III CO 305/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Adam Doliwa
9 kwietnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 9 kwietnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa A. P.
przeciwko X. Y.
o zapłatę,
na skutek wystąpienia przez Sąd Okręgowy w R.
postanowieniem z 5 marca 2025 r., I C 140/25,
o przekazanie do sądu równorzędnego,
odmawia przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi
równorzędnemu.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 5 marca 2025 r. Sąd Okręgowy w R. na podstawie art.
441 § k.p.c. zwrócił się do Sądu Najwyższego o przekazanie sprawy do
rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, z uwagi na dobro wymiaru
sprawiedliwości.
W uzasadnieniu Sąd Okręgowy wyjaśnił, że w pozwany o zapłatę 150 000 zł
tytułem zadośćuczynienia jest sędzią Sądu Okręgowego w R. Powód wskazał w
pozwie, że doznał cierpień psychicznych z powodu orzekania przez pozwanego w
jego sprawie, gdyż, w ocenie powoda, pozwany nie ma uprawnień do orzekania
jako tzw. „neo-sędzia”.
III CO 305/25
2
W ocenie Sądu występującego zachodzą podstawy do przekazania sprawy
do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z uwagi na dobro wymiaru
sprawiedliwości, w szczególności przez wzgląd na społeczne postrzeganie sądu
jako organu bezstronnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 441 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do
rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli
wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na
społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. Przepis ten stanowi
wyjątek od kodeksowej zasady rozpoznawania sprawy przez sąd miejscowo
właściwy i z tej przyczyny powinien być interpretowany ściśle (zob. postanowienia
SN: z 16 marca 2020 r., IV CO 18/20; z 10 września 2020 r., II CO 203/20;
z 28 września 2021 r., II CO 72/21). Zbyt pochopne przekazywanie sprawy innemu
sądowi równorzędnemu nie służy wytwarzaniu w społeczeństwie przekonania
o bezstronności sądów, lecz przeciwnie - może budować przekonanie o łatwości
manipulowania ich ustawową właściwością (zob. np. postanowienia SN:
z 25 listopada 2009 r., III KO 81/09; z 24 lutego 2020 r., II PO 5/20). Co więcej - na
kanwie twierdzeń powoda przywołanych w uzasadnieniu postanowienia Sądu
występującego można przypuszczać, że takie postępowanie oznaczałoby
niedopuszczalne kontestowanie konstytucyjnego, państwowego ładu w systemie
wymiaru sprawiedliwości.
Uzasadniana podstawa zastosowania art. 441 § 1 k.p.c. występuje wówczas,
gdy istnieje istotne ryzyko, że autorytet sądownictwa ucierpi znacząco w razie
rozpatrzenia danej sprawy przez właściwy sąd. Dla oceny wagi zagrożenia dla
autorytetu władzy sądowniczej znaczenie mają przesłanki obiektywne (np.
uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziów danego sądu w konkretnej
sprawie), oraz subiektywne (np. przekonanie stron postępowania albo lokalnej
opinii publicznej o braku bezstronności sędziów danego sądu w konkretnej
sprawie). Z tym, że same przesłanki subiektywne nie są wystarczające do
zastosowania art. 441 § 1 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 3 sierpnia 2022 r., I NO
86/22).
III CO 305/25
3
W związku z tym okoliczności wynikające z przesłanki dobra wymiaru
sprawiedliwości muszą być realne i stwarzać rzeczywiste zagrożenie dla
prawidłowości funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Obawa wystąpienia
w opinii społecznej przekonania, że sprawa nie zostanie w danym sądzie
bezstronnie rozpoznana, musi być realna, a nie hipotetyczna (zob. postanowienie
SN z 16 marca 2020 r., IV CO 18/20).
Przenosząc powyższe generalne stwierdzenia na realia procedowanej
sprawy należy zauważyć, że powód w istocie nie wskazał żadnej argumentacji na
potwierdzenie swojego wniosku, jak również Sąd występujący takiej argumentacji
nie przedstawił. Wywód powoda ograniczył się jedynie do użycia stygmatyzującego
określenia „neo-sędzia”, nie mającego żadnej treści normatywnej, wynikającej
z przepisów prawa, a używanego w debacie publicznej i w ramach sporów
politycznych politycznego. Pozwany w sprawie jest sędzią sądu powszechnego,
i jako taki bierze udział w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości w rozumieniu art.
175 ust. 1 w zw. z art. 179 Konstytucji.
Zauważyć należy, że w przypadku takim jak ten, jawiącym się na tle
postanowienia z 5 marca 2025 r. Sądu Okręgowego w Rybniku, stronie przysługują
inne środki prawne. Przed wystąpieniem do Sądu Najwyższego w trybie art.
441 k.p.c. należy rozpatrzyć ewentualne wnioski o wyłączenie sędziego.
Przytoczony w uzasadnieniu postanowienia Sądu Okręgowego zarzut powoda
o braku uprawnień pozwanego sędziego do orzekania, jako konstytucyjnie
niedorzeczny i ustawowo bezprzedmiotowy, pozostaje całkowicie bez pokrycia.
Praktyka przekazywania spraw w tego typu przypadkach innemu sądowi
byłaby niewłaściwa i skutkowałaby możliwością manipulacji oraz wpływania przez
stronę na zmianę sądu, który z określonych, ale bezpodstawnych przyczyn, nie
mógłby orzekać w danej sprawie. Z motywów postanowienia Sądu Okręgowego nie
wynika, aby istniały obiektywne podstawy uniemożliwiające rozpoznanie sprawy
przez ten Sąd, wskazujące na potrzebę przekazania sprawy innemu sądowi
równorzędnemu (zob. postanowienie SN z 12 grudnia 2024 r., III CO 1325/24).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że dobro wymiaru
sprawiedliwości nie jest tożsame ani z dobrem (w szczególności sprawnym
III CO 305/25
4
funkcjonowaniem) sądu rozpoznającego konkretną sprawę lub z interesami
prawnymi stron, ani też ze społecznym postrzeganiem sądu jako organu
bezstronnego. Wszystkie te elementy stanowią części składowe tej wartości,
niemniej jednak w stosowaniu art. 441 § 1 k.p.c. trzeba mieć na uwadze, że żaden
z tych elementów nie dominuje nad pozostałymi. Wprawdzie wymiar
sprawiedliwości istnieje po to, aby rozstrzygać indywidualne spory o prawo, i tym
samym zabezpieczać interesy prawne stron (uczestników) postępowań, jednak
dobro wymiaru sprawiedliwości trzeba każdorazowo rozumieć uniwersalnie, mając
na względzie nie tylko konkretną sprawę, ale też długofalowe konsekwencje
wynikające z decyzji o zastosowaniu art. 441 § 1 k.p.c. (zob. postanowienie SN
z 7 lipca 2020 r., IV CO 153/20). Podstawa do zastosowania tego przepisu
zachodzi bowiem wtedy, gdy zachodzi istotne ryzyko, że autorytet sądownictwa
znacząco ucierpi w razie rozpatrzenia danej sprawy przez właściwy sąd. Dla oceny
wagi zagrożenia dla autorytetu sądownictwa znaczenie mają przesłanki
obiektywne, np. uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziów danego
sądu w konkretnej sprawie, oraz przesłanki subiektywne, np. przekonanie stron
postępowania albo lokalnej opinii publicznej o braku bezstronności sędziów danego
sądu w konkretnej sprawie (zob. postanowienie SN z 26 października 2023 r.,
III CO 536/23).
W okolicznościach niniejszej sprawy nie ma zatem jakichkolwiek podstaw do
uznania, że zachodzi zagrożenie dla dobra wymiaru sprawiedliwości, w związku
z czym orzeczono jak w sentencji.
[SOP]
[r.g.]
III CO 305/25
5
