I PZ 3/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 23 września 2025 r.
SSN Renata Żywicka (przewodniczący)
SSN Jarosław Sobutka (sprawozdawca)
SSN Robert Stefanicki
w sprawie z powództwa M.W.
przeciwko P. w R.
o odszkodowanie i zadośćuczynienie,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 23 września 2025 r.,
zażalenia strony pozwanej na wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach
z dnia 30 grudnia 2024 r., sygn. akt X Pa 67/24,
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi
Okręgowemu w Katowicach do ponownego rozpoznania
i orzeczenia o kosztach postępowania zażaleniowego.
DS
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 13 grudnia 2024 r. (sygn. akt VIIP 1048/20) Sąd Rejonowy
Katowice Zachód w Katowicach, po rozpoznaniu sprawy z powództwa M.W.,
przeciwko P. w K. Oddział K. w R., o odszkodowanie i zadośćuczynienie oddalił
powództwo.
Na skutek apelacji powoda, Sąd Okręgowy w Katowicach X Wydział Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 30 grudnia 2024 r. (sygn. akt X Pa 67/24),
I PZ 3/25
2
uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi
Rejonowemu Katowice Zachód w Katowicach, pozostawiając temu Sądowi
rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.
Zażalenia na rozstrzygnięcie zawarte w wyroku Sądu Okręgowego w
Katowicach wywiodła pozwana, zaskarżając judykat w całości, zarzucając
naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. wnioskując jednocześnie o uchylenie w całości
wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach i przekazanie sprawy temu Sądowi do
ponownego rozpoznania, z zasądzeniem kosztów postępowania zażaleniowego.
W odpowiedzi na zażalenie strona powodowa wniosła o oddalenie zażalenia
pozwanej w całości oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów
postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z
ustawowymi odsetkami, liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia
zapłaty.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie wywiedzione w niniejszej sprawie okazało się uzasadnione.
W pierwszej kolejności należ przypomnieć, że zażalenie przewidziane w
art. 3941 § 11 k.p.c. ma na celu jedynie skontrolowanie przez Sąd Najwyższy, czy
orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji, przekazujące sprawę do ponownego
rozpoznania sądowi pierwszej instancji, zostało prawidłowo oparte na jednej z
przesłanek przewidzianych w art. 386 § 2 lub 4 k.p.c., a więc czy powołana przez
sąd drugiej instancji przyczyna uchylenia odpowiada wskazanej w uzasadnieniu
podstawie ustawowej i czy rzeczywiście wystąpiła w sprawie. Dokonywana ocena
ma więc charakter formalny i skupia się wyłącznie na ustanowionych w powyższych
przepisach przesłankach uchylenia orzeczenia sądu pierwszej instancji i nie może
wkraczać nie tylko w ocenę merytorycznego stanowiska sądu drugiej instancji w
kwestii materialnoprawnych podstaw rozstrzygnięcia, lecz także w ocenę
prawidłowości zastosowania przez ten sąd innych przepisów prawa procesowego,
nie związanych bezpośrednio ze wskazaną przyczyną uchylenia wyroku sądu
pierwszej instancji. Zakres tej kontroli nie obejmuje ocen wyrażonych w
zaskarżonym orzeczeniu i niemających związku z przesłankami uchylenia
I PZ 3/25
3
orzeczenia poglądów co do wykładni prawa, merytorycznego stanowiska w sprawie
oraz popełnionych w postępowaniu apelacyjnym uchybień procesowych (tak m.in.
Sąd Najwyższy w postanowieniu z 24 kwietnia 2025 r., III CZ 29/25, Legalis
nr 3215856).
Strona pozwana podniosła w zażaleniu, że rozstrzygając w przedmiocie
dochodzonego przez powoda roszczeń, Sąd Okręgowy naruszył art. 386 § 4 k.p.c.
uznając, że Sąd I Instancji w wyroku z 30 grudnia 2024 r. nie rozpoznał istoty
sprawy. Należy podkreślić, że w art. 386 § 4 k.p.c. sformułowane zostały dwie
przyczyny uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji, z przekazaniem sprawy do
ponownego rozpoznania. Są nimi nierozpoznanie przez sąd pierwszej instancji
istoty sprawy albo konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w
całości.
Oceny, czy sąd rozpoznał istotę sprawy dokonuje się na podstawie analizy
żądań pozwu i przepisów prawa materialnego, stanowiącego podstawę
rozstrzygnięcia. Nierozpoznanie istoty sprawy polega na poprzestaniu na błędnym
przyjęciu przez sąd pierwszej instancji przesłanki niweczącej lub hamującej
roszczenie (prekluzja, przedawnienie, potrącenie, brak legitymacji, prawo
zatrzymania itp.) albo na zaniechaniu zbadania materialnej podstawy żądania
pozwu, niezbadaniu podstawy merytorycznej dochodzonego roszczenia albo
całkowitym pominięciu merytorycznych zarzutów pozwanego, co ma miejsce
wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu nie odnosi się do przedmiotu sprawy (zob. m. in.
postanowienie Sądu Najwyższego z 19 września 2013 r., I PZ 7/13, OSNP 2015
nr 1, poz. 8).
W postanowieniu z 17 lipca 2019 r. (I CZ 26/19, LEX nr 3180301) Sąd
Najwyższy dostrzegł, że zakwestionowanie przez sąd drugiej instancji poglądu
sądu pierwszej instancji, co do podstawy prawnej rozpoznawanego roszczenia nie
oznacza, iż nie doszło do rozpoznania istoty sprawy.
Konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości
zachodzi natomiast wtedy, gdy merytoryczne rozpoznanie sporu przez sąd drugiej
instancji wymagałoby przeprowadzenia przez ten sąd całego postępowania
dowodowego. Podstawa do uchylenia wyroku nie zachodzi natomiast w sytuacji,
gdy konieczne jest jedynie uzupełnienie braków postępowania dowodowego
I PZ 3/25
4
w określonej kwestii lub przeprowadzenie dowodów, które sąd pierwszej instancji
bezpodstawnie pominął. W takim przypadku sąd drugiej instancji jako sąd
merytoryczny, obowiązany jest na podstawie art. 382 k.p.c. uzupełnić postępowanie
dowodowe w niezbędnym zakresie (por. postanowienie Sądu Najwyższego
z 11 października 2016 r., II PZ 18/16, LEX nr 2163311).
W postanowieniu z 1 marca 2017 r. (IV CZ 125/16, LEX nr 2298308) Sąd
Najwyższy podkreślił, że odmienna ocena prawna żądania przez Sąd drugiej
instancji, nawet jeśli łączy się z potrzebą dokonania ustaleń uzupełniających, nie
uzasadnia zarzutu nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy, lecz
wskazuje jedynie, że - zdaniem sądu odwoławczego - istota sprawy została
rozpoznana nieprawidłowo. W takim wypadku sąd drugiej instancji, orzekając na
podstawie art. 382 k.p.c., powinien naprawić dostrzeżone wadliwości i należycie
zastosować prawo materialne. Jest to konsekwencją systemu apelacji pełnej, w
której druga instancja ma charakter merytoryczny, czyli służy rozpoznaniu sprawy, a
nie tylko środka odwoławczego. Nie można zatem twierdzić, że o nierozpoznaniu
istoty sprawy świadczy potrzeba dokonania nowych ustaleń co do okoliczności
faktycznych sprawy, choćby decydujących z punktu widzenia kierunku jej
rozstrzygnięcia (por. uchwała Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2008 r. - zasada
prawna - III CZP 49/07, OSNC 2009, Nr 6, poz. 55, postanowienie Sądu
Najwyższego z 28 lutego 2014 r., IV CZ 129/13, niepubl., wyrok Sądu Najwyższego
z 13 marca 2015 r., III CSK 221/14, niepubl.).
Z nierozpoznaniem istoty sprawy nie może być też identyfikowana
bezpodstawna odmowa przeprowadzenia części wnioskowanych przez stronę
dowodów, także wtedy, gdy dotyczy to dowodu z opinii biegłego, który może mieć
kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Podstawy uchylenia wyroku nie
stanowią niedokładności postępowania, polegające na tym, że sąd pierwszej
instancji, nie przeprowadził części dowodów lub nie wziął pod rozwagę wszystkich
dowodów, które mogły służyć do należytego rozpoznania sprawy lub nie wyjaśnił
wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia, w tym przeprowadził ocenę
dowodów w sposób budzący wątpliwości Sądu drugiej instancji, czy też
niedostatecznie umotywował swoje stanowisko (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z 30 grudnia 2024 r., III CZ 230/24, Legalis nr 3168542).
I PZ 3/25
5
Niewyjaśnienie więc wszystkich okoliczności faktycznych i zagadnień
materialnoprawnych, które pojawiły się w sprawie, nie jest równoznacznie z
nierozpoznaniem jej istoty - w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. (zob. postanowienie
Sądu Najwyższego z 20 marca 2025 r., III CZ 16/25, Legalis nr 3201918).
Mając na uwadze powyższą argumentację nie można przyjąć, że Sąd
Rejonowy nie rozpoznał istoty sprawy w zakresie zakreślonym pozwem. Sąd I
instancji uznał, iż okoliczności zdarzenia z dnia 28 marca 2019 r. nie były między
stronami sporne, natomiast spornym był to, czy zdarzenie było wypadkiem przy
pracy. W ocenie Sądu Rejonowego, pomimo uszczerbku na zdrowiu jakiego doznał
powód, co zostało wykazane w opinii biegłego sądowego, pozwana nie ponosi
jednak odpowiedzialności za takie nadzwyczajne urazy i nie są to normalne
następstwa zdarzenia – z tego powodu odpowiedzialność pozwanej jest wyłączona,
a powództwo należało oddalić. Sprawa więc została rozpoznana w aspekcie
zgłoszonych przez powoda roszczeń.
W przypadku zaś, gdy Sąd II instancji nie zgadza się z oceną stanu
faktycznego przyjętą przez Sąd Rejonowy i uznaje dotychczasowych opinii biegłego
sądowego, powołanego w niniejszej sprawie, jako dowodu nie przesądzającego
definitywnie o zasadności zgłoszonych roszczeń - powinien rozważyć uzupełnienia
postępowania dowodowego (zgodnie z proceduralnymi regułami dowodowymi).
Istota postępowania apelacyjnego w modelu apelacji pełnej sprowadza się bowiem
do konieczności ponownej i wszechstronnej analizy sprawy - zarówno w aspekcie
faktycznym, jak i prawnym, co powoduje nałożenie na sąd apelacyjny powinności
samodzielnej oceny zasadności roszczeń powodów (zob. m. in. postanowienie
Sądu Najwyższego z 15 kwietnia 2025 r., III CZ 18/25, Legalis nr 3211479).
Podkreślić przy tym należy, że prowadzenie postępowania dowodowego
przez sąd drugiej instancji, nawet w znacznym zakresie, i dokonanie na jego
podstawie samodzielnych ustaleń faktycznych, nie prowadzi do naruszenia
konstytucyjnego prawa do zaskarżenia orzeczeń wydanych w pierwszej instancji
(art. 78 Konstytucji RP), jak również dwuinstancyjnego modelu postępowania
sądowego, statuowanego w art. 176 ust. 1 Konstytucji RP (tak m. in. postanowienie
Sądu Najwyższego z 20 marca 2025 r., III CZ 251/24, Legalis nr 3201940).
I PZ 3/25
6
Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że zażalenie pozwanego jest
uzasadnione, gdyż Sąd Okręgowy nie miał przesłanek do uchylenia wyroku sądu
pierwszej instancji - w oparciu o art. 386 § 4 k.p.c.
Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 i 108 §
2 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. i w związku z art. 39821 k.p.c. orzekł jak w
sentencji, orzekł jak w sentencji.
[a.ł]
DS
