III CO 65/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Tomasz Szanciło
28 lutego 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 28 lutego 2025 r. w Warszawie
w sprawie z urzędu
z udziałem W.Ł. i M.Ł.
o wydanie zarządzeń w trybie art. 109 k.r.i o. wobec małoletniej M.Ł.
na skutek wystąpienia przez Sąd Rejonowy w Gliwicach
postanowieniem z 17 grudnia 2024 r., IV Nsm 2353/24,
o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu,
odmawia uwzględnienia wniosku.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 17 grudnia 2024 r. Sąd Rejonowy w Gliwicach zwrócił się
do Sądu Najwyższego – na podstawie art. 441 § 1 i 2 k.p.c. – o przekazanie sprawy
do innego sądu równorzędnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 441 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do
rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli
wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na
społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że właściwą
formą wystąpienia przez sąd właściwy do Sądu Najwyższego o przekazanie sprawy
III CO 65/25
2
sądowi równorzędnemu na podstawie art. 441 k.p.c. jest postanowienie tego sądu
(zob. np. postanowienie SN z 8 sierpnia 2024 r., III CO 838/24). Przedstawienie
okoliczności, które świadczyłyby o wystąpieniu stanu rzeczy wypełniającego
hipotezę normy wynikającej ze wskazanego przepisu, należy do sądu
występującego i może to nastąpić wyłącznie w uzasadnieniu takiego postanowienia
(zob. np. postanowienie SN z 29 maja 2018 r., III CO 56/18).
Tymczasem Sąd Rejonowy w Gliwicach w ogóle nie uzasadnił swojego
wystąpienia. Podkreślenia wymaga, że rekonstrukcja okoliczności i poszukiwanie
argumentów uzasadniających przekazanie sprawy sądowi równorzędnemu nie
należą do Sądu Najwyższego (zob. np. postanowienie SN z 28 października
2021 r., IV CO 182/21). Nie jest bowiem rolą tego Sądu odtwarzanie intencji sądu
wnioskującego. Oznacza to, że Sąd Rejonowy w Gliwicach był zobowiązany
przedstawić motywy świadczące o potrzebie przekazania sprawy do rozpoznania
innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym.
Artykuł 441 k.p.c. stanowi wyjątek od kodeksowej zasady rozpoznawania
sprawy przez sąd miejscowo właściwy i z tej przyczyny powinien być
interpretowany ściśle (zob. np. postanowienia SN: z 16 marca 2020 r., IV CO 18/20;
z 10 września 2020 r., II CO 203/20; z 28 września 2021 r., II CO 72/21). Zbyt
pochopne przekazywanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu nie służy
wytwarzaniu w społeczeństwie przekonania o bezstronności sądów, lecz przeciwnie
– może budować przekonanie o łatwości manipulowania ich ustawową
właściwością (zob. np. postanowienia SN: z 25 listopada 2009 r., III KO 81/09; z 24
lutego 2020 r., II PO 5/20). Podstawa do zastosowania powyższego przepisu
istnieje wtedy, gdy zachodzi istotne ryzyko, że autorytet sądownictwa znacząco
ucierpi w razie rozpatrzenia danej sprawy przez właściwy sąd. Dla oceny wagi
zagrożenia dla autorytetu sądownictwa znaczenie mają przesłanki obiektywne (np.
uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziów danego sądu w konkretnej
sprawie) oraz przesłanki subiektywne (np. przekonanie stron postępowania albo
lokalnej opinii publicznej o braku bezstronności sędziów danego sądu w konkretnej
sprawie). Same przesłanki subiektywne nie są wystarczające do zastosowania art.
441 § 1 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 3 sierpnia 2022 r., I NO 86/22). W związku
z tym okoliczności wynikające z przesłanki dobra wymiaru sprawiedliwości muszą
III CO 65/25
3
być realne i stwarzać rzeczywiste zagrożenie dla prawidłowości funkcjonowania
wymiaru sprawiedliwości. Obawa wystąpienia w opinii społecznej przekonania, że
sprawa nie zostanie w tym sądzie bezstronnie rozpoznana, musi być realna, a nie
hipotetyczna (zob. postanowienie SN z 16 marca 2020 r., IV CO 18/20).
Tych okoliczności Sąd wnioskujący moe wykazał, nie ma zatem na obecnym
etapie podstaw do uznania, że zaszła przesłanka z art. 441 § 1 k.p.c.
Mając powyższe na względzie, orzeczono jak w sentencji.
[P.L.]
[a.ł]
