III CO 825/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Ewa Stefańska
25 sierpnia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 25 sierpnia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa J.J.
przeciwko S.R.
o zapłatę,
na skutek wystąpienia przez Sąd Okręgowy w Rybniku
postanowieniem z 6 lipca 2026 r., I C 2801/24,
o przekazanie do sądu równorzędnego,
odmawia przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi
równorzędnemu.
(M.T.)
III CO 825/26
2
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 6 lipca 2026 r. Sąd Okręgowy w Rybniku, na podstawie art.
441 k.p.c., zwrócił się do Sądu Najwyższego o przekazanie do rozpoznania innemu
sądowi równorzędnemu sprawy z powództwa J.J. przeciwko S.R. Wskazał, że
rozpoznanie sprawy przez Sąd Okręgowy w Rybniku nie będzie służyć dobru
wymiary sprawiedliwości, powód bowiem pozwał wszystkich sędziów I i II Wydziału
Cywilnego. Powód pozwał również niektórych sędziów nie tylko z innych Wydziałów
Sądu Okręgowego w Rybniku, lecz również sędziów sądów Rejonowych z okręgu
Sądu Okręgowego w Rybniku. Pozwany jest Sędzią Sądu Rejonowego w Rybniku.
Rozpoznanie sprawy przez Sąd Okręgowy w Rybniku może stwarzać przekonanie o
braku warunków do bezstronnego rozpoznania sprawy. Zdaniem Sądu Okręgowego
w tym stanie rzeczy dobro wymiaru sprawiedliwości przemawia za uznaniem, że
sprawę powinien rozpoznać inny równorzędny sąd.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 441 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do
rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli wymaga
tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na społeczne
postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. Ustawa nie definiuje pojęcia „dobro
wymiaru sprawiedliwości”; niewątpliwe jednak należy je intepretować w kontekście
wartości istotnych dla systemu wymiaru sprawiedliwości z punktu widzenia jego
zadań i celów oraz cech, jakimi powinien się charakteryzować, do których należy,
między innymi, sprawne, bezstronne i skuteczne zapewnianie obywatelom ochrony
prawnej, w tym rozwiązywanie powstałych między nimi sporów (zob. postanowienie
SN z 19 lutego 2026 r., III CO 105/26).
Artykuł 441 k.p.c. stanowi odstępstwo od konstytucyjnie chronionego prawa
obywatela do rozpoznania jego sprawy przez wyznaczony ustawą właściwy
miejscowo i rzeczowo sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji), stąd powinien być wykładany
ściśle i stosowany ze szczególną powściągliwością (zob. postanowienie SN
III CO 825/26
3
z 3 marca 2023 r., III CO 85/23). Zbyt pochopne przekazywanie sprawy innemu
sądowi równorzędnemu nie służy wytwarzaniu w społeczeństwie przekonania
o bezstronności sądów, lecz przeciwnie – może budować przekonanie o łatwości
manipulowania ich ustawową właściwością (zob. postanowienie SN z 20 lutego
2026 r., III CO 68/26, i cytowane tam orzecznictwo).
Zauważyć należy, że przekazanie sprawy na podstawie przywołanej regulacji
może nastąpić w sytuacji, gdy rozpoznanie sprawy w danym sądzie, bez względu na
to, przez którego sędziego, godziłoby w dobro wymiaru sprawiedliwości. Chodzi
zatem, co do zasady, o tego rodzaju okoliczności, które są powiązane z danym
sądem w znaczeniu ustrojowym (instytucjonalnym), a nie z konkretnym sędzią czy
nawet większą liczbą sędziów.
Mechanizm przewidziany w art. 441 k.p.c. nie może być - przy tym -
postrzegany jako środek służący rozwiązywaniu problemów organizacyjnych, czy też
zastępować inne instrumenty umożliwiające rozpoznanie sprawy przez sąd inny, niż
właściwy według przepisów ustawy procesowej (zob. np. art. 44, 442, 481 k.p.c.).
Podkreślenia wymaga także, że przesłanki stosowania art. 441 k.p.c. nie mogą być
tożsame z przesłankami zastosowania innych instrumentów procesowych
stworzonych w celu zabezpieczenia standardu rozpoznawania sprawy przez
bezstronny sąd, w szczególności wskazanych w art. 48 lub art. 49 k.p.c. Skoro
instytucja wyłączenia sędziego wystarcza do zabezpieczenia prawa strony
do rozpoznania jej sprawy przez bezstronny sąd, to nie występuje konieczność
modyfikowania określonej na podstawie ustawy właściwości sądu przy
wykorzystaniu art. 441 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 25 czerwca 2025 r., III CO
653/25).
Należy także wyraźnie zaakcentować, że nie może stanowić podstawy
przekazania sprawy nadużywanie przez stronę / uczestnika postępowania uprawnień
procesowych (art. 41 k.p.c.). Konieczność zagwarantowania rozpoznania sprawy bez
nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 ust. 1 Konstytucji) nakłada na sąd obowiązek
podjęcia konsekwentnych i stanowczych działań, a także wykorzystania wszystkich
dostępnych instrumentów procesowych, aby przeciwdziałać zachowaniom strony,
kwalifikowanym jako nadużycie uprawnień procesowych (zob. postanowienie SN
z 4 lutego 2026 r., III CO 15/26).
III CO 825/26
4
Mając powyższe na względzie, stwierdzić należy, że przedstawione przez Sąd
Okręgowy w Rybniku okoliczności nie dają podstaw do zastosowania art. 441 k.p.c.
i przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu.
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
(M.T.)
[SOP]
