III CO 479/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Grzegorz Misiurek
22 maja 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 22 maja 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa J.J.
przeciwko X.Y.
o ochronę dóbr osobistych,
na skutek wystąpienia przez Sąd Okręgowy w Katowicach
postanowieniem z 24 marca 2025 r., I C 418/25,
o przekazanie do sądu równorzędnego,
odmawia przekazania
równorzędnemu.
sprawy
innemu
sądowi
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Katowicach postanowieniem z 24 marca 2025 r. wystąpił
do Sądu Najwyższego o przekazanie sprawy z powództwa J.J. przeciwko X.Y. o
ochronę dóbr osobistych innemu sądowi równorzędnemu na podstawie art. 441 § 1
k.p.c. W uzasadnieniu wskazał, że powód złożył pozew o zapłatę kwoty 50.000 zł
tytułem zadośćuczynienia oraz o zakazanie pozwanemu dokonywania
jakichkolwiek zachowań, które naruszałyby zasady demokratycznego państwa
prawa, z jednoczesnym zobowiązaniem do podejmowania działań zmierzających
do ochrony porządku prawnego w Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd Okręgowy
wyjaśnił, że pozwany jest Sędzią Sądu Apelacyjnego w Katowicach i pełni funkcję
zastępcy rzecznika dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w Katowicach. Jego
zdaniem, skoro pozwany jest sędzią Sądu Apelacyjnego w Katowicach, a nie Sądu
III CO 479/25
2
Okręgowego w Katowicach, to instytucja przewidziana w art. 481 k.p.c. nie może
znaleźć zastosowania, ale dobro wymiaru sprawiedliwości, a w szczególności
wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego, o czym mowa
w art. 441 § 1 k.p.c., wymaga tego, aby niniejsza sprawa została przekazana do
innego sądu równorzędnego, co uzasadniać mają pełnione przez pozwanego
funkcje.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania
cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1469 ze zm., dalej: „ustawa
nowelizująca”) wprowadzono art. 441 k.p.c., zgodnie z którym Sąd Najwyższy może
przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem
występującym, jeżeli wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości,
w szczególności wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego
(§ 1); o przekazanie sprawy może wystąpić sąd właściwy (§ 2).
Należy podkreślić, że właściwość sądu ma walor konstytucyjny (por. art. 45
Konstytucji RP – zapewniający i kształtujący prawo do sądu właściwego),
a instytucja uregulowana w art. 441 k.p.c. stanowi wyjątek od kodeksowej zasady
rozpoznawania sprawy przez sąd miejscowo właściwy. W konsekwencji art. 441
k.p.c. musi być interpretowany w sposób ścisły. Do przekazania sprawy do innego
sądu może dojść jedynie w razie powstania okoliczności faktycznych odnoszących
się do przedmiotowych lub podmiotowych cech konkretnej sprawy, świadczących
jednoznacznie o tym, że rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy według przepisów
k.p.c. byłoby niezgodne z interesem publicznym i sprzeciwiałoby się dobru wymiaru
sprawiedliwości, gdyż godziłoby w społeczny odbiór sądu jako bezstronnego (zob.
postanowienie SN z 7 maja 2020 r., V CO 1/20, nie publ.).
Przytoczone przez Sąd Okręgowy argumenty związane z pełnionymi przez
pozwanego funkcjami, nie pozwalają na przyjęcie, że dobro wymiaru
sprawiedliwości, a w szczególności wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako
organu bezstronnego, wymaga rozpoznania tej sprawy przez inny sąd
równorzędny.
III CO 479/25
3
Należy podkreślić, że okoliczności wynikające z przesłanki dobra wymiaru
sprawiedliwości muszą być realne i stwarzać rzeczywiste zagrożenie dla
prawidłowości funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Obawa wystąpienia
w opinii społecznej przekonania, że sprawa nie zostanie w tym sądzie bezstronnie
rozpoznana musi być realna, a nie hipotetyczna. Nie uzasadnia istnienia takiej
obawy ani przedmiot postępowania, ani relacje (ewentualnie stosunki prawne)
pozwanego wynikające z pełnionych przez niego funkcji, co mogłoby być
rozważane wpłaszczyźnie art. 48 lub art. 49 k.p.c. w odniesieniu do wszystkich
sędziów właściwego sądu.
Z uwagi na powyższe Sąd Najwyższy, uznając, że nie ma podstaw do
przekazania sprawy innemu sądowi równorzędnemu na podstawie art. 441 k.p.c.,
orzekł jak w sentencji.
(M.M.)
[a.ł]
