III CO 859/26

III CO 859/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Marcin Trzebiatowski 17 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 17 sierpnia 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa A.F. przeciwko A.F.1 o rozwód, na skutek wystąpienia przez Sąd Okręgowy w Gdańsku postanowieniem z 10 czerwca 2026 r., II C 1913/26, o oznaczenie sądu właściwego do rozpoznania sprawy, odmawia wyznaczenia sądu właściwego do rozpoznania sprawy. (M.K.) III CO 859/26 2 UZASADNIENIE A.F. wniósł do Sądu Okręgowego w Gdańsku pozew o rozwód (data wpływu: 26.5.2026). Postanowieniem z 10 czerwca 2026 r., II C 1913/26 w/w Sąd zwrócił się do Sądu Najwyższego o wyznaczenie sądu właściwego do rozpoznania sprawy. Sąd nie zamieścił uzasadnienia do tego postanowienia, wskazując w samej jego sentencji jedynie na art. 45 k.p.c. jako podstawę prawną wystąpienia o wyznaczenie sądu właściwego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 45 k.p.c., jeżeli na podstawie przepisów kodeksu nie można w świetle okoliczności sprawy ustalić właściwości miejscowej, Sąd Najwyższy oznaczy sąd, przed który należy wytoczyć powództwo (§ 1). O oznaczenie sądu, przed który należy wytoczyć powództwo, występuje sąd, do którego wpłynął pozew (§ 2). Wymaga podkreślenia, że wystąpienie do Sądu Najwyższego o dokonanie określonej czynności jurysdykcyjnej wymaga przedstawienia motywów takiego działania. Dotyczy to tym bardziej wystąpienia o oznaczenie sądu właściwego miejscowo, w tym zwłaszcza w sprawach o rozwód. Jest tak dlatego, że określenie właściwości miejscowej w takich sprawach może nastąpić na kilka sposobów. W pierwszej kolejności właściwość tę określa art. 41 k.p.c., który stanowi, że powództwo ze stosunku małżeństwa wytacza się wyłącznie przed sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich w okręgu tym jeszcze ma miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu. Z braku takiej podstawy, wyłącznie właściwy jest sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej, a jeżeli i tej podstawy nie ma - sąd miejsca zamieszkania powoda. A zatem dopiero, jeśli nie jest możliwe ustalenie właściwości miejscowej na podstawie art. 41 k.p.c., możliwe jest wystąpienie do Sądu Najwyższego - a przy tym na podstawie art. III CO 859/26 3 45 k.p.c. - o oznaczenie sądu właściwego miejscowo (np. postanowienie SN z 30 marca 2021 r., V CO 61/21). Z tym jednak, że w takim wypadku muszą być w uzasadnieniu takiego wniosku wykazane przyczyny przemawiające za oznaczeniem sądu właściwego. Przedstawiając w niniejszej sprawie wniosek o oznaczenie sądu właściwego w postanowieniu z 10 czerwca 2026 r., Sąd Okręgowy w Gdańsku ograniczył się do sformułowania samej sentencji z pominięciem uzasadnienia, w którym winny być wskazane konkretne okoliczności sprawy, sytuacja stron, a także przepisy o właściwości miejscowej, które nie pozwalają na ustalenie sądu miejscowo właściwego. Tak sformułowane postanowienie nie pozwala na merytoryczną ocenę przedłożonego wniosku. Przedstawienie okoliczności, które świadczyłyby o wystąpieniu stanu rzeczy wypełniającego hipotezę normy wynikającej art. 45 k.p.c. należy do sądu występującego o oznaczenie sądu właściwego, co może nastąpić wyłącznie w uzasadnieniu takiego postanowienia. Sąd Okręgowy w Gdańsku w ogóle nie uzasadnił swojego wystąpienia. Rekonstrukcja takich okoliczności oraz poszukiwanie argumentów uzasadniających oznaczenie sądu właściwego nie należą jednak do Sądu Najwyższego (np.. postanowienia Sądu Najwyższego: z 29 maja 2018 r., III CO 56/18, OSNC-ZD 2019, nr 2, poz. 25; z 1 czerwca 2015 r., III CO 37/15, OSNC 2015, nr 12, poz. 150; z 13 listopada 2007 r., III CO 17/07, z 30 września 2020 r., II CO 222/20 oraz z 15 października 2021 r., IV CO 162/21, a także z 22 maja 2025 r., III CO 404/25). Wskazać zarazem należy, że powód w pozwie wyraźnie podjął kwestię miejsca zamieszkania stron, jak i w ogóle właściwości miejscowej dla wniesienia pozwu. Co więcej, pozwana nie złożyła w tej sprawie jeszcze żadnego pisma procesowego, a więc nie zajęła też stanowiska w kwestii właściwości. Oczekiwanie na takie stanowisko jest zasadne zwłaszcza dlatego, że w swoich wyjaśnieniach odnośnie do właściwości miejscowej powód stwierdził, że na właściwość tę – związaną właśnie z Sądem występującym – wskazuje fakt, [pisownia oryg.] „iż ostatnim wspólnym miejscem zamieszkiwania Stron w Polsce (przed wyjazdem za granicę) było S., ul. […], zaś ten sam adres jest również adresem zameldowania Pozwanej”. W tych okolicznościach Sąd Okręgowy w Gdańsku tym bardziej powinien umotywować swój wniosek w trybie art. 45 k.p.c. o wyznaczenie sądu właściwego do rozpoznania sprawy o rozwód. III CO 859/26 4 Ten brak formalny przedmiotowego postanowienia uniemożliwia rozpoznanie przez Sąd Najwyższy wniosku Sądu Okręgowego w Gdańsku o wyznaczenie sądu właściwego do rozpoznania sprawy. Dlatego konieczne stało się odmówienie wyznaczenia sądu właściwego. Oznaczenie przez Sąd Najwyższy, w trybie art. 45 k.p.c., sądu właściwego do rozpoznania powództwa w tej sprawie, będzie bowiem uzasadnione dopiero w razie jednoznacznego stwierdzenia na podstawie zebranego materiału dowodowego, że żadna ze stron nie ma miejsca zamieszkania lub zwykłego pobytu na terytorium RP (art. 25 k.c.) i nie jest możliwe ustalenie właściwości miejscowej sądu na podstawie art. 41 k.p.c. (np. postanowienie SN z 7 listopada 019 r., I CO 81/19). Mając na uwadze przedstawione argumenty, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji postanowienia. [SOP]