Uchwała SN z 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91 - jak powołują ją inne sądy

„… pasa gruntu bez prawem przewidzianej formy, nie może on być traktowany jako samoistny posiadacz w dobrej wierze (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 6 grudnia 1991 r. - zasada prawna - III CZP 108/91), tym bardziej, że nie wykazał okoliczności, w świetle których przez wzgląd na zasady współżycia społecznego, mógłby zostać uznany za samoistnego posiadacza w dobrej wierze (zob. wyroki Sądu Najwyższego …”

„Koncepcje oceny dobrej wiary posiadacza samoistnego zostały w judykaturze podsumowane w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91.”

„… r., III CZP 30/07, OSNC 2008, nr 5, poz. 43; uchwała Sądu Najwyższego z 28 marca 2014 r., III CZP 8/14, OSNC 2015, nr 1, poz. 6; uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 6 grudnia 1991r., III CZP 108/91, OSNCP 1992, nr 4, poz. 48; postanowienia Sądu Najwyższego z 14 kwietnia 1961r., CR 961/60, NP.”

„… r., III CZP 30/07, OSNC 2008, nr 5, poz. 43; uchwała Sądu Najwyższego z 28 marca 2014 r., III CZP 8/14, OSNC 2015, nr 1, poz. 6; uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91, OSNCP 1992, nr 4, poz. 48; postanowienia Sądu Najwyższego z 14 kwietnia 1961 r., CR 961/60, NP.”

„Nie budzi zaś obecnie jakiejkolwiek wątpliwości w orzecznictwie Sądu Najwyższego, że dobra wiara polega na błędnym, ale w danych okolicznościach usprawiedliwionym przekonaniu posiadacza nieruchomości, że przysługuje mu wykonywane przez niego prawo (zob. stanowisko zajęte w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów, mającej moc zasady prawnej, z 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91, OSNC 1992, nr 4, poz. 48).”

„Dodatkowo należy wskazać, że przedstawiona w skardze koncepcja tzw. zliberalizowanego stanowiska co do dobrej wiary samoistnego posiadacza nieruchomości została odrzucona w uchwale Sądu Najwyższego z 6 grudnia 1991 r. (III CZP 108/91, OSNC 1992, nr 4, poz. 48), co znajduje potwierdzenie również w najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 lutego 2021 r., V CSKP 23/21).”

„… r., III CZP 30/07, OSNC 2008, nr 5, poz. 43; uchwała Sądu Najwyższego z 28 marca 2014 r., III CZP 8/14, OSNC 2015, nr 1, poz. 6; i uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91, OSNCP 1992, nr 4, poz. 48)”

„… 2007 r., III CZP 30/07, OSNC 2008, nr 5, poz. 43; uchwała Sądu Najwyższego z 28 marca 2014 r., III CZP 8/14, OSNC 2015, nr 1, poz. 6; uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91, OSNCP 1992, nr 4, poz. 48 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z 14 kwietnia 1961 r., CR 961/60, NP.”

„W orzecznictwie SN przyjmuje się, że zgodnie z tzw. tradycyjną koncepcją w dobrej wierze jest ten, kto pozostaje wprawdzie w błędnym, ale usprawiedliwionym przekonaniu, że przysługuje mu wykonywane przez niego prawo (zob. uchwała SN z 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91, OSNC 1992, nr 4, poz. 48, i postanowienie SN z 6 lipca 2018 r., II CSK 518/17).”

„… się zachował z odpowiednią starannością, a więc tak, jak tego można od niego w danych okolicznościach wymagać (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 6 grudnia 1991 r. - zasada prawna - III CZP 108/91, OSNCP 1992, nr 4, poz. 48, oraz postanowienia Sądu Najwyższego z 4 grudnia 2009 r., III CSK 54/09, OSNC-ZD 2010, nr C, poz. 84, i z 7 maja 2014 r., II CSK 472/13).”

„… wierze jest ten, kto pozostaje wprawdzie w błędnym, ale usprawiedliwionym przekonaniu, że przysługuje mu wykonywane przez niego prawo (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91, OSNC 1992, nr 4, poz. 48 i postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 1997 r., I CKN 74/97, OSNC 1997, nr 11, poz. 171, z dnia 22 grudnia 1998 r., II CKN 59/98, z dnia 4 listopada …”

„W uchwale składu 7 sędziów z dnia 6 grudnia 1991 r. III CZP 108/91 wpisanej do księgi zasad prawnych, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że osoba, która weszła w posiadanie nieruchomości na podstawie umowy mającej na celu przeniesienie własności zawartej bez zachowania formy aktu notarialnego, nie jest posiadaczem w dobrej wierze.”

„Kwestia wyboru właściwej koncepcji dobrej wiary, na potrzeby orzecznictwa Sądu Najwyższego, została rozstrzygnięta w mającej moc zasady prawnej uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91 (OSNC 1992, nr 4, poz. 48).”

„Zdarza się, że u podstaw oceny dobrej wiary leży problem prawny (por. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego – zasada prawna - z dnia 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91, OSNC 1992, nr 4, poz. 48, uchwały Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2015 r., III CZP 76/15, OSNC 2016, nr 12, poz. 138 i z dnia 8 grudnia 2016 r., III CZP 86/16, OSNC 2017, nr 9, poz. 98).”

„Dobra wiara oznacza stan psychiczny osoby, polegający na usprawiedliwionym przekonaniu, że przysługuje jej określone prawo (dobra wiara w rozumieniu tradycyjnym, sensu stricto, zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91, OSNC 1992, Nr 4, poz. 48).”

„W uchwale składu 7 sędziów z dnia 6 grudnia 1991 r.- zasad prawna - III CZP 108/91 (OSNCP 1992, nr 4, poz. 48), Sąd Najwyższy wyjaśnił, że osoba, która weszła w posiadanie nieruchomości na podstawie umowy mającej na celu przeniesienie własności zawartej bez zachowania formy aktu notarialnego, nie jest posiadaczem w dobrej wierze.”

„III CZP 30/07, OSNC 2008, nr 5, poz. 43, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2014 r., III CZP 8/14, OSNC 2015, nr 1, poz. 6, uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1991r., III CZP 108/91, OSNCP 1992, nr 4, poz. 48 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 1961 r., CR 961/60, NP.”

„W późniejszych orzeczeniach Sąd Najwyższy powołując się na tradycyjne rozumienie przymiotu dobrej wiary (wyrażone w sposób najbardziej klarowny w uchwale składu 7 sędziów z dnia 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91, wpisanej do księgi zasad prawnych, że osoba, która weszła w posiadanie nieruchomości na podstawie umowy mającej na celu przeniesienie własności zawartej bez zachowania formy aktu notarialnego, nie jest …”

„… posiadanie nieruchomości w złej wierze i tak też prawidłowo ten stan faktyczny ocenił Sąd Rejonowy (por. m.in. uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z dnia 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91, OSNCP 1992, nr 4, poz. 48, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 1980 r., III CZP 14/80, OSNCP 1980, nr 9, poz. 161 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 1981 r., III CRN 20/81, …”

„… mającej na celu przeniesienie własności, zawartej bez zachowania formy aktu notarialnego, za posiadacza w złej wierze (por. np. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91, OSNCP 1992, Nr 4, poz. 48).”

„CZP 30/07, OSNC 2008, Nr 5, poz. 43, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2014 r., III CZP 8/14, OSNC 2015, Nr 1, poz. 6, uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91, OSNCP 1992, Nr 4, poz. 48, postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 1961 r., CR 961/60, NP.”

„Według uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91 (OSNC 1992, nr 4, poz. 48), osoba, która weszła w posiadanie nieruchomości na podstawie umowy mającej na celu przeniesienie własności, zawartej bez zachowania formy aktu notarialnego, nie jest samoistnym posiadaczem w dobrej wierze.”

„… 76/15, OSNC 2016, Nr 12, poz. 138, z dnia 8 grudnia 2016 r., III CZP 86/16 i z dnia 15 lutego 2019 r., III CZP 81/18; por. też uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91, OSNCP 1992, Nr 4, poz. 48).”

„… nią prawo (por. uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 1975 r. - zasada prawna - III CZP 63/75, OSNCP 1976, nr 12, poz. 259 oraz z dnia 6 grudnia 1991 r. - zasada prawna - III CZP 108/91, OSNC 1992, nr 4, poz. 48, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 1980 r., III CZP 14/80, OSNCP 1980, nr 9, poz. 161, postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 1998 r., II CKN 59/98, nie …”

„Powyższy spór rozstrzygnęła uchwała 7 sędziów SN z dnia 6 grudnia 1991 r. (III CZP 108/91, OSNC 1992, nr 4, poz. 48), w której Sąd ten opowiedział się za przyjmowaniem na potrzeby zasiedzenia dobrej wiary w ujęciu tradycyjnym, chociaż w orzecznictwie podjęto próbę swoistego …”

„Niezależnie od tego trzeba mieć na względzie, że kwestia oceny dobrej wiary posiadacza samoistnego została przez Sąd Najwyższy przeanalizowane w uchwale składu siedmiu sędziów z 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91.”

„… w dobrej wierze jest ten, kto pozostaje wprawdzie w błędnym, ale usprawiedliwionym przekonaniu, że przysługuje mu wykonywane przez niego prawo (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91, OSNC 1992, nr 4, poz. 48 i postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 1997 r., I CKN 74/97, OSNC 1997, nr 11, poz. 171, z dnia 22 grudnia 1998 r., II CKN 59/98, niepubl., z dnia 4 listopada …”

„Natomiast ugruntowane jest stanowisko w judykaturze, że osoba, która weszła w posiadanie nieruchomości na podstawie umowy mającej na celu przeniesienie własności, zawartej bez zachowania formy aktu notarialnego, nie jest samoistnym posiadaczem w dobrej wierze (por. uchwałę Sądu Najwyższego kolegium kompetencyjnego, mającą moc zasady prawnej, z 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91, OSNC 1992, nr 4, poz. 48).”

„… nieruchomości na której te urządzenia zostały posadowione, jako wykonywanego w dobrej wierze (por. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z dnia 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91, uchwały Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2015 r., III CZP 76/15, OSNC 2016, nr 12, poz. 138, z dnia 15 lutego 2019 r., III CZP 81/18, OSNC 2020, nr 1, poz. 4 oraz postanowienia Sądu Najwyższego …”

„Wskazane w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2019 r., III CZP 110/18 (OSNC 2020, nr 1, poz. 9) orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91, z dnia 4 lutego 1988 r., IV CR 45/88 oraz z dnia 4 listopada 1998 r., II CKU 69/98 nie dotyczyły wejścia w posiadanie przez przedsiębiorstwo przesyłowe służebności odpowiadającej treścią obecnej …”

„Nadal jest zatem akceptowane tradycyjne rozumienie tych pojęć (por. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91, OSNC 1992, nr 4, poz. 48, z dnia 20 listopada 2015 r., III CZP 76/15, OSNC 2016, nr 12, poz. 139 i z dnia 8 grudnia 2016 r., III CZP 86/16, OSNC 2017, nr 9, poz. 98).”

„… zachował z odpowiednią starannością, a więc tak, jak tego można od niego w danych okolicznościach wymagać (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1991 r. - zasada prawna - III CZP 108/91, OSNCP 1992, nr 4, poz. 48, oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2009 r., III CSK 54/09, OSNC-ZD 2010, nr C, poz. 84, z dnia 7 maja 2014 r., II CSK 472/13, nie publ., i z dnia 3 …”

„… że posiadane prawo mu przysługuje i nie narusza cudzego prawa rozpoczął posiadanie w okolicznościach je usprawiedliwiających (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1991 r. - zasada prawna - III CZP 108/91, OSNC 1992, Nr 4, poz. 48; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 1997 r. I CKN 74/97, OSNC 1997, Nr 11, poz. 171, nie publikowane wyrok z dnia 19 maja 1998 r., II CKN 770/97, postanowienia: …”

„… w dobrej wierze jest ten, kto pozostaje wprawdzie w błędnym, ale usprawiedliwionym przekonaniu, że przysługuje mu wykonywane przez niego prawo (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91, OSNC 1992, nr 4, poz. 48 i postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 1997 r., I CKN 74/97, OSNC 1997, nr 11, poz. 171, z dnia 22 grudnia 1998 r., II CKN 59/98, niepubl., z dnia 4 listopada 1999 …”

„Koncepcje oceny dobrej wiary posiadacza samoistnego zostały przez Sąd Najwyższy przeanalizowane w uchwale składu siedmiu sędziów z 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91, wraz z przedstawieniem będących ich wyrazem linii orzeczniczych.”

„… od woli innej osoby stan władztwa nad nią i czy jej dyspozycje przedmiotem władania odpowiadały dyspozycjom właściciela (zob. m.in. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91, OSNC 1992, Nr 4, poz. 48 oraz uchwałę Pełnego Składu Izby Cywilnej z 26 października 2007 r., III CZP 30/07, OSNC 2008, Nr 5, poz. 43).”

„… na błędnym, ale w danych okolicznościach usprawiedliwionym przekonaniu posiadacza, iż jest właścicielem rzeczy (por. zwłaszcza uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91, OSNCP 1992, nr 4, poz. 48 oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2015 r., III CZP 76/15, OSNC 2016, nr 12, poz. 138).”

„Co istotne, przekonanie to powinno być oparte na obiektywnych przesłankach, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego (zob. szerzej na ten temat np. uchwałę Sądu Najwyższego z 6 grudnia 1991 r., sygn. akt III CZP 108/91, OSNC 1992/4/48).”