III CZ 333/22
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Jacek Grela
7 maja 2026 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 7 maja 2026 r. w Warszawie
zażalenia Bank spółki akcyjnej w W.
na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 20 maja 2022 r., I ACa 242/21,
w sprawie z powództwa M. C. i A. C.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o zapłatę i ustalenie,
1. oddala zażalenie;
2. zasądza od Banku spółki akcyjnej w W. na rzecz A. C. i M.
C. po 1350 (jeden tysiąc trzysta pięćdziesiąt) złotych kosztów
postępowania zażaleniowego.
[S.J.]
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 1 lutego 2021 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził od Banku
spółki akcyjnej w W. na rzecz M. C. i A. C. 49 999 zł wraz z odpowiednio
określonymi odsetkami, ustawowymi do 31 grudnia 2015 r. i ustawowymi za
opóźnienie od 1 stycznia 2016 r.
Wyrokiem z 24 listopada 2021 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie uwzględnił
częściowo apelację pozwanego, zmieniając zaskarżony wyrok w punkcie
pierwszym w ten sposób, że oddalił powództwo o zapłatę odsetek ustawowych za
opóźnienie liczonych od 21 000 zł za okres od 16 stycznia 2015 r. do 2 lipca 2017 r.
III CZ 333/22
2
oraz od 49 999 zł za okres od 8 listopada 2018 r. do 31 stycznia 2021 r. i za
okres od 6 lipca 2021 r. do dnia zapłaty. Sąd uwzględnił także podniesiony
przez pozwanego zarzut zatrzymania i ustalił, że zapłata przez niego na rzecz
powodów zasądzonej kwoty nastąpi za jednoczesną zapłatą przez nich na jego
rzecz 160 607 zł.
Od orzeczenia Sądu Apelacyjnego pozwany wniósł skargę
kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Wartość przedmiotu zaskarżenia oznaczył
na 210 606 zł wskazując, że składają się na nią: zasądzone 49 999 zł oraz
równowartość kwoty kredytu wyrażonej w walucie polskiej w wysokości 160 607 zł.
Postanowieniem z 20 maja 2022 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie
sprawdził wartość przedmiotu zaskarżenia w postępowaniu kasacyjnym i ustalił ją
na 49 999 zł oraz odrzucił skargę kasacyjną.
Powyższe postanowienie zaskarżył zażaleniem pozwany, zarzucając
naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść orzeczenia,
tj. art. 3982 § 1 w zw. z art. 25 § 1 w zw. z art. 3984 § 3 k.p.c. przez odrzucenie
skargi kasacyjnej jako niedopuszczalnej wskutek bezzasadnego przyjęcia, że
wartość przedmiotu zaskarżenia w postępowaniu kasacyjnym wynosi w niniejszej
sprawie mniej niż 50 000 zł, w sytuacji gdy w rzeczywistości wynosi 210 606 zł.
We wnioskach pozwany domagał się zmiany zaskarżonego postanowienia
przez ustalenie wartości przedmiotu zaskarżenia w postępowaniu kasacyjnym
na 210 606 zł oraz uchylenia postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie okazało się nieuzasadnione.
Bezspornie, wyrokiem reformatoryjnym Sądu drugiej instancji ostatecznie
zostało zasądzone 49 999 zł z odpowiednio określonymi odsetkami. Z kolei
niewątpliwie, przesłanką prejudycjalną – o której Sądy meriti wypowiedziały się
w uzasadnieniu – było ustalenie nieważności umowy kredytu.
Po pierwsze, należy przypomnieć, że powszechnie przyjmuje się, iż Sąd
Najwyższy nie jest związany wskazaniem wartości przedmiotu zaskarżenia
dokonanym w postępowaniu przed sądami powszechnymi. Na etapie postępowania
III CZ 333/22
3
kasacyjnego rozstrzygającego znaczenia nie ma zatem okoliczność, że wartość
przedmiotu zaskarżenia podana w skardze kasacyjnej odpowiada wartości
wskazanej w apelacji. Wprawdzie art. 25 § 2 k.p.c. wyklucza możliwość badania,
bez zarzutu drugiej strony, wartości przedmiotu sporu po doręczeniu pozwu, jednak
zasada ta nie dotyczy etapu kontroli dopuszczalności skargi kasacyjnej. Sąd
Najwyższy może więc każdorazowo poddać tę wartość weryfikacji na podstawie
materiału sprawy - z pominięciem reguł określonych w art. 25 i 26 k.p.c. (zob. np.
postanowienie SN z 13 maja 2026 r., II CSKP 519/24). Poza sporem,
dopuszczalność skargi kasacyjnej podlega badaniu nie tylko przez Sąd Najwyższy,
ale także – a nawet przede wszystkim – przez sąd drugiej instancji (art. 3986 § 2
k.p.c.).
Po drugie, zgodnie z art. 21 k.p.c. jeżeli powód dochodzi pozwem kilku
roszczeń, zlicza się ich wartość. Zasada ta przekłada się również na wartość
przedmiotu zaskarżenia z tym zastrzeżeniem, że w postępowaniu kasacyjnym, przy
uwzględnieniu sytuacji szczególnych, nie może przekraczać wartości przedmiotu
zaskarżenia w postępowaniu apelacyjnym. Odpowiednie stosowanie art. 19-24
k.p.c. do oznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia w skardze kasacyjnej nie
może uzasadniać jej aktualizacji przez podwyższenie ponad wartość
dotychczasową, a tożsamość zakresu rozstrzygnięcia kwestionowanego w apelacji
i w skardze kasacyjnej wyłącza dopuszczalność oznaczenia w skardze wartości
przedmiotu zaskarżenia w kwocie innej niż poprzednio w apelacji (zob. m.in.
postanowienie SN z 21 listopada 2024 r., III CZ 129/24).
Z wykładni semantycznej art. 21 k.p.c. wynika już, że muszą być
wyodrębnione poszczególne roszczenia, do których sądy meriti odnoszą się
w sentencji orzeczenia. Reguła ta nie podlega jakiejkolwiek modyfikacji
rozszerzającej. Z kolei znane są przykłady wykładni zawężającej, oparte na
konkretnych instytucjach prawnych, np. art. 21 k.p.c. nie dotyczy tych przypadków,
gdy po stronie pozwanej występuje współuczestnictwo materialne, a powód żąda
od każdego z pozwanych spełnienia solidarnie (lub in solidum) tego samego
świadczenia., nie odnosi się również do żądań ewentualnych i alternatywnych.
III CZ 333/22
4
Niewątpliwie, w przypadku wytoczenia powództwa obejmującego kilka
roszczeń wynikających z czynności bankowych należy mieć na uwadze
w szczególności art. 21 k.p.c., dla ustalenia wysokości opłaty sądowej zlicza się ich
wartość (zob. m.in. uzasadnienie uchwały SN z 28 stycznia 2022 r., III CZP 38/22,
OSNC 2022, nr 11, poz. 103).
Z powyższego wynika, że co do zasady kumulacji podlegają tylko te
roszczenia, o których sąd rozstrzyga w sentencji orzeczenia, a które uprzednio były
przedmiotem żądania. Wówczas należy zliczyć ich wartość, która zadecyduje m.in.
o możliwości wniesienia skargi kasacyjnej. Natomiast, zasada ta nie obejmuje
różnych kwestii wstępnych (prejudycjalnych), nawet wówczas, gdy miały one wpływ
na treść orzeczenia, a o których sąd wypowiedział się tylko w treści uzasadnienia.
Należy mieć bowiem na względzie, że m.in. moc wiążąca wyroku odnosi się tylko
do wyrażonego w sentencji skutku prawnego i nie oznacza związania sądu (i stron)
ustaleniami zwartymi w uzasadnieniu innego prawomocnego orzeczenia (zob.
postanowienie SN z 20 grudnia 2024 r., I CNP 82/23). Nadto, procedura cywilna nie
przewiduje środka zaskarżenia skierowanego wyłącznie przeciwko uzasadnieniu.
Skoro zaś moc wiążąca prawomocnych orzeczeń sądowych określona w art. 365
§ 1 k.p.c. nie oznacza związania sądu i stron ustaleniami zawartymi w uzasadnieniu
innego orzeczenia, w tym nie są nią objęte w szczególności rozstrzygnięcia
o kwestiach wstępnych, takich jak bezskuteczność czy nieważność umowy (zob.
postanowienie SN z 29 października 2024 r., I CSK 2375/23).
W rezultacie, o wartości przedmiotu sporu, a w konsekwencji także
o wartości przedmiotu zaskarżenia, decydują co do zasady roszczenia objęte
żądaniem pozwu i o których sąd wypowiedział się w sentencji orzeczenia. Z kolei,
w tym zakresie irrelewantne są kwestie wstępne (prejudycjalne), do których sąd
odniósł się w uzasadnieniu orzeczenia.
Z przedstawionych powodów orzeczono, jak w sentencji, na podstawie art.
39814 w zw. z art. 3941 § 1 i § 3 k.p.c. oraz zgodnie z art. 108 § 1 i art. 98 k.p.c.
rozstrzygnięto o kosztach postępowania zażaleniowego.
[S.J.]
III CZ 333/22
5
[r.g.]
Jacek Grela
