II ZOW 32/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 4 listopada 2025 r.
Prezes SN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący,
sprawozdawca)
SSN Barbara Skoczkowska
Ławnik SN Stanisław Adamski
Protokolant starszy inspektor sądowy Marta Brzezińska
w sprawie X. Y. – byłego sędziego Sądu Rejonowego w B., po rozpoznaniu w
Izbie Odpowiedzialności Zawodowej, na posiedzeniu w dniu 4 listopada 2025 r.,
odwołania Ministra Sprawiedliwości złożonego na postanowienie Sądu
Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w […] z dnia 27 maja 2025 r., sygn. akt
[...] w przedmiocie umorzenia postępowania dyscyplinarnego,
postanowił:
uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi
Dyscyplinarnemu przy Sądzie Apelacyjnym w […] do ponownego
rozpoznania
Stanisław Adamski Wiesław Kozielewicz Barbara Skoczkowska
UZASADNIENIE
Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w [...] postanowieniem z dnia
27 maja 2025 r., sygn. akt [...], wydanym w składzie jednoosobowym, na podstawie
art. 128 u.s.p. w zw. z art. 11 § 1 k.p.k. umorzył postępowanie przeciwko X. Y. –
byłemu sędziemu Sądu Rejonowego w B., obwinionemu o to, że będąc sędzią
Sądu Rejonowego w B., nie złożył mimo obowiązku wynikającego z art. 87 § 1
u.s.p. właściwemu terytorialnie Prezesowi Sądu Apelacyjnego, tj. Prezesowi Sądu
Apelacyjnego w [...] w ustawowym terminie wynikającym z art. 87 § 5 u.s.p., tj. do
30 kwietnia 2024 r. oświadczenia majątkowego za 2023 r. - czym naruszył przepis
II ZOW 32/25
2
art. 87 § 1 u.s.p., co stanowi także oczywistą i rażącą obrazę przepisów prawa i
uchybienie godności urzędu (k. 47 - 47v akt o sygn. [...]),
Od powyższego postanowienia odwołanie złożył Minister Sprawiedliwości,
który zaskarżył je w całości i zarzucił obrazę przepisów postępowania, tj. art. 110 §
1 pkt 1 lit. a u.s.p., stanowiącą bezwzględną przyczynę odwoławczą. Wniósł o
uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania (k. 62 - 62v akt o sygn. [...]).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Odwołanie Ministra Sprawiedliwości zasługuje na uwzględnienie.
Skarżący o ile samo rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania
dyscyplinarnego dotyczącego obwinionego X. Y. uznaje za słuszne, to obrazy
przepisów postępowania upatruje w naruszeniu art. 110 § 1 pkt 1 lit. a u.s.p.,
zgodnie z którym w sprawach dyscyplinarnych sędziów, sądy dyscyplinarne przy
sądach apelacyjnych orzekają w składach trzech sędziów. Tymczasem,
postanowienie Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w [...] z dnia 27
maja 2025 r., w sprawie o sygn. akt [...], o umorzeniu postępowania
dyscyplinarnego, zapadło w składzie jednoosobowym. Według Ministra
Sprawiedliwości, dlatego też wskazany Sąd był nienależycie obsadzony, co z kolei
powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia z uwagi na
wystąpienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w [...] w uzasadnieniu
zaskarżonego postanowienia wskazał, że podziela pogląd, zgodnie z którym skład
sądu dyscyplinarnego, określony w art. 110 § 1 pkt 1 lit. a u.s.p., dotyczy
postępowań dyscyplinarnych sensu stricto, tj. mających za przedmiot kwestię
odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziego, a nie zagadnienia o charakterze
dodatkowym czy incydentalnym, zatem tylko takich, gdy sąd na rozprawie decyduje
w przedmiocie przewinienia dyscyplinarnego określonego sędziego. W pozostałych
kwestiach odpowiednie zastosowanie - poprzez art. 128 u.s.p. - ma regulacja z art.
30 § 1 k.p.k., która wprost określa skład sądu pierwszej instancji na posiedzeniu.
Nie ma więc, zdaniem Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w [...], potrzeby
wyznaczania składu kolegialnego w układzie procesowym, gdzie ustawodawca
II ZOW 32/25
3
nakazuje lub przewiduje możliwość umorzenia postępowania, jak również nie
znajduje uzasadnienia pogląd, zgodnie z którym takie rozstrzygnięcie nie może
nastąpić w procedurze nieobarczonej nadmiernym formalizmem.
W ocenie Sądu Najwyższego rozpoznającego odwołanie, w powyższej
kwestii należy przyznać rację Ministrowi Sprawiedliwości. Istotnie, w myśl
powołanego wyżej przepisu art. 110 § 1 pkt 1 lit. a u.s.p., sprawa dyscyplinarna X.
Y. - byłego sędziego Sądu Rejonowego w B., obwinionego o popełnienie
przewinienia dyscyplinarnego z art. 107 § 1 pkt 1 i 5 u.s.p. powinna być rozpoznana
w sądzie dyscyplinarnym pierwszej instancji w składzie trzech sędziów.
Z argumentacji Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w [...]
wynika, iż ten Sąd przyjmuje stanowisko, że jeśli sprawa dyscyplinarna jest
rozpoznawana na rozprawie i wówczas rozstrzygane są kwestie dotyczące stricte
odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziego powinna być zastosowana regulacja z
art. 110 § 1 pkt 1 lit. a u.s.p. Natomiast, w przypadku pozostałych kwestii, gdy sąd
rozstrzyga o nich na posiedzeniu, zastosowanie ma regulacja z art. 30 § 1 k.p.k. w
zw. z art. 128 u.s.p., która określa skład sądu pierwszej instancji na posiedzeniu.
Sąd Najwyższy nie podziela tak wyrażonego stanowiska Sądu
Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w [...], a podtrzymuje w tej kwestii
pogląd prawny wyrażony w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego
2025 r., sygn. akt II ZOW 22/24, LEX nr 3834388, gdzie wskazano, iż wobec
brzmienia art. 110 § 1 pkt 1 lit. a u.s.p. rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej,
niezależnie od tego czy na rozprawie, czy na posiedzeniu, następuje w składzie
trzech sędziów. Istotny w punktu widzenia ustalenia, w jakim składzie sąd
dyscyplinarny przy sądzie apelacyjnym powinien orzekać w sędziowskim
postępowaniu dyscyplinarnym, jest podział decyzji, na te dotyczące głównego nurtu
tego postępowania, tzw. rozstrzygnięcie co do istoty sprawy oraz decyzje
dotyczące kwestii ubocznych, inaczej – wpadkowych, jakie w jego trakcie także się
podejmuje. Należy zwrócić uwagę, iż nie jest rozpoznaniem sprawy dyscyplinarnej,
w rozumieniu art. 110 § 1 pkt 1 lit. a u.s.p., przykładowo rozpoznanie wniosku w
przedmiocie przekazania sprawy dyscyplinarnej do innego sądu równorzędnego,
czy też sprostowanie oczywistej omyłki, przyznanie wynagrodzenia biegłemu, zwrot
kosztów świadkowi, jak również przyznanie wynagrodzenia tytułem pomocy
II ZOW 32/25
4
prawnej udzielonej z urzędu przez pełnomocnika. W powyższych przypadkach,
podejmując rozstrzygnięcie w tej kwestii sąd dyscyplinarny nie orzeka bowiem o
odpowiedzialności dyscyplinarnej obwinionego sędziego za zarzucany mu czyn.
Sprawa wówczas ma charakter jedynie incydentalny. W u.s.p. nie zawarto
unormowania o charakterze szczególnym, które określałyby skład sądu
dyscyplinarnego rozstrzygającego odnośnie wskazanych wyżej przykładowo kwestii
incydentalnych rozpoznawanych z urzędu lub na wniosek w toku postępowań
dyscyplinarnych, co czyni dopuszczalnym, poprzez konstrukcję z art. art. 128 u.s.p.,
przepisu art. 30 § 1 k.p.k. (czyli skład jednoosobowy lub wyjątkowo, gdy tak
zarządzi prezes, skład kolegialny). Natomiast jeśli wziąć pod uwagę przepis art.
110 § 1 pkt 1 lit. a u.s.p., w którym właściwość do rozpoznania spraw
dyscyplinarnych przez ustawodawcę jest uregulowana łącznie ze składem sądu,
chodzi o postępowanie dyscyplinarne sensu stricto, to w takich postępowaniach
orzekają składy wskazane w powołanym wyżej przepisie u.s.p. zarówno na
rozprawie jak i na posiedzeniu. Mając na uwadze wskazany podział decyzji, jakie
zapadają w sędziowskich postępowaniach dyscyplinarnych, należy wskazać na
utrwaloną praktykę Sądu Najwyższego – Izby Odpowiedzialności Zawodowej,
orzekającego w postępowaniach dyscyplinarnych sędziów, gdyż Sądu
Najwyższego orzeka jednoosobowo (czyli stosuje art. 30 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128
u.s.p.) np. w przedmiocie wyłączenia sędziego w sędziowskim postępowaniu
dyscyplinarnym (art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 k.p.k.), czy też w sprawach o
wyznaczenie przez Sąd Najwyższy właściwego sądu dyscyplinarnego do
rozpoznania sprawy dyscyplinarnej sędziego sądu okręgowego i sędziego sądu
apelacyjnego (art. 110 § 3 u.s.p.). Ta praktyka orzecznicza ukształtowana została
na gruncie obowiązujących regulacji postępowania dyscyplinarnego sędziów, w
szczególności na treści art. 110 § 1 pkt 1 lit. b) u.s.p. (zob. uzasadnienie zdania
odrębnego złożonego do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca
2025 r., sygn. akt II ZOW 47/24).
Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy w niniejszym składzie, nie
podziela stanowiska Sądu Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w [...], że
rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania dyscyplinarnego na podstawie art. 11 §
1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p., ma charakter decyzji incydentalnej. W ocenie Sądu
II ZOW 32/25
5
Najwyższego w niniejszym składzie, sprawa X. Y. – byłego sędziego Sądu
Rejonowego w B., powinna być rozpoznana przez sąd dyscyplinarny pierwszej
instancji w składzie trzech sędziów, gdyż umorzenie postępowania dyscyplinarnego
z powodu niecelowości jego prowadzenia ze względu na rodzaj i wysokość kary
prawomocnie orzeczonej za inne przewinienie, w myśl art. 11 § 1 k.p.k. w zw. z art.
128 u.s.p., tzw. umorzenie absorpcyjne, jest merytorycznym rozpoznaniem sprawy
dyscyplinarnej. Rozstrzygana jest tu bowiem kwestia odnosząca się wprost do
odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziego za kolejne zarzucone mu przewinienie
dyscyplinarne. W realiach niniejszej sprawy, Sąd Najwyższy rozpoznając odwołanie,
nie ocenia obecnie przesłanek, które doprowadziły do podjęcia decyzji przez sąd
dyscyplinarny pierwszej instancji w zakresie umorzenia przedmiotowego
postępowania dyscyplinarnego. Ocenie poddano, zgodnie z zarzutem odwołania,
tylko kwestię dotyczącą obsady sądu orzekającego w przedmiocie umorzenia
absorpcyjnego postępowania dyscyplinarnego.
W realiach sprawy nie budzi zatem wątpliwości, iż Sąd Dyscyplinarny przy
Sadzie Apelacyjnym w [...], orzekał w składzie nieprzewidzianym dla tej sprawy, co
stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą wskazaną w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
w zw. z art. 128 u.s.p. W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje bowiem
pogląd, iż przewidziana w wymienionym wyżej przepisie, bezwzględna przyczyna
odwoławcza polegająca na tym, że sąd był ,,nienależycie obsadzony”, zachodzi
wówczas, gdy skład sądu orzekającego w konkretnej sprawie jest różny od tego,
który przewidziany jest w ustawie jako wyłączny do rozpoznawania określonej
kategorii spraw, w sądzie danego szczebla i w określonym trybie (por. np.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2005 r., sygn. akt WZ 14/05,
OSNKW 2005, z. 10. poz. 99, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 2009 r.,
sygn. akt V KK 144/09, Legalis). Zaistnienie w realiach sprawy bezwzględnego
powodu odwoławczego, co trafnie wskazał Minister Sprawiedliwości w swoim
odwołaniu, skutkować musiało, po myśli art. 439 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p.,
uchyleniem zaskarżonego postanowienia Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie
Apelacyjnym w [...] z dnia 27 maja 2025 r., sygn. akt [...], i przekazaniem tej sprawy
temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
II ZOW 32/25
6
Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy rozstrzygnął jak na
wstępie.
[M. T.]
[r.g.]
Stanisław Adamski Wiesław Kozielewicz Barbara Skoczkowska
