III CZ 214/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
29 października 2025 r.
SSN Maciej Kowalski
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 29 października 2025 r. w Warszawie
zażalenia T. B.
na wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu
z 3 czerwca 2025 r., II Ca 527/24,
w sprawie z powództwa T. B.
przeciwko M. G.
o zapłatę,
oddala zażalenie, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach
postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym
postępowanie w sprawie.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 3 czerwca 2025 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu uchylił wyrok
Sądu Rejonowego Poznań - Stare Miasto w Poznaniu z 20 grudnia 2023 r.
w zakresie punktu I. i II., znosząc postępowanie przed sądem pierwszej instancji
w zakresie rozprawy w dniu 20 grudnia 2023 r. i w tym zakresie przekazał sprawę
Sądowi Rejonowemu Poznań - Stare Miasto w Poznaniu do ponownego
rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania
odwoławczego.
W ocenie Sądu Okręgowego postępowanie przed Sądem Rejonowym było
dotknięte nieważnością postępowania (art. 379 pkt 5 k.p.c.) co skutkowało
III CZ 214/25
2
koniecznością uchylenia zaskarżonego orzeczenia na podstawie art. 386 § 2 k.p.c.
Sąd Okręgowy ustalił, że w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji
przewodniczący zarządził doręczenie pozwanemu M. G. odpisu pozwu z
pouczeniami w trybie art.1391 § 1 k.p.c. jedynie na adres wskazany w pozwie w P..
Powód T. B. w toku procesu wskazał natomiast także inny adres pozwanego w W..
Przewodniczący zarządził dokonanie doręczenia na adres z pozwu, które
zakończyło się awizowaniem przesyłki, nie zarządził natomiast przeprowadzenia
procesu doręczenia w trybie art. 1391 § 1 k.p.c. na adres w W.. Zamiast tego w
sprawie ustanowiony został dla pozwanego kurator do reprezentowania go w
sprawie.
Sąd drugiej instancji wskazał, że powoda i pozwanego łączył stosunek
koleżeństwa, pracowali razem w jednym podmiocie. Z akt nie wynika natomiast,
aby powód weryfikował adres zamieszkania pozwanego w miejscu pracy. Ponadto
w pozwie podano, że podjęto próbę polubownego rozwiązania sporu, jednak nie
zawarto informacji na czym próba ta polegała.
Zdaniem Sądu Okręgowego jeżeli powód wskazał inny adres pozwanego
podany przez samego pozwanego, a przesyłka na ten adres była awizowana i nie
zwrócona z adnotacją, że adres jest błędny bądź że adresat nie mieszka pod tym
adresem, a nadto powód nie przedstawił żadnych innych faktów, z których wynika,
że mimo poszukiwania adresu pozwanego nie był w stanie go ustalić, to oznacza,
że sąd nie wyczerpał możliwości doręczenia odpisu pozwu pozwanemu na ustalony
adres, a powód nie uprawdopodobnił, że miejsce pobytu pozwanego nie jest znane.
Brak doręczenia przez komornika pozwanemu odpisu pozwu na adres wskazany
w pozwie nie stanowi dostatecznego uprawdopodobnienia, że miejsce pobytu
pozwanego nie jest znane, tym bardziej, że powód nie zlecił komornikowi
poszukiwania adresu pozwanego na podstawie art. 3b ustawy z dnia 29 sierpnia
1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji. Dodatkowo ustanawiając kuratora
przewodniczący zarządził wywieszenie ogłoszenia o tym na tablicy ogłoszeń
w budynku Urzędu Miasta P., chociaż dysponował pismem powoda z wydrukiem
przelewu od pozwanego, w którym pozwany wskazał swój adres w W.
III CZ 214/25
3
Kurator pozwanego wskazał w odpowiedzi na pozew, że podjął próbę
(nieudaną) ustalenia miejsca zamieszkania pozwanego, ale nie wyjaśnił, jakie
konkretnie czynności podjął i na jaki z dostępnych adresów pozwanego wysłał do
niego korespondencję. Ani kurator, ani wcześniej powód nie podjęli także próby
kontaktu telefonicznego z pozwanym na przedstawiony przez powoda nr telefonu
komórkowego. Z akt wynika natomiast, że przy użyciu tego numeru powód
prowadził obszerna korespondencję sms-ową z pozwanym. Kurator wprawdzie
zaprzeczył, aby wskazany numer telefonu należał do pozwanego, ale nie wyjaśnił,
czy podjął próbę kontaktu telefonicznego z pozwanym przy jego użyciu.
W konsekwencji Sąd Okręgowy przyjął, że wobec naruszenia przez Sąd
Rejonowy art. 1391 § 1 k.p.c. przez jego niezastosowanie i brak zarządzenia
doręczenia odpisu pozwu za pośrednictwem komornika na warszawski adres
pozwanego oraz naruszenia art.143 i 144 § 1 i 2 k.p.c. przez ustanowienie kuratora
mimo braku uprawdopodobnienia, że miejsce zamieszkania pozwanego nie jest
znane a ponadto pominięcie wywieszenia ogłoszenia w urzędzie właściwym dla
adresu pozwanego w Warszawie, pozwany został pozbawiony możności obrony
swoich praw, a zatem wystąpiła w sprawie nieważność postępowania - art. 379 pkt
5 k.p.c.
Od powyższego orzeczenia Sądu Okręgowego zażalenie wniósł powód
zarzucając naruszenie: 1) art. 386 § 2 w zw. art. 379 pkt 5 k.p.c.; 2) art. 143 i art.
144 § 1 k.p.c.; 3) art. 1391 § 1 k.p.c.; 4) art. 1391 § 1 w zw. z art. 133 § 21 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie na orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji służy
przeprowadzeniu kontroli wystąpienia ustawowych przesłanek uprawniających sąd
odwoławczy do uchylenia zaskarżonego wyroku zamiast merytorycznego
zakończenia sprawy. Przedmiotem oceny Sądu Najwyższego jest ewentualny błąd
sądu drugiej instancji przy kwalifikowaniu określonej sytuacji procesowej jako
odpowiadającej, powołanej przez ten sąd, podstawie orzeczenia kasatoryjnego
(zob. np. postanowienia SN: z 22 listopada 2013 r., II CZ 79/13; z 11 maja 2022 r.,
III CZ 161/22, i z 16 maja 2023 r., III CZ 124/23).
III CZ 214/25
4
W postępowaniu wywołanym wniesieniem zażalenia na podstawie art.
3941 § 11 k.p.c. Sąd Najwyższy bada tylko, czy stwierdzone przez sąd odwoławczy
okoliczności są tymi, które w świetle art. 386 § 2 lub 4 k.p.c. usprawiedliwiają
wydanie orzeczenia kasatoryjnego, zamiast reformatoryjnego. Oznacza to, że
rozpatrując zażalenie, Sąd Najwyższy weryfikuje jedynie, czy doszło do
nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo wydanie wyroku
wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, bądź też czy
miała miejsce nieważność postępowania. Zażalenie takie nie jest natomiast
środkiem prawnym służącym badaniu materialnoprawnej podstawy zaskarżonego
orzeczenia, a poza zakresem kontroli Sądu Najwyższego pozostaje prawidłowość
stanowiska prawnego sądu odwoławczego, co do meritum (zob. np. postanowienia
SN: z 26 września 2014 r., IV CZ 49/14; z 2 października 2014 r., IV CZ 54/14;
z 31 stycznia 2018 r., I CZ 8/18; z 12 lipca 2018 r., III CZ 13/18, i z 22 października
2020 r., IV CZ 63/20).
W przedstawionych okolicznościach faktycznych Sąd Okręgowy prawidłowo
zakwalifikował zaistniałą sytuację, jako prowadzącą do nieważności postępowania
przed Sądem pierwszej instancji z powodu pozbawienia pozwanego możności
działania na skutek naruszenia przepisów prawa procesowego dotyczących
przesłanek ustanowienia kuratora dla nieznanej z miejsca pobytu strony. Sąd
drugiej instancji szczegółowo uzasadnił przy tym swoje stanowisko wskazując na
zaniechania Sądu Rejonowego i powoda w podjęciu określonych czynności, które
były możliwe do zrealizowania, a mimo tego nie zostały wykonane.
Ze względu na znaczenie prawidłowości ustanowienia kuratora procesowego
dla ważności postępowania, ustanowienie kuratora może nastąpić, gdy zostały
wyczerpane powszechnie dostępne technicznie środki, na podstawie których
podjęte czynności poszukiwawcze nie przyniosły pozytywnych rezultatów. Chodzi
więc o takie czynności poszukiwawcze, na które wskazują znane stronie
wnioskującej o ustanowienie kuratora oraz sądowi okoliczności dotyczące osoby,
dla której ma zostać ustanowiony kurator (zob. np. wyrok SN z 18 czerwca 2024 r.,
II CSKP 414/23, i postanowienie SN z 10 lipca 2020 r., III CZ 16/20).
III CZ 214/25
5
Ustanowienie kuratora z naruszeniem art. 144 k.p.c. stanowi szczególny
przypadek pozbawienia strony możności działania i tym samym możliwości obrony
swoich praw, co powoduje nieważność postępowania (zob. wyroki SN:
z 10 kwietnia 1978 r., III CRN 40/78, OSNCP 1978, Nr 12, poz. 236; z 27 lipca
2021 r., I NSNc 131/20, OSNKN 2021, Nr 4, poz. 31, i postanowienia SN:
z 8 kwietnia 1998 r., III CKU 12/98, z 26 lutego 2002 r., I CKN 504/00).
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy oddalił zażalenie powoda
jako pozbawione uzasadnionych podstaw i pozostawił rozstrzygnięcie o kosztach
postępowania zażaleniowego sądowi, który wyda orzeczenie kończące
postępowanie w sprawie (art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 i art. 108 § 1 zd. 1 w zw.
z art. 391 § 1, art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c.).
Maciej Kowalski
(a.z.)
