II ZOW 35/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 12 marca 2025 r.
SSN Marek Motuk (przewodniczący)
SSN Marek Siwek (sprawozdawca)
Ławnik SN Radosław Jeż
Protokolant starszy inspektor sądowy Marta Brzezińska
przy udziale Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych
sędziego Michała Lasoty
po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej
na rozprawie w dniu 12 marca 2025 r.
sprawy sędzi Sądu Okręgowego w E. X. Y.
obwinionej o popełnienie przewinienia dyscyplinarnego z art. z art. 107 § 1 pkt 1 i
pkt 5 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U.
z 2024 r. poz. 334 i 1907), dalej: u.s.p.
z powodu odwołania wniesionego przez Zastępcę Rzecznika Dyscyplinarnego
Sędziów Sądów Powszechnych
od postanowienia Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w S. z dnia 14
marca 2023 r. sygn. akt [...]
na podstawie art. 437 § 1 k.p.k. w zw z art. 128 u.s.p.
p o s t a n o w i ł:
I. utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie;
II. kosztami postępowania odwoławczego
Państwa.
obciążyć
Skarb
UZASADNIENIE
II ZOW 35/23
2
Sędzia Sądu Okręgowego w E. X. Y. została obwiniona o to, że od dnia 4
września 2019 r. do dnia 24 lipca 2020 r. w E. jako członek składu orzekającego i
sprawozdawca w sprawie o sygn. akt […] Sądu Okręgowego w E., w sposób
oczywisty i rażący obraziła przepisy prawa, tj. art. 49 § 1 k.p.c. i art. 51 k.p.c.,
uchybiając jednocześnie godności urzędu, poprzez niezawiadomienie Sądu o
zachodzącej podstawie wyłączenia, niezłożenie w związku z tym żądania
wyłączenia i wykonywanie czynności orzeczniczych, mimo istnienia okoliczności
tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności
sędziego w danej sprawie, tj. pozostawania w sporze faktycznym i prawnym, a
dotyczącym licytacji nieruchomości i jej zakupu, z uczestniczką postępowania E. K.,
tj. o czyn z art. 107 § 1 pkt 1 i pkt 5 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju
sądów powszechnych, zwanej dalej „u.s.p.”.
Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w S. postanowieniem z dnia 14
marca 2023 r. sygn. akt [...] umorzył postępowanie na podstawie art. 339 § 3 pkt 2
k.p.k., zaś kosztami postępowania dyscyplinarnego obciążył Skarb Państwa.
Odwołanie od tego postanowienia wniósł Zastępca Rzecznika
Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych, zaskarżając je w całości.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił obrazę przepisów postępowania, która
mogła mieć i miała wpływ na treść orzeczenia, mianowicie:
1. obrazę art. 447 § 4 k.p.k. w zw. z. z art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k.
w zw. z art. 128 u.s.p., polegającą na niewyłączeniu przez Sąd
Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w S. od udziału w sprawie sędziego
X.1 Y.1, co mogło mieć wpływ na treść wyroku, bowiem w składzie Sądu
zasiadał sędzia, co do którego istniała okoliczność tego rodzaju, że mogłaby
wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności, w konsekwencji
mogło to spowodować umorzenie postępowania wobec obwinionej sędzi z
przyczyn pozamerytorycznych;
2. obrazę art. 339 § 3 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p., poprzez jego
niedopuszczalne zastosowanie i w związku z tym procedowanie w taki
sposób, że umarzająca decyzja merytoryczna w postaci postanowienia
została podjęta choć na rozprawie, to przed rozpoczęciem przewodu
sądowego i bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, a jak wynika
II ZOW 35/23
3
z treści uzasadnienia postanowienia, zebrane w aktach sprawy dowody
zostały poddane ocenie i to arbitralnej, co doprowadziło do błędnego
stwierdzenia przez Sąd oczywistego braku faktycznych podstaw oskarżenia,
kiedy to w sprawie, z uwagi na jej charakter, powinna zostać
przeprowadzona rozprawa, w tym przewód sądowy i postępowanie
dowodowe, po których to dopiero dowody mogły być prawidłowo, w tym
swobodnie, ocenione.
Stawiając tej treści zarzuty Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów
Sądów Powszechnych, wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie
sprawy do jej merytorycznego rozpoznania przez Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie
Apelacyjnym w S.
Sąd Najwyższy zważył co następuje.
Odwołanie jest niezasadne w zakresie wszystkich podniesionych w nim
zarzutów.
Zarzut z pkt. 1 odwołania, w ramach którego skarżący kwestionuje udział w
rozpoznaniu sprawy sędziego Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w S.
X.1 Y.1 jako podlegającego wyłączeniu w oparciu o treść art. 41 § 1 w zw. z art. 42
§ 2 k.p.k. jest chybiony.
Należy przypomnieć, że okolicznością uzasadniającą wyłączenie sędziego
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. jest uzasadniona wątpliwość co do jego
bezstronności w danej sprawie. Oznacza to, że wątpliwości co do bezstronności
sędziego muszą znajdować odniesienie do realiów określonej sprawy takich jak
m.in. jej stan faktyczny, przedmiot rozstrzygnięcia czy uczestnicy postępowania.
Powoływana przez Zastępcę Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów
Powszechnych okoliczność związana z członkostwem wymienionego sędziego w S.
nie wykazuje jakiegokolwiek związku ani z przedmiotem rozstrzygnięcia sądu w
postępowaniu dyscyplinarnym prowadzonym przeciwko obwinionej sędzi Sądu
Okręgowego w E. X. Y., ani z osobą obwinionej. Natomiast sam fakt udzielania
przez przedstawicieli S., którego członkiem jest sędzia X.1 Y.1, krytycznych ocen
działalności Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych oraz jego
Zastępców, pozostaje w na tyle odległym związku z osobą oskarżyciela w
niniejszym postępowaniu, że nie powoduje to stanu, w którym wątpliwości co do
II ZOW 35/23
4
bezstronności sędziego należałoby uznać za uzasadnione. Wymaga dostrzeżenia,
że ze strony wymienionego sędziego nie doszło do uzewnętrznienia żadnego
stosunku do osoby Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów
Powszechnych występującego w niniejszej sprawie. Wypowiedzi i działania, do
których odwołuje się skarżący, nie przytaczając ich zresztą, podejmowane są przez
wskazane wyżej stowarzyszenie, a ściślej kilku sędziów tworzących jej władze,
jednak nie dotyczą one przedmiotu niniejszego postępowania. Wypowiedzi te mają
wprawdzie charakter uwag formułowanych pod adresem obowiązującego porządku
prawnego m.in. w obszarze ustroju sądownictwa oraz zawierają oceny działań
podejmowanych przez rzeczników dyscyplinarnych, ale nie ma faktycznych
powodów by uznać, by same wewnętrzne regulacje, wiążące członków
stowarzyszenia, obligowały w każdej sprawie do ich wyłączenia, zwłaszcza gdy
okoliczności sprawy są z punktu widzenia tych wypowiedzi obojętne.
Wobec powyższego należy uznać, że Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie
Apelacyjnym w S. nie uwzględniając wniosku skarżącego o wyłączenie sędziego
X.1 Y.1, nie uchybił normie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k., a zarzut ten
podniesiony z powołaniem się na treść art. 447 § 4 k.p.k. nie mógł zostać oceniony
jako skuteczny.
Niezasadny jest też zarzut z pkt. 2 odwołania, w ramach którego skarżący
podnosi niedopuszczalne zastosowanie przez Sąd Dyscyplinarny I instancji art. 339
§ 3 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p.
Należy przypomnieć, że umorzenie postępowania z powodu oczywistego
braku faktycznych podstaw oskarżenia (art. 339 § 3 pkt 2 k.p.k.) może mieć miejsce
wyjątkowo, m.in. z powodu zaistnienia negatywnej przesłanki procesowej
uniemożliwiającej w ogóle procedowanie, albo w sprawach, w których bez
konieczności dokonywania głębszej oceny dowodów widoczny jest na pierwszy rzut
oka brak podstaw do oskarżenia (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia
3 grudnia 2014 r. sygn. akt II K 162/14). Orzekanie na tej podstawie nie może być
wynikiem oceny poszczególnych dowodów (postanowienia Sądu Najwyższego: z
dnia 10 listopada 2009 r. sygn. akt II KK 116/09). Podobne stanowisko zajął Sąd
Najwyższy w postanowieniu z dnia 8 grudnia 2004 r. sygn. akt IV KK 337/04,
dodatkowo stwierdzając, że dowody przestają mieć oczywistą dla każdego
II ZOW 35/23
5
wymowę, jeżeli mogą być odmiennie interpretowane. Z kolei w postanowieniu z
dnia 3 czerwca 2003 r. sygn. akt IV KK 132/03 Sąd Najwyższy uznał, że
niedopuszczalna jest ocena dowodu przed jego przeprowadzeniem, a
wartościowanie jego wiarygodności może być zwarte jedynie w orzeczeniu
rozstrzygającym problem winy i kary, a więc w wyroku.
Skarżący dostrzegając powyższy kierunek wykładni art. 339 § 3 pkt 2 k.p.k.,
nie wskazał na jakiekolwiek okoliczności, z których wynikałoby, że owa
„wyjątkowość” w realiach niniejszej sprawy dyscyplinarnej nie zachodzi. Przede
wszystkim nie wskazał, że niniejszej sprawie zachodziła konieczność dokonania
oceny dowodów. Nie wskazał także we wniesionym zażaleniu w sposób pozytywny
na żaden dowód ani okoliczność, z których wynikałoby, że możliwe byłoby
dokonanie odmiennych ustaleń faktycznych od tych poczynionych przez Sąd
Dyscyplinarny I instancji, a przede wszystkim, by można było tak ocenić przywołane
przez ten Sąd dowody, by możliwe byłoby wywiedzenie z nich treści
potwierdzających tezę wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej, a tym samym
zaistniała możliwość wydania wyroku stwierdzającego winę. Nie ulega zarazem
wątpliwości, że poprzez te zaniechania skarżący uchylił się w istocie od wykazania
możliwości wpływu podniesionego uchybienia na treść zaskarżonego
postanowienia, podczas gdy wykazania tego wymaga treść art. 438 pkt 2 k.p.k.
Należy natomiast zwrócić uwagę, że Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie
Apelacyjnym w S. umarzając postępowanie z powodu oczywistego braku
faktycznych podstaw oskarżenia powołał się na dowody wymienione we wniosku o
rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej z dnia 14 kwietnia 2022 r. i wskazał na ich
jednoznaczną wymowę. Rozważania Sądu Dyscyplinarnego nie zawierają żadnych
dywagacji, wskazujących na możliwość różnokierunkowej oceny dowodów oraz
wybór jednej z opcji, jaka by z tych dowodów miała wynikać. Uwag w tym
przedmiocie brak, jak już zaznaczono, również we wniesionym środku
odwoławczym.
Zgodnie z regulacją zawartą w art. 433 § 2 k.p.k. sąd odwoławczy
rozpoznaje sprawę w granicach zaskarżenia, a jeżeli w środku odwoławczym
zostały wskazane zarzuty stawiane rozstrzygnięciu – również w granicach
podniesionych zarzutów. Z uwagi na powyższe, skoro Skarżący w złożonym
II ZOW 35/23
6
odwołaniu ograniczył się tylko do wskazania uchybień formalnych, jakich jego
zdaniem dopuścił się Sąd Dyscyplinarny I instancji, nie odnosząc się merytorycznie
do kwestii możliwych opcji ocen materiału dowodowego oraz w konsekwencji
ustaleń faktycznych, Sąd Najwyższy działający jako Sąd II instancji również nie ma
obowiązku szerszego odniesienia się do treści poszczególnych dowodów
wymienionych we wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej. Należy jednak
podkreślić, że stanowisko Sądu Dyscyplinarnego I instancji co do tego, że żaden z
tych dowodów nie wskazuje na możliwości przypisania obwinionej sędzi Sądu
Okręgowego w E. sprawstwa deliktu dyscyplinarnego zarzucanego we wniosku o
rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej jest oczywiście trafne. Być może z tego też
powodu wniosek o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej nie zawiera żadnych
wywodów co do tego, w jakim sporze „o charakterze faktycznym i prawnym”
miałaby pozostawać sędzia X. Y. z E. K., a więc z czego ten spór miałby wynikać,
jaki był jego realny charakter i czym się objawiał. W żadnym razie nie można
natomiast zaakceptować praktyki, polegającej na stawianiu sędziemu zarzutu
matury dyscyplinarnej, bez wykazania jego podstaw. Gdy natomiast taka sytuacja
zachodzi, oskarżyciel musi liczyć się z tym, że jego skarga będzie negatywnie
oceniona na wstępnym etapie rozpoznania sprawy, a więc na posiedzeniu, czy
nawet na rozprawie ale przed rozpoczęciem przewodu sądowego.
Należy przy tym wskazać, że wprawdzie art. 339 § 3 k.p.k. stanowi
podstawę prawną do podejmowania wymienionych w nim decyzji procesowych w
formie postanowień na posiedzeniu, jednak nie ulega wątpliwości, że każda z tych
decyzji może być podjęta na rozprawie, zaś postanowienia umarzające
postępowanie na rozprawie ale przed rozpoczęciem przewodu sądowego. Wynika
to a contrario z treści art. 414 § 1 k.p.k., który obliguje do umorzenia postępowania
karnego wyrokiem, gdy okoliczność wyłączająca ściganie zostaje stwierdzona po
rozpoczęciu przewodu sądowego, chyba że jest to okoliczność z art. 17 § 1 pkt 1
lub 2 k.p.k. – wówczas sąd wydaje wyrok uniewinniający. Sąd Dyscyplinarny I
instancji nie naruszył zatem art. 339 § 3 pkt 2 k.p.k. stosowanego w postępowaniu
dyscyplinarnym sędziów na mocy odesłania zawartego w art. 128 u.s.p.
Konkludując, należy stwierdzić, że Sąd Dyscyplinarny I instancji nie dopuścił
się uchybień wskazywanych przez Skarżącego w środku odwoławczym, a w
II ZOW 35/23
7
sprawie nie zachodziły okoliczności wymienione w treści art. 439 § 1 k.p.k., art. 440
k.p.k. i art. 455 k.p.k., których zaistnienie obligowałoby Sąd Najwyższy do
rozpoznania sprawy poza podniesionymi zarzutami.
W tej sytuacji zaskarżone postanowienia należało utrzymać w mocy, o
kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 133 u.s.p.
[M. T.]
[r.g.]
Radosław Jeż
Marek Motuk
Marek Siwek
