopuszczalność rozwiązania umowy o skutkach zobowiązujących ze skutkami ex nunc oraz ex tunc.”

„Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 30.11.1994 r. III CZP 130/94/OSNCP 1995, nr 3, poz. 42, przede wszystkim wykluczył możliwość zastrzeżenia odstąpienia od umowy (art. 395).”

„… z powrotem na zbywcę, lecz wymaga złożenia przez strony stosownego oświadczenia woli o powrotnym przeniesieniu własności (uchwała składu siedmiu sędziów Sadu Najwyższego z dnia 30 listopada 1994 r., III CZP 130/94, OSNC 1995, nr 3, poz. 42 oraz uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2003 r., III CZP 80/02, OSNC 2003, nr 11, poz. 141).”

„Można zatem wyróżnić szerokie znaczenie terminu „rozwiązanie umowy”, obejmujące różnorodne sytuacje, i wąskie, obejmujące rozwiązanie umowy za zgodą stron, tj. w drodze nowej, odrębnej umowy (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 1994 r., III CZP 130/94, OSNC 1995, nr 3, poz. 42).”

„… odstąpienia od umowy przeniesienia prawa użytkowania wieczystego gruntu i sprzedaży znajdujących się na nim budynków, w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 30 listopada 1994 r., III CZP 130/94 (OSNC 1995, nr 3, poz. 42) dotyczącej odstąpienia od umowy sprzedaży nieruchomości oraz w uchwale z dnia 27 kwietnia 1994 r., III CZP 60/94 ("Biuletyn SN" 1994, nr 4, s.16), dotyczącej rozwiązania umowy …”

„Dlatego odstąpienie stwarza jedynie skutek zobowiązujący do przeniesienia własności rzeczy z powrotem na zbywcę, nie prowadzi natomiast do przejścia własności ex lege (tak SN m.in. w uchwale składu 7 sędziów z 30.11.1994 r. III CZP 130/94).”

„… z 30 listopada 1994 r., III CZP 130/94), samo rozwiązanie umowy sprzedaży nieruchomości nie powoduje automatycznego przeniesienia własności z powrotem na zbywcę.”

„W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 1994 r. III CZP 130/94 (publ. OSNC 1995 nr 3, poz. 42, OSP 1995 nr 7, poz. 159) Sąd ten uznał, że strona może odstąpić od umowy zobowiązująco-rozporządzającej, na podstawie której nastąpiło przeniesienie własności nieruchomości, w ramach ustawowego uprawnienia.”

„Dlatego też odstąpienie stwarza jedynie skutek zobowiązujący do przeniesienia własności rzeczy z powrotem na zbywcę, nie prowadzi natomiast do przejścia własności ex lege (tak Sąd Najwyższy m.in. w uchwale składu 7 sędziów z 30 listopada 1994 r. sygn. III CZP 130/94).”

„Jak zaś stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 30 listopada 1994 r. III CZP 130/94 (OSNC 1995/3/42) umowa może być przez strony rozwiązana, jeżeli nie została w całości wykonana.”

„W tym miejscu wolno przywołać zapatrywanie Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale składu 7 sędziów z dnia 30.11.1994r. III CZP 130/94, której teza brzmi: Strona może odstąpić od umowy zobowiązująco - rozporządzającej, na podstawie której nastąpiło przeniesienie własności nieruchomości, w ramach ustawowego uprawnienia.”

„Po stronie nabywcy nieruchomości powstaje obowiązek zwrotu świadczenia, który wymaga złożenia stosownego oświadczenia o powrotnym przeniesieniu własności nieruchomości (vide: uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30.11.1994 r., III CZP 130/94, OSNC 1995/3/42; z dnia 27.02.2003 r., III CZP 80/02, OSNC 2003/11/141, postanowienie z dnia 22.04.2004 r., II CK 158/03, OSNC 2005/1/19).”

„… 1979 r., III CZP 15/79, OSNCP 1980, nr 4, poz. 63, uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1967 r., III CZP 32/6, OSNCP 1968, Nr 12, poz. 199, z dnia 30 listopada 1994 r., III CZP 130/94, OSNC 1995, nr. 3, poz. 42, uchwały z dnia 17 listopada 1993 r., III CZP 156/93, OSNC 1994, nr. 6, poz. 128, z dnia 27 kwietnia 1994 r., III CZP 60/94, "Biuletyn SN" 1994, nr 4, s.16, w wyrokach z dnia …”

„CZP 156/93, dotycząca odstąpienia od umowy przeniesienia prawa użytkowania wieczystego gruntu i sprzedaży znajdujących się na nim budynków; uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 30 listopada 1994 r., III CZP 130/94 dotycząca odstąpienia od umowy sprzedaży nieruchomości oraz uchwała z dnia 27 kwietnia 1994 r., III CZP 60/94, dotycząca rozwiązania umowy sprzedaży nieruchomości, uchwała składu siedmiu sędziów z dnia …”

„… czyli powrót do stanu sprzed zawarcia umowy, co współgra z regulacją art. 395 § 2 k.p.c. (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 1994 r., sygn. akt III CZP 130/94, OSNC 1995, nr 3, poz. 42; uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 27 lutego 2003 r., sygn. akt III CZP 80/02, OSNC 2003, nr 11, poz. 141; wyroki Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2005 r., …”

„W uzasadnieniu uchwały z dnia 30 listopada 1994 r. III CZP 130/94 (OSNC 1995/3/42) podjętej w składzie siedmiu sędziów, Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że rozwiązanie umowy za zgodą obu stron jest ogólnie dopuszczalne w ramach swobody kontraktowej (por. art. 353 1 k.c.).”

„… drodze wzajemnego porozumienia rozwiązać zawartą umowę obligacyjną i jedynie wyjątkowo może to być uznane za niedopuszczalne (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 30 listopada 1994 r., III CZP 130/94, OSNC 1995 r., nr 3, poz. 42, wyrok Sądu Najwyższego z 7 października 1999 r., I CKN 262/98, OSNC 2000, nr 4, poz. 71).”

„Tak rozstrzygnął SN w uchwale 7 sędziów z dnia 30 listopada 1994 r. III CZP 130/94, poprzez wskazanie, że „Strona może …”

„… 1979 r., III CZP 15/79, OSNCP 1980, nr 4, poz. 63, uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1967 r., III CZP 32/6, OSNCP 1968, Nr 12, poz. 199, z dnia 30 listopada 1994 r., III CZP 130/94, OSNC 1995, nr. 3, poz. 42, uchwały z dnia 17 listopada 1993 r., III CZP 156/93, OSNC 1994, nr. 6, poz. 128, z dnia 27 kwietnia 1994 r., III CZP 60/94, (...) 1994, nr 4, s.16, w wyrokach z dnia 18 …”

„Już zresztą w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 1994 r., III CZP 130/94 (OSNC 1995, nr 3, poz. 42), potwierdzono dopuszczalność rozwiązania umowy o skutkach zobowiązujących ze skutkami ex nunc oraz ex tunc.”

„Umowa taka może być przez strony rozwiązana, jeżeli nie została w całości wykonana(por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30listopada 1994 r., III CZP 130/94, OSNC 1995,nr 3, poz. 42 oraz przytoczone tu orzecznictwo).”

„Zgodnie z kierunkiem wykładni powołanych przepisów przyjętym m.in. w uchwałach składu 7 sędziów SN z 7.01.1967 r. (III CZP 32/66, OSN 1968/12/199) i z 30.11.1994 r. (III CZP 130/94, OSNC 1995/3/42), odstąpienie od umowy przenoszącej własność nieruchomości wywiera skutek obligacyjny, nie powodując automatycznego przejęcia własności z powrotem na zbywcę, do czego potrzebne jest …”

„… na zbywcę oraz do wygaśnięcia prawa dożywocia (porównaj orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1973 roku, III CRN 118/73, OSNCP 1974/5/93, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 1994 r., III CZP 130/94, OSNCP 1995/3/42) W przedmiotowej sprawie powód nie zgłaszał żądania rozwiązania umowy dożywocia i nie wykazał on też, by umowa dożywocia zawarta przez strony była już wcześniej rozwiązana przez sąd na …”

„… z art. 64 k.c. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że złożone oświadczenie o odwołaniu darowizny wywołuje jedynie skutki obligacyjne (vide: uchwała SN z 30 listopada 1994 roku III CZP 130/94 OSNCP 3/95 poz. 42, uchwała składu 7 sędziów z 7 stycznia 1967 roku III CZP 32/66 OSNCP 12/68 poz. 199).”

„Podstawą prawną dla zgłoszonego przez powoda żądania są przepisy art. 900 k.c. w zw. z art. 64 k.c. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że złożone oświadczenie o odwołaniu darowizny wywołuje jedynie skutki obligacyjne (vide. uchwała SN z 30 listopada 1994 roku III CZP 130/94 OSNCP 3/95 poz. 42, uchwała składu 7 sędziów z 7 stycznia 1967 roku III CZP 32/66 OSNCP 12/68 poz. 199).”

„Podstawą prawną dla zgłoszonego przez powoda żądania są przepisy art. 900 k.c. w zw. z art. 64 k.c. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że złożone oświadczenie o odwołaniu darowizny wywołuje jedynie skutki obligacyjne (vide: uchwała SN z 30 listopada 1994 roku III CZP 130/94 OSNCP 3/95 poz. 42, uchwała składu 7 sędziów z 7 stycznia 1967 roku III CZP 32/66 OSNCP 12/68 poz. 199).”

„Podstawą prawną dla zgłoszonego przez powódkę żądania są przepisy art. 900 k.c. w zw. z art. 64 k.c. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że złożone oświadczenie o odwołaniu darowizny wywołuje jedynie skutki obligacyjne (vide. uchwała SN z 30 listopada 1994 roku III CZP 130/94 OSNCP 3/95 poz. 42, uchwała składu 7 sędziów z 7 stycznia 1967 roku III CZP 32/66 OSNCP 12/68 poz. 199).”

„Z orzecznictwa Sądu Najwyższego (por.: uchwała SN z dnia 17 listopada 1993 r III CZP 156/93 OSNCP 6/94; uchwala SN z dnia 30 listopada 1994 r III CZP 130/94 OSNC 1995 z.”

„W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że wyłącznie obligacyjny skutek wywołuje odstąpienie jedynie od umowy, jeżeli przedmiotem świadczenia była nieruchomość (por. uchwała SN (7) z dnia 30 listopada 1994 r., III CZP 130/94, OSN 1995, nr 3, poz. 42, z glosą krytyczną E.”

„… że zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie przyjmuje się, że złożone oświadczenie o odwołaniu darowizny wywołuje jedynie skutki obligacyjne (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 1994 roku III CZP 130/94 OSNCP 3/95 poz. 42, uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1967 roku III CZP 32/66 OSNCP 12/68 poz. 199).”

„… odstąpienia od umowy przeniesienia prawa użytkowania wieczystego gruntu i sprzedaży znajdujących się na nim budynków, w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 30 listopada 1994 r., III CZP 130/94 (OSNC 1995, nr 3, poz. 42) dotyczącej odstąpienia od umowy sprzedaży nieruchomości oraz w uchwale z dnia 27 kwietnia 1994 r., III CZP 60/94 ("Biuletyn SN" 1994, nr 4, s. 16), dotyczącej rozwiązania …”

„Sąd powołał się na pogląd wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 1994 roku (III CZP 130/94).”