III CZ 16/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Krzysztof Grzesiowski
20 marca 2025 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 20 marca 2025 r. w Warszawie
zażalenia Województwa [...] Zarządu Dróg Wojewódzkich w O.
na wyrok Sądu Okręgowego w Opolu
z 22 listopada 2024 r., II Ca 210/24,
w sprawie z powództwa S.B.
przeciwko Województwu [...] Zarządowi Dróg Wojewódzkich w O.
o zapłatę,
uchyla zaskarżony wyrok, pozostawiając
o kosztach postępowania zażaleniowego
kończącym postępowanie w sprawie.
rozstrzygnięcie
w orzeczeniu
UZASADNIENIE
1. Wyrokiem z 22 listopada 2024 r. Sąd Okręgowy w Opolu uchylił wyrok
Sądu Rejonowego w Kluczborku z 19 grudnia 2023 r., którym Sąd ten oddalił
powództwo S.B. przeciwko Województwu [...] – Zarządowi Dróg Wojewódzkich w
O. o zapłatę. Sąd drugiej instancji wskazał, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał
istoty sprawy, a nadto istnieje konieczność przeprowadzenia dowodu z opinii
biegłego z zakresu rolnictwa.
2. Zażalenie na powyższy wyrok wniósł pozwany, zaskarżając go w całości
i zarzucając naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. przez jego błędne zastosowanie
polegające na uchyleniu wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania.
III CZ 16/25
2
Powołując się na powyższe zarzuty pozwany wniósł o uchylenie zaskarżonego
wyroku w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego, w tym
kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
3. Zażalenie unormowane w art. 3941 § 11 k.p.c. jest szczególnym rodzajem
środka zaskarżenia, albowiem nie służy ocenie prawidłowości czynności
procesowych sądu odwoławczego podjętych w celu wydania rozstrzygnięcia co do
istoty sprawy ani także zaprezentowanego przez ten sąd poglądu na temat
wykładni prawa materialnego mającego zastosowanie w sprawie. Zażalenie na
orzeczenie kasatoryjne tego sądu ma służyć jedynie poddaniu kontroli, czy zostało
ono prawidłowo wydane. Sąd Najwyższy ocenia, czy stwierdzone przez sąd
odwoławczy okoliczności są tymi, które w świetle art. 386 § 2 i 4 k.p.c.
usprawiedliwiają wydanie orzeczenia kasatoryjnego, a nie reformatoryjnego, i –
w zależności od wyniku – albo oddala zażalenie, albo uchyla zaskarżony wyrok.
4. Należy podkreślić, że środek odwoławczy unormowany w art. 3941 § 11
k.p.c. pozostaje zażaleniem i nie służy ocenie prawidłowości czynności
procesowych sądu podjętych w celu wydania rozstrzygnięcia co do istoty sprawy
ani także zaprezentowanego przez sąd meriti poglądu na temat wykładni prawa
materialnego mającego zastosowanie w sprawie. Przy jego rozpoznawaniu Sąd
Najwyższy nie bada istoty sprawy, a mianowicie tego, co w świetle zgłoszonego
żądania i jego podstawy faktycznej stanowiło przedmiot postępowania.
Przewidziane bowiem w art. 3941 § 11 k.p.c. zażalenie jest skierowane przeciwko
uchyleniu przez sąd drugiej instancji wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego
rozpoznania.
5. Uchylenie wyroku przez sąd odwoławczy połączone z przekazaniem
sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji może nastąpić
wyłącznie w razie nierozpoznania istoty sprawy przez ten sąd albo gdy wydanie
wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości (art. 386
§ 4 k.p.c), ewentualnie zachodzi nieważność postępowania (art. 386 § 2 k.p.c).
6. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazano wielokrotnie, że
nierozpoznanie istoty sprawy, w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c., jest wadliwością
III CZ 16/25
3
rozstrzygnięcia polegającą na wydaniu przez sąd pierwszej instancji orzeczenia,
które nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, bądź zaniechaniu
zbadania przez ten sąd materialnej podstawy żądania albo merytorycznych
zarzutów stron z powodu bezpodstawnego przyjęcia, że istnieje przesłanka
materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie.
7. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że Sąd
Okręgowy niewłaściwie zinterpretował przesłanki orzeczenia kasatoryjnego ujęte
w art. 386 § 4 k.p.c. Sąd Rejonowy po przeprowadzeniu szerokiego postępowania
dowodowego stwierdził, że powództwo o zapłatę podlega oddaleniu.
W uzasadnieniu wyroku Sąd Rejonowo uzasadnił motywy podjętej decyzji (brak
immisji w rozumieniu art. 144 k.c.). Sąd Rejonowy rozstrzygnął zatem o żądaniu
powództwa i odniósł się do jego materialnoprawnej podstawy, a więc rozpoznał
istotę sporu.
8. Argumentacja Sądu Okręgowego i jego zalecenia co do dalszego
postępowania nie potwierdzają nierozpoznania istoty sprawy w przedstawionym
rozumieniu tego pojęcia. Sąd ten jako przyczynę wydania wyroku kasatoryjnego
wskazał przede wszystkim okoliczności związane z przeprowadzonymi opiniami
biegłych oraz oddalenie wniosku powoda o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego
z zakresu rolnictwa. Zdaniem Sądu Okręgowego w sprawie winien zostać
przeprowadzony dowód z opinii biegłego na okoliczność ustalenia wpływu
nasadzeń na uprawy powoda i wysokości szkody.
9. Stanowisko Sądu Okręgowego nie wskazuje na nierozpoznanie przez Sąd
Rejonowy istoty sprawy, lecz na rozpoznanie jej w sposób, który Sąd drugiej
instancji uważa za nietrafny (zwłaszcza w zakresie wykładni i zastosowania art. 144
k.c.). Uznanie przez Sąd Okręgowy, że Sąd Rejonowy nie dokonał wszystkich
ustaleń faktycznych (w zakresie rozmiarów ewentualnej szkody powoda), które
zdaniem Sądu Okręgowego były niezbędne, nie oznacza, że nie rozstrzygnął on
o merytorycznej podstawie dochodzonego roszczenia. Zgodnie z ugruntowanym
stanowiskiem Sądu Najwyższego niewyjaśnienie wszystkich okoliczności
faktycznych i zagadnień materialnoprawnych, które pojawiły się w sprawie, nie jest
równoznacznie z nierozpoznaniem jej istoty w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c.
III CZ 16/25
4
10. Według przyjętego w kodeksie postępowania cywilnego modelu apelacji
pełnej postępowanie przed sądem drugiej instancji ma charakter merytoryczny i jest
kontynuacją postępowania pierwszoinstancyjnego (art. 382 k.p.c). W tej sytuacji to
w postępowaniu apelacyjnym powinny zostać zbadane kwestie, które nie zostały –
zdaniem Sądu Okręgowego – w wystarczający sposób rozważone przez Sąd
Rejonowy, a Sąd drugiej instancji jest zobowiązany naprawić dostrzeżone
wadliwości, uwzględnić bezzasadnie pominięte dowody, poczynić istotne dla
rozstrzygnięcia sprawy ustalenia faktyczne i należycie zastosować prawo
materialne.
11. Zaznaczyć przy tym należy, że w sytuacji gdy Sąd drugiej instancji,
rozpoznając apelację, zmienia lub uzupełnia ustalenia faktyczne Sądu pierwszej
instancji, wymagania zaskarżalności orzeczeń wydanych w pierwszej instancji (art.
78 Konstytucji RP) i dwuinstancyjności postępowania sądowego (art. 176 ust. 1
Konstytucji RP) nie zostają naruszone. Zdaniem Sądu Najwyższego w sprawie nie
zachodzi potrzeba przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, nawet
zaś potrzeba znacznego jego uzupełnienia (o dowód z opinii biegłego z zakresu
rolnictwa) oraz poczynienia w sprawie dodatkowych ustaleń faktycznych nie
stanowi podstawy do wydania orzeczenia kasatoryjnego.
12. Z przytoczonych względów, na podstawie art. 39815 § 1 w zw. z art. 3941
§ 3 k.p.c., Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok, pozostawiając orzeczenie
o kosztach postępowania zażaleniowego – zgodnie z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821
i art. 3941 § 3 k.p.c. – w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.
(G.N.-J.)
[a.ł])
