III CO 363/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk
15 kwietnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 15 kwietnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa O.M.
przeciwko D. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością
w W.
o zapłatę,
na skutek wystąpienia przez Sąd Okręgowy w Poznaniu
postanowieniem z 6 marca 2025 r., XVIII C 35/25,
o przekazanie do sądu równorzędnego,
odmawia przekazania
równorzędnemu.
sprawy
innemu
sądowi
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 6 marca 2025 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu zwrócił się do
Sądu Najwyższego o przekazanie − na podstawie art. 441 k.p.c. − sprawy
z powództwa O.M. przeciwko D. spółce z ograniczona odpowiedzialnością w W.
innemu sądowi równorzędnemu. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano,
że zdaniem powoda przemawiają za tym „przyczyny instytucjonalne”, a
rozpoznawana sprawa dotyczy dwóch innych wyroków wydanych przez Sąd
Okręgowy w Poznaniu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
III CO 363/25
2
Zgodnie art. 441 k.p.c., Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do
rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli
wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na
społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego (§ 1); o przekazanie
sprawy może wystąpić sąd właściwy (§ 2).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego za ugruntowany można uznać pogląd,
zgodnie z którym art. 441 k.p.c., stanowi odstępstwo od konstytucyjnej i ustawowej
zasady rozpoznania sprawy cywilnej przez sąd właściwy miejscowo (zob. m.in.
postanowienie SN: z 28 sierpnia 2020 r., V CO 142/20; z 8 sierpnia 2023 r.,
III CO 426/23). Nadużywanie instytucji przekazywania sprawy do sądu
równorzędnego z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości i postrzeganie sądu jako
organu bezstronnego, niesie ze sobą realne ryzyko osiągnięcia efektu odwrotnego
od zamierzonego. Może bowiem prowadzić do osłabienia zaufania obywateli do
wymiaru sprawiedliwości. Art. 441 k.p.c. znajduje bowiem zastosowanie
w sytuacjach, które mogą wywierać realny wpływ na swobodę orzekania lub
stwarzać przekonanie (choćby mylne) o braku warunków do rozpoznania w danym
sądzie sprawy w sposób obiektywny, z powodów dotyczących danego sądu jako
organu wymiaru sprawiedliwości. W konsekwencji art. 441 k.p.c. podlega ścisłej
wykładni. Do przekazania sprawy innemu sądowi może dojść jedynie w razie
powstania okoliczności faktycznych odnoszących się do przedmiotowych lub
podmiotowych cech konkretnej sprawy, świadczących jednoznacznie o tym, że
rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy według przepisów k.p.c. byłoby niezgodne
z interesem publicznym i sprzeciwiałoby się dobru wymiaru sprawiedliwości, gdyż
godziłoby w społeczny odbiór sądu jako bezstronnego (zob. postanowienie SN
z 7 maja 2020 r., sygn. akt V CO 1/20).
W pozwie powód nie wskazał jakie jego zdaniem „przyczyny instytucjonalne”
przemawiają za odstępstwem od zasady rozpoznania sprawy przez właściwy
rzeczowo i miejscowo Sąd Okręgowy w Poznaniu. Okoliczności wynikające
z przesłanki dobra wymiaru sprawiedliwości, do której odwołuje się art. 441
§ 1 k.p.c. muszą być realne i stwarzać rzeczywiste zagrożenie dla prawidłowości
funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Obawa wystąpienia w opinii społecznej
przekonania, że sprawa nie zostanie w tym sądzie bezstronnie rozpoznana, musi
III CO 363/25
3
być realna, a nie hipotetyczna (postanowienie SN z 11 marca 2025 r.,
III CO 219/25).
W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy odmówił przekazania sprawy sądowi
równorzędnemu, uznając, że nie ma podstaw do zastosowania instytucji
przewidzianej w art. 441 k.p.c.
[SOP]
Agnieszka Jurkowska-Chocyk
