III CZ 48/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Karol Weitz
18 maja 2026 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 18 maja 2026 r. w Warszawie
zażalenia A.M.
na postanowienie Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej
z 7 listopada 2024 r., II WSC 22/24 (II Ca 138/24),
w sprawie z wniosku S.M.
z udziałem A.M.
o umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym,
uchyla zaskarżone postanowienie, pozostawiając
rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego, w tym
o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej,
uczestniczce w tym postępowaniu z urzędu do orzeczenia
kończącego postępowanie w sprawie.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 7 listopada 2024 r. Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej
odrzucił skargę kasacyjną uczestniczki postępowania A.M. od postanowienia tego
Sądu z 7 marca 2024 r. w sprawie o umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym.
W sprawie 2 lipca 2024 r. adwokat działający jako pełnomocnik ustanowiony
na mocy postanowienia sądu z 10 lutego 2023 r. wniósł w imieniu uczestniczki
postępowania skargę kasacyjną. Wobec faktu, że zmiana art. 91 pkt 1 k.p.c., do
którego odsyła art. 118 § 2 k.p.c., rozciągająca umocowanie pełnomocnika
III CZ 48/26
2
procesowego na wniesienie skargi kasacyjnej weszła wżycie 1 lipca 2023 r., Sąd
Okręgowy ocenił, że pełnomocnik z urzędu nie był umocowany do wniesienia skargi
kasacyjnej w imieniu uczestniczki postępowania i wezwał go do dołączenia do
skargi pełnomocnictwa procesowego umocowującego go do zastępstwa
uczestniczki w postępowaniu przed Sądem Najwyższym pod rygorem odrzucenia
skargi. Wobec nieprzedstawienia rzeczonego pełnomocnictwa Sąd Okręgowy
uznał, że skarga jako wniesiona przez nienależycie umocowanego pełnomocnika
jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu, Sąd przypomniał, że art. 91 pkt 1 k.p.c.
w brzemieniu obowiązującym przed 1 lipca 2023 r. był w judykaturze interpretowany
w ten sposób, że pełnomocnictwo udzielone w postępowaniu przed sądami
powszechnymi nie obejmuje umocowania do wniesienia skargi kasacyjnej, gdyż ta
inicjuje nowe, w sensie technicznoprocesowym, postępowanie i w związku z tym do
wniesienia skargi konieczne jest odnośne nowe pełnomocnictwo procesowe.
Mutatis mutandis dotyczyło to również umocowania wynikającego z postanowienia
o ustanowieniu dla strony adwokata lub radcy prawnego. Na mocy ustawy
z 9 marca 2023 r. o z mianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz
niektórych innych ustaw ( dalej jako „Ustawa”) art. 91 pkt 1 k.p.c. został zmieniony
w ten sposób, że wyznaczony w nim zakres umocowania wynikającego
z pełnomocnictwa procesowego został rozciągnięty na skargę kasacyjną. Zmiana ta
weszła w życie 1 lipca 2023 r. Przepisy intertemporalne Ustawy nie rozstrzygają
wprost kwestii, czy rozszerzenie zakresu umocowania rozciąga się także na
pełnomocnictwa procesowe udzielone przed 1 lipca 2023 r. względnie na
umocowanie wynikające z ustanowienia adwokata lub radcy przez sąd na mocy
postanowienia wydanego przed 1 lipca 2023 r. Zgodnie z art. 19 ust. 1 Ustawy do
spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie Ustawy stosuje
się przepisy Kodeksu postępowania cywilnego w brzmieniu nadanym Ustawą.
Powołując się na te regulacje Sąd Okręgowy przyjął, że skoro umocowanie
pełnomocnika, który wniósł skargę kasacyjną w imieniu uczestniczki postępowania
wynikało z postanowienia sądu o jego ustanowieniu, które zapadło przed 1 lipca
2023 r., to nie był on umocowany do wniesienia tej skargi kasacyjnej i wobec tego,
jako wniesiona przez pełnomocnika niemającego umocowania do jej wniesienia,
podlegała ona odrzuceniu z powodu jej niedopuszczalności.
III CZ 48/26
3
Zażalenie na postanowienie z 7 listopada 2024 r. (błędnie oznaczone jako
wydane 20 listopada 2024 r.) złożyła uczestniczka postępowania. Zarzuciła
naruszenie 3986 § 2, art. 3984 §1 w związku z art. 871 § 1 k.p.c. oraz art. 91 pkt
1 k.p.c. w związku z art. 19 ust. 1 Ustawy i wniosła o uchylenie zaskarżonego
postanowienia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W orzecznictwie Sądu Najwyższego ukształtowały się w kwestii istotnej dla
oceny zasadności zażalenia oddzielne stanowiska w zależności od tego, czy
umocowanie pełnomocnika działającego przed sądami powszechnymi powstałe
przed 1 lipca 2023 r. wynika z udzielenia pełnomocnictwa procesowego, czy też
postanowienia sądu o ustanowieniu adwokata lub radcy prawnego. W odniesieniu
do pierwszej sytuacji dominuje stanowisko, że zmiana zakresu pełnomocnictwa
procesowego, wynikająca z nowego brzmienia art. 91 pkt 1 k.p.c., znajduje
zastosowanie jedynie do pełnomocnictw udzielonych po dniu wejścia w życie
Ustawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 25 października 2023 r., III CZ
238/23, niepubl.) W odniesieniu do drugiej sytuacji wypowiedziany został przede
wszystkim pogląd, że adwokat lub radca prawny ustanowiony przez sąd przed
wejściem w życie Ustawy, którego umocowanie nie wygasło przed wejściem
w życie Ustawy, jest uprawniony do złożenia skargi kasacyjnej i reprezentowania
strony w postępowaniu wywołanym jej wniesieniem (art. 118 § 2 w zw. z art. 91 pkt
1 k.p.c.), o ile z postanowienia sądu nie wynika inaczej (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z 29 października 2025 r. III CZ 126/25, niepubl.). Zasadniczą
przyczyną tego zróżnicowania jest fakt, że w przypadku udzielenia pełnomocnictwa
procesowego podstawą umocowania pełnomocnika jest wola mocodawcy, który
udzielając pełnomocnictwa działa w zaufaniu do jego określonego ustawą zakresu
w chwili jego udzielenia, wobec czego nie powinien być zaskakiwany jego zmianą.
W drugiej z kolei sytuacji powstanie umocowania nie jest bezpośrednią
konsekwencją woli mocodawcy lecz wynika z orzeczenia sądu, a jego zakres
określa każdocześnie obowiązująca regulacja prawna (art. 118 § 2 k.p.c.), co
powoduje, że wzgląd na zaufanie ze strony osoby reprezentowanej w kształt
regulacji normatywnej schodzi na drugi plan. Sąd Najwyższy w niniejszym składzie
podziela przedstawione zróżnicowanie obu wyodrębnionych sytuacji i akceptuje
III CZ 48/26
4
pogląd wyrażony w postanowieniu Sądu Najwyższego z 29 października 2025 r.
III CZ 126/25. Przesądza to o tym, że oparte na odmiennych założeniach
stanowisko Sądu Okręgowego zajęte w postanowieniu z 7 listopada 2024 r.
należało ocenić jako nietrafne i uznając zasadność zażalenia uchylić to
postanowienie.
Z tych względów, na podstawie art. 39815 §1 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.,
Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
Karol Weitz
(K.W.)
[a.ł]
