III CZ 86/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marcin Trzebiatowski
16 kwietnia 2026 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 16 kwietnia 2026 r. w Warszawie
zażalenia M. L.
na postanowienie Sądu Okręgowego w Szczecinie
z 16 sierpnia 2024 r., II Ca 444/23,
w sprawie z wniosku V. sp. z o.o. w S., A. Sp. z o.o. w S., T. G., J. D., T. D., W. S.
z udziałem […], M. G., P. G., R. S., Z. S., K. T., M. S., J. S., M. G.1, I. P., D. P., K.
G., R. N., I. S., K. S., T. S., M. M., M. M.1, M. S.1, P. S., J. G., S. N., P. W., L. W.,
K. F., M. R., E. R., J. K., J. K.1, D. N., W. N., M. L., Skarbu Państwa – […], J. D.1 i
E. D.
o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości, ewentualnie o stwierdzenie zasiedzenia
służebności gruntowej,
oddala zażalenie.
(M.K.)
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 28 stycznia 2019 r. Sąd Rejonowy w Kamieniu
Pomorskim w sprawie z wniosku Y. sp. z o.o. w S., A. sp. z o.o. w S., T. G., J. D., T.
III CZ 86/25
2
D. i W. S. przy udziale […], Skarbu Państwa – […], M. G., P. G., R. S., Z. S., K. T.,
M. S., J. S., M. G.1, I. P., D. P., K. G., R. N., I. S., K. S., T. S., M. M., M. M.1, M.
S.1, P. S., J. G., S. N., P. W., L. W., K. F., M. R., E. R., J. K., J. K.1, D. N., W. N.,
M. L., J. D.1 i E. D. o stwierdzenie zasiedzenia służebności gruntowej oddalił
wniosek w całości (pkt I) oraz orzekł o kosztach postępowania (pkt II i III).
Sąd Okręgowy w Szczecinie postanowieniem z 16 sierpnia 2024 r., na
skutek apelacji wnioskodawców i apelacji uczestnika P. G., uchylił postanowienie
Sądu Rejonowego, zniósł czynności Sądu podjęte na rozprawie […] i przekazał
sprawę Sądowi Rejonowemu w Kamieniu Pomorskim do ponownego rozpoznania,
pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej. W
ocenie Sądu odwoławczego przed Sądem I instancji wystąpiła nieważność
postępowania, ponieważ uczestnik L. W. został pozbawiony możności obrony
swych praw w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. wobec wadliwości w doręczeniu mu
korespondencji sądowej zawierającej odpis wniosku o stwierdzenie zasiedzenia
służebności gruntowej z zobowiązaniem uczestnika do ustosunkowania się do jego
treści w terminie dwutygodniowym oraz zawiadomienia o terminach rozprawy, w
szczególności wezwania celem jego przesłuchania, a ponadto wobec
nieodroczenia terminu rozprawy przeprowadzonej w sprawie.
Uczestniczka postępowania M. L., zaskarżając powyższe postanowienie w
całości wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do rozpoznania Sądowi II
instancji oraz zasądzenie od wnioskodawców na rzecz uczestniczki postępowania
kosztów postępowania wywołanego wniesieniem niniejszego zażalenia, w tym
kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu
postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 386 § 2 k.p.c. przez jego niewłaściwe
zastosowanie i uchylenie postanowienia Sądu I instancji oraz zniesienie
postępowania w zakresie czynności Sądu podjętych na rozprawie […], w sytuacji,
gdy Sąd II instancji powinien uzupełnić postępowanie przed tym Sądem.
W odpowiedzi na zażalenie wnioskodawcy wnieśli o uwzględnienie wniosku
zażalenia o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do
rozpoznania Sądu II instancji. Zdaniem wnioskodawców uwagi zawarte w zażaleniu
w przedmiocie uchybień Sądu II instancji są słuszne.
III CZ 86/25
3
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.
W postępowaniu apelacyjnym sąd drugiej instancji, kontynuując
postępowanie przed sądem pierwszej instancji, rozpoznaje sprawę na nowo
w sposób – w zasadzie – nieograniczony (art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c.).
W konsekwencji, w razie uwzględnienia apelacji – z reguły – zmienia zaskarżony
wyrok i orzeka co do istoty sprawy (art. 386 § 1 k.p.c.). Uchylenie zaskarżonego
wyroku połączone z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania sądowi
pierwszej instancji jest możliwe jedynie w przypadkach określonych w art.
386 § 2 i 4 k.p.c. Kontroli prawidłowości takiego orzeczenia służy zażalenie
przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. Przy rozpoznawaniu tego zażalenia ocenie
Sądu Najwyższego może zostać poddana wyłącznie trafność zakwalifikowania
wskazanych wyżej przypadków jako przesłanek uzasadniających wydanie
orzeczenia kasatoryjnego, zaś poza zakresem badania pozostają kwestie
prawidłowości czynności procesowych poprzedzających wydanie zaskarżonego
rozstrzygnięcia oraz trafności wykładni zastosowanego prawa materialnego (m.in.
postanowienia SN: z 25 kwietnia 2014 r., II CZ 117/13, z 26 marca 2014 r., V CZ
15/14 i z 7 marca 2014 r., IV CZ 131/13).
Sąd Okręgowy jako przyczynę wydania wyroku kasatoryjnego wskazał
nieważność postępowania z uwagi na to, że uczestnik L. W. został pozbawiony
możności obrony swych praw w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. wobec wadliwości
w doręczeniu mu korespondencji sądowej, zawierającej odpis wniosku
o stwierdzenie zasiedzenia służebności gruntowej z zobowiązaniem uczestnika do
ustosunkowania się do jego treści w terminie dwutygodniowym oraz zawiadomienia
o terminach rozprawy, w szczególności wezwania celem jego przesłuchania,
a ponadto wobec nieodroczenia terminu rozprawy przeprowadzonej w sprawie.
Z akt niniejszej sprawy wynika, że adres zamieszkania uczestnika L. W. nie
jest znany. Korespondencja sądowa do L. W. została skierowana na adres podany
przez wnioskodawców we wniosku, […] pod którym nie mogła być skutecznie
doręczona. […]
III CZ 86/25
4
W ocenie Sądu II instancji nie można uznać, że doszło do skutecznego
doręczenia korespondencji sądowej uczestnikowi L. W., jak przyjął to Sąd I
instancji. Dlatego też Sąd Okręgowy uznał za niedopuszczalne, ponieważ
skutkujące pozbawieniem uczestnika L. W. możności obrony swych praw, wydanie
orzeczenia w sprawie przez Sąd Rejonowy przed umożliwieniem uczestnikowi
ustosunkowania się do wniosku.
Zdaniem Sądu odwoławczego, nie powinno budzić wątpliwości, że
informacja o nieskuteczności doręczenia korespondencji uczestnikowi L. W.
powinna skutkować odroczeniem terminu rozprawy […], na którym to Sąd I instancji
wydał orzeczenie w sprawie. Sąd Okręgowy stwierdził, że ta okoliczność jak i
wskazywane wadliwości w doręczeniu korespondencji sądowej, w konsekwencji
czego postanowienie w sprawie zapadło bez umożliwienia uczestnikowi
ustosunkowania się do twierdzeń zawartych we wniosku o stwierdzenie
zasiedzenia służebności gruntowej, świadczą o pozbawieniu uczestnika L. W.
możności obrony swych praw. Uczestnik został bowiem pozbawiony możliwość
merytorycznego ustosunkowania się do twierdzeń zawartych we wniosku.
Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy, należy podzielić ocenę
Sądu Okręgowego co do wystąpienia nieważności postępowania przed Sądem
I instancji z powodu pozbawienia uczestnika L. W. możności działania na skutek
naruszenia przepisów prawa procesowego, dotyczących przesłanek ustanowienia
kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu. Sąd II instancji szczegółowo uzasadnił
przy tym swoje stanowisko, wskazując na zaniechania Sądu Rejonowego w
podjęciu określonych czynności, które były możliwe do zrealizowania, a mimo tego
nie zostały wykonane.
Ze względu na znaczenie prawidłowości ustanowienia kuratora procesowego
dla ważności postępowania, ustanowienie kuratora może nastąpić, gdy zostały
wyczerpane powszechnie dostępne technicznie środki, na podstawie których
podjęte czynności poszukiwawcze nie przyniosły pozytywnych rezultatów. Chodzi
więc o takie czynności poszukiwawcze, na które wskazują znane stronie
wnioskującej o ustanowienie kuratora oraz sądowi okoliczności dotyczące osoby,
dla której ma zostać ustanowiony kurator (np. wyrok Sądu Najwyższego
III CZ 86/25
5
z 18 czerwca 2024 r., II CSKP 414/23 oraz postanowienia SN: z 10 lipca 2020 r.,
III CZ 16/20 i z 29 października 2025 r., III CZ 214/25).
Ustanowienie kuratora z naruszeniem art. 144 k.p.c. stanowi szczególny
przypadek pozbawienia strony możności działania i tym samym możliwości obrony
swoich praw, co powoduje nieważność postępowania (postanowienie Sądu
Najwyższego z 29 października 2025 r., III CZ 214/25 wraz z cyt. tam
orzecznictwem SN).
Dlatego też wbrew zarzutowi skarżącej, Sąd Okręgowy prawidłowo uznał, że
w postępowaniu przed Sądem I instancji doszło do nieważności postępowania, co
czyniło zasadnym uchylenie postanowienia Sądu Rejonowego, zniesienie
czynności tego Sądu podjętych na rozprawie […] i przekazanie sprawę Sądowi
Rejonowemu w Kamieniu Pomorskim do ponownego rozpoznania.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w zw. z art.
3941 § 3 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.
Marcin Trzebiatowski
(M.K.)
[a.ł]
