III CO 967/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marcin Łochowski
20 sierpnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 20 sierpnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa P.G.
przeciwko G.G.
o podwyższenie alimentów,
na skutek wystąpienia przez Sąd Rejonowy w Zamościu
postanowieniem z 4 sierpnia 2025 r., III RC 271/25,
o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu,
odmawia przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi
równorzędnemu.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 4 sierpnia 2025 r. Sąd Rejonowy w Zamościu zwrócił się
do Sądu Najwyższego na podstawie art. 441 k.p.c. o przekazanie sprawy do
rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, mającemu
siedzibę poza okręgiem Sądu Okręgowego w Zamościu, jak też poza okręgiem
Sądu Okręgowego w Katowicach.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 441 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do
rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli
wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na
społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. Nie ulega wątpliwości, że
art. 441 § 1 k.p.c. dotyczy takich sytuacji, gdy rozpoznanie sprawy w danym sądzie,
III CO 967/25
2
bez względu na to przez którego sędziego, godziłoby w dobro wymiaru
sprawiedliwości. Chodzi zatem, co do zasady, o tego rodzaju okoliczności, które są
powiązane z danym sądem w znaczeniu ustrojowym (instytucjonalnym), a nie
z konkretnym sędzią.
Postanowienie Sądu Rejonowego w Zamościu z 4 sierpnia 2025 r., wbrew
art. 357 § 21 i 23 k.p.c., zostało sporządzone od razu wraz z uzasadnieniem. Podpis
sędziego został złożony tylko pod uzasadnieniem, natomiast sentencja
postanowienia nie została odrębnie podpisana. Jednak zgodnie z art. 324 § 3 w zw.
z art. 361 k.p.c. sentencję postanowienia powinien podpisać skład sądu. Jak
wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z 26 września 2000 r., III CZP 29/00
(OSNC 2001, nr 2, poz. 25) orzeczenie, którego sentencji skład sądu nie podpisał,
nie istnieje w znaczeniu prawnoprocesowym także wówczas, gdy zostało
ogłoszone. Jeżeli zatem – jak w niniejszej sprawie – wydane na posiedzeniu
niejawnym postanowienie zostało skonstruowane w ten sposób, że wraz
z uzasadnieniem stanowi jeden dokument, to podpisanie przez sędziego samego
uzasadnienia, przy braku podpisu sentencji, pociąga za sobą ten skutek, że takie
postanowienie w znaczeniu prawnoprocesowym nie istnieje (zob. uchwałę SN z 13
marca 2002 r., III CZP 12/02, OSNC 2003, nr 2, poz. 17, oraz postanowienie SN
z 3 grudnia 2003 r., I CZ 140/03).
Przy tym, z uwagi na konstrukcję postanowienia i wyraźne określenie części
motywacyjnej postanowienia jako uzasadnienia, nie ma możliwości przyjęcia, że
Sąd Okręgowy skorzystał z art. 357 § 5 k.p.c. i sporządził zasadnicze powody
rozstrzygnięcia, a nie uzasadnienie (zob. w tym kontekście uchwałę SN
z 6 października 2022 r., III CZP 112/22, OSNC 2023, nr 4, poz. 35).
Skoro zatem w sensie procesowym brak postanowienia Sądu Rejonowego
obejmującego wystąpienie do Sądu Najwyższego na podstawie art. 441 k.p.c., to
przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu nie jest możliwe.
Niezależnie od tego należy zauważyć, że pierwszeństwo względem trybu
przewidzianego w art. 441 k.p.c., który wymaga indywidualnej oceny przez Sąd
Najwyższy, czy za zmianą abstrakcyjnych reguł właściwości miejscowej
określonych w ustawie przemawia dobro wymiaru sprawiedliwości, ma art. 481
III CO 967/25
3
k.p.c. z racji tożsamości celów, węższego zakresu zastosowania i przewidzianego
w nim automatyzmu (zob. np. postanowienia SN: z 16 czerwca 2021 r.,
IV CO 91/21; z 25 sierpnia 2022 r., III CO 594/22; z 24 października 2024 r.
III CO 1153/24).
Artykuł 481 k.p.c. ustanawia bowiem szczególny przypadek właściwości
delegowanej, jeżeli w okolicznościach sprawy zachodzi podstawa wyłączenia
sędziego ex lege wynikająca z art. 48 § 1 pkt 1-4 k.p.c. Istota tego rozwiązania
sprowadza się do tego, że jeżeli w odniesieniu do jednego lub większej liczby
sędziów orzekających w sądzie właściwym do rozpoznania sprawy (niezależnie od
tego, czy są to sędziowie orzekający w danej sprawie) występują przesłanki
wyłączenia z mocy prawa określone w art. 48 § 1 pkt 1-4 k.p.c., sąd ten nie może
rozpoznać sprawy. Rola sądu przełożonego sprowadza się zaś do zbadania, czy
istotnie sędzia lub sędziowie sądu właściwego do rozpoznania sprawy podlegają
wyłączeniu z mocy prawa na podstawie art. 48 § 1 pkt 1-4 k.p.c., a w razie
odpowiedzi twierdzącej – wyznaczenia innego sądu równorzędnego w celu
rozpoznania sprawy (zob. uchwałę SN z 13 października 2022 r., III CZP 95/22,
OSNC 2023, nr 10, poz. 95, oraz m.in. postanowienia SN: z 29 grudnia 2020 r.,
V CO 169/20; z 31 marca 2021 r., I CO 35/21; z 28 lipca 2023 r., III CO 482/23).
Z tych względów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 441 k.p.c. odmówił
przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu.
(D.Z.)
[SOP]
