III CZ 488/22
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marcin Krajewski
16 czerwca 2025 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 16 czerwca 2025 r. w Warszawie
zażalenia Banku spółki akcyjnej w W.
na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Łodzi
z 7 września 2022 r., I WSC 163/22 (I ACa 385/21),
w sprawie z powództwa J.P.
przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W.
o zapłatę,
uchyla zaskarżone postanowienie, pozostawiając
rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego w
orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 7 września 2022 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi odrzucił
skargę kasacyjną pozwanego Banku spółki akcyjnej z siedzibą w W. w sprawie
o zapłatę z powództwa J.P. W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny wskazał, że skarga
była dotknięta brakami formalnymi, których pozwany bank nie uzupełniła
w wyznaczonym terminie. Chodziło o niewskazanie w skardze, uznanej za pierwsze
pismo w sprawie, numeru PESEL oraz adresu powódki J.P.
Pozwany złożył na powyższe postanowienie zażalenie do Sądu
Najwyższego, zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie. Zarzuciła
naruszenie szeregu przepisów Kodeksu postępowania cywilnego przez
III CZ 488/22
2
bezpodstawne uznanie, że skarga kasacyjna jest pierwszym pismem w sprawie
i powinna wskazywać m.in. numer PESEL i miejsce zamieszkania powódki,
podczas gdy w rzeczywistości skarga nie stanowi pierwszego pisma w sprawie i nie
musi zawierać powyższych elementów.
Sąd Najwyższy, rozpoznając wniesione zażalenie, uznał, że wyłoniło się na
jego tle budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne o treści: „Czy skarga
kasacyjna powinna zawierać wszystkie elementy pierwszego pisma w sprawie
(art. 126 § 2 w zw. z art. 3984 § 3 k.p.c.), w szczególności wskazanie adresów
stron, czy wystarczające jest, gdy – oprócz wymagań właściwych dla skargi
kasacyjnej – spełnia ona wymagania przewidziane dla każdego pisma
procesowego (art. 126 § 1 w zw. z art. 3984 § 3 k.p.c.)?”. Zagadnienie – na
podstawie art. 39817 § 1 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. – zostało przekazane do
rozstrzygnięcia powiększonemu składowi Sądu Najwyższego,
Uchwałą z 14 maja 2025 r., III CZP 39/23, Sąd Najwyższy udzielił
odpowiedzi o treści: „Skarga kasacyjna nie musi spełniać wymagań przewidzianych
w art. 126 § 2 k.p.c. dla pierwszego pisma w sprawie”. Uchwale tej została nadana
moc zasady prawnej.
W toku sprawy znowelizowano art. 397 § 1 k.p.c. określający skład sądu
właściwy do rozpoznania zażalenia. Od 28 września 2023 r. zażalenie podlega
rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego. W niniejszej
sprawie do rozpoznania zażalenia zarządzeniem Prezesa Sądu Najwyższego
kierującego pracą Izby Cywilnej z 1 lutego 2023 r. wyznaczono pierwotnie skład
trzyosobowy. Natomiast art. 32 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy –
Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych,
ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw, stanowi, że
jeżeli na podstawie przepisów dotychczasowych do rozpoznania sprawy
wyznaczono skład trzech sędziów, dalsze jej prowadzenie przejmuje sędzia
wyznaczony jako sprawozdawca, a czynności dokonane przez sąd w składzie
zgodnym z przepisami dotychczasowymi pozostają w mocy. Stąd niniejsze
postanowienie zostało wydane w składzie jednego sędziego, tj. sprawozdawcy.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
III CZ 488/22
3
Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym sprawę – na podstawie art. 39817
§ 2 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. – jest związany uchwałą powiększonego składu
Sądu Najwyższego z 14 maja 2025 r., III CZP 39/23. Mając na względzie jej treść,
z której wynika, że skarga kasacyjna nie musi spełniać wymagań przewidzianych
w art. 126 § 2 k.p.c. dla pierwszego pisma w sprawie, zażalenie podlegało
uwzględnieniu.
Należy przy tym wziąć pod uwagę, że szczególne wymagania przewidziane
dla pierwszego pisma w sprawie, określone w art. 126 § 2 k.p.c., mają ściśle
określoną funkcję – przede wszystkim mają zapewnić jednoznaczną identyfikację
stron. Tymczasem na etapie postępowania przed Sądem Najwyższym nie zachodzi
konieczność identyfikacji stron postępowania, skoro nastąpiło to już przed sądem
powszechnym. W rezultacie stosowanie wymagań formalnych z art. 126 § 2 k.p.c.
w stosunku do skargi kasacyjnej traci uzasadnienie natury aksjologicznej.
Sąd Najwyższy uwzględnił także, że w odróżnieniu od innych pism
stanowiących pierwsze pismo w sprawie skarga kasacyjna, tak jak miało to miejsce
w niniejszej sprawie, może nie pochodzić od strony pierwotnie inicjującej
postępowanie (powoda lub wnioskodawcy). W takim wypadku, przy przyjęciu, że
skarga kasacyjna miałaby spełniać wymagania z art. 126 § 2 k.p.c., skarżący byłby
obowiązany przedstawić dane, które pierwotnie powinien podać sam powód lub
wnioskodawca i które zostały przez te osoby przedstawione na etapie
postępowania przed sądami meriti. Skarżący w takim przypadku mógłby co
najwyżej powielić informacje podane wcześniej, a wymóg podania danych nie byłby
ani celowy, ani dostosowany do jego pozycji procesowej.
Formalizm procesowy nie jest celem samym w sobie, ale stanowi jedynie
instrument zapewniający sprawny przebieg postępowania. W ocenie Sądu
Najwyższego domaganie się do wnoszącego skargę kasacyjną wskazania adresów
stron, które już znajdują się w aktach sprawy, a więc są znane sądowi z urzędu,
jest przejawem nadmiernego i nieuzasadnionego względami celowości formalizmu.
W razie niepodania tych adresów mogłoby to prowadzić do paradoksalnej
konsekwencji w postaci doręczenia postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej
na adresy, których niewskazanie jest przyczyną wydania takiego postanowienia.
III CZ 488/22
4
W rezultacie należy wskazać, że skarga kasacyjna wniesiona przez pozwany
bank w niniejszej sprawie nie musiała zawierać ani adresu zamieszkania powódki,
ani jej numeru PESEL. Wzywanie pozwanego przez Sąd drugiej instancji do
uzupełnienia braków pod rygorem odrzucenia skargi, a następnie jej odrzucenie
wobec nieuzupełnienia braków było zatem nieprawidłowe.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na
podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. Orzeczenie o kosztach
postępowania pozostawiono sądowi, który wyda orzeczenie kończące w sprawie
zgodnie z art. 108 § 2 k.p.c. stosowanym per analogiam.
(E.M.)
[a.ł]
