III CO 100/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Maciej Kowalski
25 maja 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 25 maja 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa J.J.
przeciwko małoletnim E.J., N.J. i T.J. reprezentowanym przez ustawową
przedstawicielkę K.G.
o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego,
na skutek wystąpienia przez Sąd Okręgowy w Rybniku
postanowieniem z 23 stycznia 2026 r., II Cz 376/25,
o przekazanie do sądu równorzędnego,
odmawia przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi
równorzędnemu.
(a.z.)
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 23 stycznia 2026 r. Sąd Okręgowy w Rybniku,
na podstawie art. 441 k.p.c., zwrócił się do Sądu Najwyższego o przekazanie
do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu sprawy z powództwa J.J.
przeciwko małoletnim E., N. i T. rodzeństwu J. reprezentowanym przez matkę K.G.
o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego.
Wskazał m.in., że wobec wszystkich sędziów, orzekających w Wydziale
II Cywilnym Odwoławczym Sądu Okręgowego w Rybniku, toczy się wiele - bliżej
określonych spraw - z powództwa J.J. Ponadto J.J. wytoczył też liczne powództwa
przeciwko innym sędziom Sądu Okręgowego w Rybniku.
III CO 100/26
2
W konsekwencji wobec wszystkich sędziów orzekających w II Wydziale
Cywilnym Odwoławczym Sądu Okręgowego w Rybniku, a także licznej części
pozostałych sędziów orzekających w tut. Sądzie zachodzą okoliczności tego
rodzaju, że mogłyby w powszechnym odbiorze wywołać uzasadnioną wątpliwość
co do bezstronności każdego powyżej wymienionego sędziego w przedmiotowej
sprawie. Argumentację tę wzmacnia dodatkowo fakt, że powód przychodził
do każdego z wymienionych sędziów orzekających w II Wydziale Cywilnym
Odwoławczym na sale rozpraw, uczestnicząc w sprawach, które go nie dotyczą
i w których nie był stroną (uczestnikiem postępowania) oraz zgłaszał zastrzeżenia
w zakresie prawidłowości powołania sędziów i ich niezawisłości.
Zdaniem Sądu Okręgowego w tym stanie rzeczy dobro wymiaru
sprawiedliwości przemawia za uznaniem, że sprawę powinien rozpoznać inny
równorzędny sąd.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 441 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy może przekazać sprawę
do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli
wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd
na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. Ustawa nie definiuje
pojęcia „dobro wymiaru sprawiedliwości”; niewątpliwe jednak należy je intepretować
w kontekście wartości istotnych dla systemu wymiaru sprawiedliwości z punktu
widzenia jego zadań i celów oraz cech, jakimi powinien się charakteryzować,
do których należy, między innymi, sprawne, bezstronne i skuteczne zapewnianie
obywatelom ochrony prawnej, w tym rozwiązywanie powstałych między nimi
sporów (zob. postanowienie SN z 19 lutego 2026 r., III CO 105/26).
Artykuł 441 k.p.c. stanowi odstępstwo od konstytucyjnie chronionego prawa
obywatela do rozpoznania jego sprawy przez wyznaczony ustawą właściwy
miejscowo i rzeczowo sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji), stąd powinien być wykładany
ściśle i stosowany ze szczególną powściągliwością (zob. postanowienie
SN z 3 marca 2023 r., III CO 85/23). Zbyt pochopne przekazywanie sprawy innemu
sądowi równorzędnemu nie służy wytwarzaniu w społeczeństwie przekonania
o bezstronności sądów, lecz przeciwnie – może budować przekonanie o łatwości
III CO 100/26
3
manipulowania ich ustawową właściwością (zob. np. postanowienie SN z 20 lutego
2026 r., III CO 68/26, i cytowane tam orzecznictwo).
Zauważyć należy, że przekazanie sprawy na podstawie przywołanej regulacji
może nastąpić w sytuacji, gdy rozpoznanie sprawy w danym sądzie, bez względu
na to, przez którego sędziego, godziłoby w dobro wymiaru sprawiedliwości. Chodzi
zatem, co do zasady, o tego rodzaju okoliczności, które są powiązane z danym
sądem w znaczeniu ustrojowym (instytucjonalnym), a nie z konkretnym sędzią
czy nawet większą liczbą sędziów.
Mechanizm przewidziany w art. 441 k.p.c. nie może być przy tym
postrzegany jako środek służący rozwiązywaniu problemów organizacyjnych,
czy też zastępować inne instrumenty umożliwiające rozpoznanie sprawy przez sąd
inny, niż właściwy według przepisów ustawy procesowej (zob. np. art. 44, 442, 481
k.p.c.).
Podkreślenia wymaga także, że przesłanki stosowania art. 441 k.p.c.
nie mogą być tożsame z przesłankami zastosowania innych instrumentów
procesowych stworzonych w celu zabezpieczenia standardu rozpoznawania
sprawy przez bezstronny sąd, w szczególności wskazanych w art. 48 lub art. 49
k.p.c.
Skoro instytucja wyłączenia sędziego wystarcza do zabezpieczenia prawa
strony do rozpoznania jej sprawy przez bezstronny sąd, to nie występuje
konieczność modyfikowania określonej na podstawie ustawy właściwości sądu przy
wykorzystaniu art. 441 k.p.c. (zob. np. postanowienie SN: z 25 czerwca 2025 r.,
III CO 653/25).
Należy także wyraźnie zaakcentować, że nie może stanowić podstawy
przekazania sprawy nadużywanie przez stronę/ uczestnika postępowania
uprawnień procesowych (art. 41 k.p.c.). Konieczność zagwarantowania rozpoznania
sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 ust. 1 Konstytucji) nakłada na sąd
obowiązek podjęcia konsekwentnych i stanowczych działań, a także wykorzystania
wszystkich dostępnych instrumentów procesowych, aby przeciwdziałać
zachowaniom strony, kwalifikowanym jako nadużycie uprawnień procesowych (zob.
postanowienie SN z 4 lutego 2026 r., III CO 15/26).
III CO 100/26
4
Mając powyższe na względzie, stwierdzić należy, że przedstawione przez
Sąd Okręgowy w Rybniku okoliczności nie dają podstaw do zastosowania art. 441
k.p.c. i przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu.
Z tych względów orzeczono, jak w sentencji.
(K.W.)
[SOP]
