III CZ 21/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marcin Trzebiatowski
28 lipca 2026 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 28 lipca 2026 r. w Warszawie
zażalenia K. S.
na postanowienie Sądu Rejonowego Poznań - Stare Miasto w Poznaniu
z 17 listopada 2025 r., WSC 1/25,
w sprawie ze skargi K. S. o stwierdzenie
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia z 10 kwietnia 2012 r., X GC
1604/11
w sprawie z powództwa P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G.
przeciwko K. S., M. G. i J. M.
o zapłatę,
oddala zażalenie.
(M.K.)
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy Poznań-Stare Miasto w Poznaniu wyrokiem z 10 kwietnia
2012 r. w sprawie z powództwa P. sp. z o.o. w G. przeciwko M. G., K. S. i J. M. o
zapłatę, zasądził od pozwanych M. G. i K. S. solidarnie na rzecz powoda kwotę 86
328,47 zł z ustawowymi odsetkami […], przy czym za zapłatę powyższych
III CZ 21/26
2
należności pozwani odpowiedzialni są solidarnie z pozwanym J. M., co do którego
uprawomocnił się nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym wydany przez
Sąd 28 września 2011 r. w sprawie o sygn. akt X GNc 6577/11; a także zasądził od
pozwanych M. G. i K. S. solidarnie na rzecz powoda kwotę 7934 zł tytułem zwrotu
kosztów procesu, przy czym za zapłatę powyższej należności do kwoty 4696,25 zł
pozwani odpowiedzialni są solidarnie z pozwanym J. M., co do którego
uprawomocnił się nakaz zapłaty w/w postępowaniu upominawczym wydany przez
Sąd 28 września 2011 r. (X GNc 6577/11).
Powyższy wyrok wobec K. S. stał się prawomocny 3 maja 2012 r., a co do
wszystkich pozwanych - 1 czerwca 2012 r.
K. S. w dniu 10 października 2025 r. wniósł skargę o stwierdzenie
niezgodności z prawem powyższego wyroku, którą podpisał osobiście.
Sąd Rejonowy Poznań-Stare Miasto w Poznaniu postanowieniem
z 17 listopada 2025 r. odrzucił skargę jako wniesioną po terminie, jak
i z pominięciem przymusu adwokacko-radcowskiego.
W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o uchylenie powyższego
postanowienia, a także o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z odpisu
postanowienia Sądem Apelacyjnego w Warszawie VII Wydział Gospodarczy
i Własności Intelektualnej z dnia 18 czerwca 2025 roku - celem wykazania faktu
prawomocnego
zakończenia
postępowania
„przeciwegzekucyjnego”
zainicjonowanego przez skarżącego, a ponadto o zasądzenie na rzecz skarżącego
kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego,
według norm przepisanych. Skarżący zarzucił naruszenie art. 4246 § 1 k.p.c. oraz
art. 4246 § 3 k.p.c. w zw. z art. 117 § 1 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 4246 § 3 k.p.c. sąd odrzuca skargę o stwierdzenie
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia wniesioną z naruszeniem art.
871 § 1, spóźnioną, nieopłaconą lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak
również skargę, której braków strona nie usunęła w wyznaczonym terminie.
III CZ 21/26
3
Natomiast zgodnie z art. 4246 § 1 k.p.c. skargę tę wnosi się do sądu, który wydał
zaskarżony wyrok, w terminie dwóch lat od dnia jego uprawomocnienia się.
W orzecznictwie wskazuje się, że dwuletni termin do wniesienia skargi
o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia z jednej strony
jest terminem zawitym prawa materialnego, z drugiej zaś - terminem procesowym.
Materialnoprawna funkcja analizowanego terminu wiąże się z podstawową funkcją
skargi, która polega na zainicjowaniu postępowania mającego doprowadzić do
stwierdzenia jednej z przesłanek odpowiedzialności państwa za działalność
judykacyjną, tj. niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (art.
4171 § 2 k.c.). Na gruncie prawa materialnego uchybienie terminowi do wniesienia
skargi skutkuje niemożnością skutecznego dochodzenia przez uprawnionego
roszczenia odszkodowawczego. Z kolei procesowy charakter tego terminu wyraża
się w tym, że wyznacza okres, w którym skarga może być skutecznie wniesiona -
a uchybienie mu powoduje odrzucenie skargi (art. 4248 § 1 k.p.c.). Mając na
względzie ten dwoisty charakter wskazanego terminu, który pełni istotną funkcję
materialnoprawną, a także jego prekluzyjność, Sąd Najwyższy jednolicie
przyjmował, że termin ten nie podlega przywróceniu na podstawie art.
168 § 1 k.p.c. (postanowienia SN: z 15 czerwca 2007 r., I CNP 28/07, OSNC-ZD
2008, nr C, poz. 61 i z 21 czerwca 2023 r., I CNP 204/22).
W związku z tym, że zaskarżony przez K. S. wyrok stał się wobec niego
prawomocny 3 maja 2012 r., a skarga została przez niego wniesiona 10
października 2025 r., nie ulega wątpliwości, że została ona wniesiona po upływie
terminu z art. 4246 § 1 k.p.c.
W takiej sytuacji - wbrew w twierdzeniom zażalenia - zaistniała przesłanka
do odrzucenia skargi w postaci jej spóźnienia.
Skarga została również zasadnie odrzucona z powodu niezachowania
przymusu adwokacko-radcowskiego.
Zgodnie z art. 871 § 1 k.p.c., w postępowaniu przed Sądem Najwyższym
obowiązuje zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych,
a w sprawach własności intelektualnej także przez rzeczników patentowych.
III CZ 21/26
4
Zastępstwo to obejmuje również czynności procesowe związane z postępowaniem
przed Sądem Najwyższym, a podejmowane przed sądem niższej instancji.
Należy wyjaśnić, że przymus adwokacko-radcowski w postępowaniu przed
Sądem Najwyższym ma na celu zapewnienie złożenia środka odwoławczego, który
odpowiada ustawowym wymaganiom i jest wynikiem dochowania staranności, jakiej
można wymagać od profesjonalisty (postanowienie SN z 17 kwietnia 2019 r.,
V CZ 15/19). Odnosi się on do każdego postępowania przed Sądem Najwyższym
i wyłącza zdolność strony do podejmowania czynności procesowych osobiście.
Oznacza to, że czynności samej strony lub pełnomocnika niebędącego adwokatem
lub radcą prawnym albo rzecznikiem patentowym są bezskuteczne. Środek
odwoławczy wniesiony z naruszeniem art. 871 § 1 k.p.c. należy kwalifikować jako
niedopuszczalny, a uchybienie leżące u podstaw tej oceny ma charakter
nieusuwalny (postanowienia SN: z 28 marca 2018 r., V CZ 16/18; z 16 stycznia
2009 r., V CZ 87/08, z 8 października 2014 r., II CZ 53/14; z 10 marca 2016 r.,
III CZ 7/16; z 17 kwietnia 2019 r., V CZ 15/19 oraz z 17 lipca 2026 r., III CZ 11/26).
Mając na uwadze powyższe, skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem
wniesiona w niniejszej sprawie i podpisana osobiście przez skarżącego - jako
niedopuszczalna - podlegała odrzuceniu.
Dlatego wbrew zarzutom skarżącego, Sąd Rejonowy prawidłowo uznał, że
wniesiona w niniejszej sprawie skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem,
wobec niezachowania terminu do jej wniesienia, jak również wobec niezachowania
przymusu adwokacko-radcowskiego, podlegała odrzuceniu.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w zw. z art.
3941 § 3 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.
(M.K.)
[a.ł]
