Artykuł 144 Kodeksu postępowania cywilnego określa szczegółowe zasady ustanawiania kuratora do reprezentowania strony, której miejsce pobytu nie jest znane. Przepis wskazuje, że przewodniczący sądu ma obowiązek ustanowić kuratora po tym, gdy wnioskodawca uprawdopodobni, iż nie wiadomo, gdzie strona przebywa. W sprawach o alimenty, ustalenie pochodzenia dziecka oraz z nimi powiązanych roszczeniach przewodniczący musi przed powołaniem kuratora przeprowadzić dochodzenie w celu ustalenia miejsca zamieszkania lub pobytu pozwanego. Celem tego jest minimalizacja sytuacji, gdy strona jest pozbawiona możliwości obrony z powodu braku adresu do doręczeń. Kolejne ustępy normują sposób ogłoszenia ustanowienia kuratora: publicznie w sądzie i w lokalu miejscowej władzy samorządowej oraz, w sprawach istotniejszych, także w prasie. Znaczenie takich ogłoszeń polega na informowaniu nieobecnej strony i społeczeństwa o powołaniu kuratora. Dodatkowo, art. 144 § 3 precyzuje, że doręczenie pism kuratorowi powoduje skuteczność doręczenia dla strony zastępowanej przez kuratora, jednakże sąd może określić termin, po upływie którego doręczenie uznaje się za skuteczne, liczony od wywieszenia obwieszczenia. Ostatni ustęp dopuszcza wykonywanie czynności przez referendarzy sądowych, co pozwala na elastyczne realizowanie obowiązków proceduralnych określonych w tym przepisie. Przepis ma zastosowanie w przypadku, gdy jedna ze stron pozostaje nieobecna i nie można doręczyć jej pism, co mogłoby paraliżować postępowanie. Dotyczy to szczególnie sytuacji, gdy miejsce pobytu jest nieznane lub ukrywane, a w sprawach rodzinnych – kluczowych dla określenia kontaktów lub obowiązków alimentacyjnych. Przykładem może być sprawa o alimenty, gdzie pozwany ostatnio zamieszkiwał w innym mieście i kontakt z nim jest utrudniony; sąd, nie mogąc ustalić jego adresu, ustanawia kuratora, który odbiera pisma i reprezentuje go procesowo. Dzięki temu możliwe jest kontynuowanie postępowania na korzyść wnioskodawcy. Częstym błędem jest pomijanie dochodzenia przez przewodniczącego przed ustanowieniem kuratora, zwłaszcza w sprawach alimentacyjnych, co może prowadzić do zaskarżenia decyzji o ustanowieniu kuratora. Innym nieporozumieniem jest mylenie skuteczności doręczeń do kuratora z doręczeniami bezpośrednimi, co może powodować nieprawidłowości proceduralne. Ponadto, nie zawsze właściwie stosuje się zasady ogłoszeń, np. pomijając przepisy dotyczące ogłoszeń w prasie w sprawach większej wagi. Artykuł 144 KPC pełni ważną funkcję w zapewnieniu rzetelności procesów sądowych z nieobecnymi stronami, a w indywidualnych sprawach jego stosowanie najlepiej konsultować z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
