III CZ 182/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Mariusz Łodko
30 września 2025 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 30 września 2025 r. w Warszawie
zażalenia Gminy Gorzów Wielkopolski
na postanowienie Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim
z 23 maja 2024 r., V Ca 150/24,
w sprawie z wniosku E. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P.
z udziałem Z. G., W. G. i Gminy Gorzów Wielkopolski
o zasiedzenie służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu,
oddala zażalenie, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach
postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym
postępowanie.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 22 stycznia 2024 r. Sąd Rejonowy w Gorzowie
Wielkopolskim oddalił wniosek E. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. o
stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej
treścią służebności przesyłu.
Postanowieniem z 23 maja 2024 r. Sąd Okręgowy w Gorzowie
Wielkopolskim uchylił to postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu do
ponownego rozpoznania.
III CZ 182/24
2
Zażalenie na to postanowienie wniosła uczestniczka Gmina Gorzów
Wielkopolski, zaskarżyła je w całości i zarzuciła naruszenie przepisów
postępowania: art. 386 § 4 k.p.c., art. 321 § 1 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 13
§ 2 w zw. z art. 610 § 1 w zw. z art. 677 k.p.c., art. 3211 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art.
386 § 6 k.p.c., art. 378 § 1 i art. 321 § 1 w zw. z art. 386 § 4 k.p.c.
W odpowiedzi na zażalenie wnioskodawca wniósł o jego oddalenie
i zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Rozpoznając zażalenie na kasatoryjne orzeczenie sądu drugiej instancji, Sąd
Najwyższy bada jedynie, czy sąd odwoławczy prawidłowo zastosował art. 386 § 2
i 4 k.p.c. – czy powołana przez sąd odwoławczy przyczyna uchylenia odpowiada
ustawowej podstawie wydania przez sąd drugiej instancji orzeczenia kasatoryjnego,
zamiast merytorycznego zakończenia sprawy (zob. postanowienia SN:
z 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12, i z 14 marca 2019 r., IV CZ 94/18).
W zależności od wyniku tej oceny Sąd Najwyższy albo oddala zażalenie, albo
uchyla zaskarżone orzeczenie (zob. postanowienia SN: z 19 grudnia 2012 r.,
II CZ 141/12; z 6 sierpnia 2014 r., I CZ 48/14, i z 22 lutego 2018 r., I CZ 22/18).
Chybione są zarzuty skarżącego, bowiem trafnie przyjął Sąd drugiej
instancji, że w sprawie doszło do nierozpoznania istoty sprawy (art. 386 § 4 k.p.c.),
rozumianej jednolicie w judykaturze Sądu Najwyższego jako wadliwość
rozstrzygnięcia polegająca na wydaniu przez sąd pierwszej instancji orzeczenia,
które nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, bądź zaniechaniu
zbadania przez ten sąd materialnej podstawy żądania albo merytorycznych
zarzutów stron z powodu bezpodstawnego przyjęcia, że istnieje przesłanka
materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie (zob. np.
postanowienia SN: z 19 czerwca 2013 r., I CSK 156/13; z 25 czerwca 2015 r.,
V CZ 35/15; z 7 kwietnia 2016 r., II CZ 6/16; z 14 czerwca 2024 r., III CZ 84/24).
Sąd Okręgowy uznał za błędne stanowisko Sądu pierwszej instancji, że
niedopuszczalne jest ustanowienie służebności o treści odpowiadającej służebności
przesyłu, również w drodze zasiedzenia. Taki sposób rozstrzygnięcia skutkował
zaniechaniem Sądu pierwszej instancji dokonania istotnych ustaleń faktycznych
III CZ 182/24
3
oraz oceny merytorycznej żądania wnioskodawcy, a w konsekwencji
nierozpoznaniem istoty sprawy (art. 386 § 4 k.p.c.). Uchylając postanowienie Sądu
pierwszej instancji i przekazując sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania,
wbrew zarzutom skarżącego, nie orzekał o przedmiocie, który nie był objęty
żądaniem wniosku. Zgodnie z art. 386 § 6 k.p.c. ocena prawna wyrażona
w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji wiąże sąd, któremu sprawa została
przekazana. Przepis ten reguluje wyłącznie ocenę materialnoprawną wyrażoną co
do kwestii prawnych zgłoszonego roszczenia, jak i zarzutów. Wyrażona ocena
prawna nie dotyczy natomiast tego co jest przedmiotem samego żądania
wnioskodawcy
Należy też zwrócić uwagę, że zażalenie na orzeczenie sądu drugiej instancji,
uchylające orzeczenie sądu pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, nie jest
środkiem prawnym służącym badaniu materialnoprawnej podstawy zaskarżonego
orzeczenia. Poza zakresem kontroli Sądu Najwyższego pozostaje więc
prawidłowość merytorycznej oceny prawnej sądu odwoławczego. Sąd Najwyższy
w postępowaniu zażaleniowym bada jedynie prawidłowość dokonanego przez sąd
drugiej instancji wyboru między reformatoryjnym a kasatoryjnym sposobem
rozstrzygnięcia sprawy (zob. postanowienie SN z 30 maja 2025 r., III CZ 19/25).
Poza kognicja Sądu Najwyższego jest zatem ocenę, czy Sąd Okręgowy trafnie
przyjął, że błędne są poglądy Sądu Rejonowego, wykluczające dopuszczalność
zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu
przed 2008 r.
Sąd drugiej instancji – w ramach ustalonego stanu faktycznego – stosuje
z urzędu prawo materialne, a wiążą go jedynie zarzuty naruszenia prawa
procesowego (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 31 stycznia 2008 r.,
III CZP 49/07, OSNC 2008, Nr 6, poz. 55). Oznacza to, że sąd drugiej instancji ma
obowiązek z urzędu dokonać kontroli zastosowania przez sąd pierwszej instancji
prawa materialnego. Sąd Okręgowy uznał, że Sąd pierwszej instancji naruszył
prawo materialne przyjmując, że nie było dopuszczalne nabycie przez
przedsiębiorcę przesyłowego w drodze zasiedzenia służebności gruntowej
odpowiadającej treścią służebności przesyłu w okresie przed dodaniem do kodeksu
cywilnego art. 3051-3054, tj. przed 3 sierpnia 2008 r. Uchybienie to skutkowało
III CZ 182/24
4
nierozpoznaniem istoty sprawy. Brak w apelacji zarzutów naruszenia przepisów
postępowania, dotyczących nierozpoznania przez Sąd Rejonowy istoty sprawy –
wbrew twierdzeniom uczestniczki – nie stanowił przeszkody zastosowania przez
Sąd Okręgowy art. 386 § 4 k.p.c.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w zw.
z art. 3941 § 3 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. oddalił zażalenie i pozostawił
rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego sądowi, który wyda
orzeczenie kończące postępowanie w sprawie (art. 108 § 1 zd. 1 w zw. z art. 39821
i art. 3941 § 3 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).
[wr]
[a.ł]
