III CZ 107/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
30 października 2025 r.
SSN Mariusz Łodko
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 30 października 2025 r. w Warszawie
zażalenia A. F.
na postanowienie Sądu Okręgowego w Poznaniu
z 11 lutego 2025 r., XV Ca 1205/24,
w sprawie z wniosku E. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P.
z udziałem A. F.
o zasiedzenie służebności gruntowej,
oddala zażalenie i pozostawia rozstrzygnięcie o kosztach
postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym
postępowanie.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 9 kwietnia 2024 r. Sąd Rejonowy w Trzciance oddalił
wniosek E. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. o stwierdzenie, że jej
poprzednik prawny nabył przez zasiedzenie bliżej określoną służebność gruntową o
treści odpowiadającej służebności przesyłu, obciążającą bliżej określone
nieruchomości uczestniczki. Sąd ten wskazał, że postanowieniem z 11 sierpnia
2022 r. Sąd Rejonowy w Trzciance ustanowił na rzecz wnioskodawcy bliżej
określoną służebność przesyłu, obciążającą bliżej określone nieruchomości
uczestniczki. W takim wypadku wykluczone jest badanie, czy doszło do zasiedzenia
przez poprzednika prawnego wnioskodawcy służebności gruntowej o treści
III CZ 107/25
2
odpowiadającej służebności przesyłu. Ponadto wnioskodawca nie wykazał, że
doszło do zasiedzenia, bowiem służebność tej treści była wykonywana dopiero od
2007 r. i nie upłynął wystarczający czas do nabycia tej służebności przez
zasiedzenie.
Postanowieniem z 11 lutego 2025 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu uchylił to
postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu do ponownego
rozpoznania, pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania
apelacyjnego. Wyjaśnił, że doszło do nierozpoznania istoty sprawy, bowiem błędnie
przyjął Sąd pierwszej instancji, iż ustanowienie służebności przesyłu na rzecz
wnioskodawcy wyklucza dopuszczalność badania jej nabycia przez zasiedzenie.
Ponadto, Sąd Rejonowy błędnie uznał, że służebność była wykonywana przez
wnioskodawcę dopiero od 2007 r.
Zażalenie na to postanowienie wniosła uczestniczka, zaskarżyła je w całości
i zarzuciła naruszenie art. 365 § 1 w zw. z art. 366 k.p.c.
W odpowiedzi na zażalenie wnioskodawca wniósł o jego oddalenie
i zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Rozpoznając zażalenie na kasatoryjne orzeczenie sądu drugiej instancji
(art. 3941 § 11 k.p.c.), Sąd Najwyższy bada jedynie, czy sąd odwoławczy
prawidłowo zastosował art. 386 § 2 i 4 k.p.c. Zgodnie z tymi przepisami, sąd drugiej
instancji może uchylić zaskarżony wyrok (postanowienie co do istoty sprawy)
i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania tylko w przypadku nieważności
postępowania (§ 2), nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo
gdy zachodzi konieczność przeprowadzenia przez ten sąd postępowania
dowodowego w całości (§ 4). Zażalenie na orzeczenie kasatoryjne służy
przeprowadzeniu kontroli, czy orzeczenie zostało prawidłowo oparte na jednej
z wymienionych przesłanek, a zatem, czy powołana przez sąd odwoławczy
przyczyna uchylenia odpowiada ustawowej podstawie – istnienia procesowych
podstaw wydania przez sąd drugiej instancji orzeczenia kasatoryjnego, zamiast
merytorycznego zakończenia sprawy (zob. postanowienia SN: z 7 listopada 2012 r.,
IV CZ 147/12, i z 14 marca 2019 r., IV CZ 94/18).
III CZ 107/25
3
W postępowaniu wywołanym zażaleniem, o którym mowa w art. 3941 § 11
k.p.c., ocenie Sądu Najwyższego podlega więc jedynie prawidłowość
zakwalifikowania przez sąd drugiej instancji określonej sytuacji procesowej, jako
odpowiadającej podstawie orzeczenia kasatoryjnego. Ocena ta nie obejmuje
natomiast ani merytorycznego stanowiska sądu drugiej instancji co do
zastosowania w sprawie prawa materialnego, ani prawidłowości zastosowania tych
przepisów prawa procesowego, które nie odnoszą się do kwalifikacji zaistniałej
sytuacji procesowej, jako realizującej przesłanki wskazane w art. 386 § 4 k.p.c.
(zob. postanowienia SN: z 28 września 2023 r., III CZ 443/22; z 12 lutego 2024 r.,
III CZ 271/23, OSNC 2024, nr 6, poz. 65, i z 6 maja 2024 r., III CZ 50/23).
W związku z tak określoną funkcją Sądu Najwyższego, skarżący powinien
koncentrować się w zażaleniu na przedstawieniu argumentacji prawnej, która
zmierzałaby do przekonania o uchybieniu przez sąd meriti art. 386 § 4 k.p.c., a nie
na podważaniu merytorycznych podstaw zaskarżonego orzeczenia. Skuteczność
zakwestionowania orzeczenia kasatoryjnego zależy więc od wykazania, w drodze
stosownej jurydycznej argumentacji, że sąd odwoławczy dopuścił się naruszenia
art. 386 § 4 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 21 maja 2015 r., IV CZ 10/15).
Zażalenie uczestniczki tych wymogów nie spełnia, bowiem nie zawiera
zarzutów świadczących o naruszeniu przez Sąd Okręgowy art. 386 § 4 k.p.c.
Skarżąca zarzuciła Sądowi drugiej instancji wyłącznie naruszenie art. 365 § 1 w zw.
z art. 366 k.p.c., podważając trafność oceny co do braku związania Sądów meriti
prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego Trzciance z 11 sierpnia 2022 r.
Kognicja Sądu Najwyższego rozpoznającego zażalenie na orzeczenie kasatoryjne
ograniczona jest natomiast do oceny podniesionych w środku zaskarżenia uchybień
(zarzutów) kwestionujących zaistnienie podstaw uchylenia orzeczenia i przekazania
sprawy do ponownego rozpoznania (art. 386 § 2 i 4 k.p.c.) oraz nieważności
postępowania przed sądem drugiej instancji (zob. postanowienie SN z 11 marca
2022 r., III CZ 128/22 i powołane tam poglądy orzecznicze Sądu Najwyższego).
Brak obowiązku sprecyzowania zarzutów w zażaleniu, nie zwalnia bowiem Sądu
Najwyższego od rozpoznania sprawy w granicach zażalenia (zob. postanowienie
SN z 24 lutego 2023 r., III CZ 450/22). Ocena prawidłowości zastosowania przez
Sąd Okręgowy art. 386 § 4 k.p.c. – wobec braku zarzutów kwestionujących
III CZ 107/25
4
zaistnienie podstaw uchylenia postanowienia Sądu Rejonowego i przekazania
sprawy do ponownego rozpoznania – uchyla się zatem spod kontroli Sądu
Najwyższego.
Należy też zwrócić uwagę, że trafnie przyjął Sąd drugiej instancji, iż moc
wiążąca orzeczeń odnosi się do sentencji, a nie motywów rozstrzygnięcia (art. 365
w zw. z art. 366 k.p.c.). W judykaturze Sądu Najwyższego wielokrotnie wyjaśniono,
że moc wiążąca orzeczenia nie rozciąga się także na kwestie prejudycjalne, które
sąd przesądził, dążąc do rozstrzygnięcia o żądaniu. Mocą wiążącą nie są więc
objęte w szczególności rozstrzygnięcia o zasadności zarzutów takich jak zarzut
potrącenia, zarzut prawa zatrzymania, nieważności lub bezskuteczności umowy
(zob. wyrok SN z 13 września 2007 r., III CSK 123/07). Zaniechanie zbadania
i wyjaśnienia przez Sąd pierwszej instancji merytorycznej podstawy roszczeń
wnioskodawcy, jak również merytorycznych zarzutów uczestników, w oparciu
o przesłankę formalną (przyjęcie wiążącego charakteru określonego orzeczenia),
którą zakwestionował Sąd odwoławczy, odpowiadało nierozpoznaniu istoty sprawy
(art. 386 § 4 k.p.c.).
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941
§ 3 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. oddalił zażalenie i pozostawił rozstrzygnięcie
o kosztach postępowania zażaleniowego sądowi, który wyda orzeczenie kończące
postępowanie w sprawie (art. 108 § 1 zd. 1 w zw. z art. 39821 i art. 3941 § 3 w zw.
z art. 13 § 2 k.p.c.).
[wr]
[a.ł]
