II ZO 61/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Zbigniew Korzeniowski
Dnia 12 maja 2026 r.
w sprawie dotyczącej prokuratora X. Y., po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności
Zawodowej 12 maja 2026 r., na posiedzeniu bez udziału stron, wniosku prokuratora
X. Y. o wyłączenie SSN Marka Siwka od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt
II ZIZ 12/24,
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k.
postanowił:
nie uwzględnić wniosku o wyłączenie SSN Marka Siwka od udziału
w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZIZ 12/24.
UZASADNIENIE
Pismem z 23 czerwca 2025 r., prokurator X. Y., wniósł na podstawie art. 41 §
1 k.p.k. o wyłączenie SSN Marka Siwka od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn.
akt II ZIZ 12/24, z uwagi na okoliczność, iż „jego udział w składzie Sądu rażąco
narusza prawo strony do sądu niezawisłego i bezstronnego w myśl gwarancyjnych
norm sprawiedliwości proceduralnej wyrażonych w art. 45 Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej i art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka
i Podstawowych Wolności i nie gwarantuje mu jako obwinionemu rzetelnego
procesu”.
Wnioskodawca wskazał, że „mając na uwadze interes publiczny i jego - jako
strony postępowania, kierując się też dobrem wymiaru sprawiedliwości oraz potrzebą
zapewnienia bezpieczeństwa obrotu prawnego, wniósł o skierowanie niniejszego
wniosku do rozpoznania w jednostce organizacyjnej Sądu Najwyższego, której status
II ZO 61/25
2
nie jest kwestionowany; sędziemu lub sędziom, których status nie jest
kwestionowany po to by orzeczenie wydane na skutek jego wniosku nie było uznane
w przyszłości za wadliwie i nie było podważone.”
W uzasadnieniu podniósł, że „już sam fakt brania udziału w orzekaniu osoby
powołanej na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady
Sądownictwa ukształtowanej na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie
ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw prowadzi do
nienależytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.”.
W ocenie wnioskodawcy z dotychczasowego orzecznictwa ETPCz wynika, że
tego rodzaju wady stwierdzone w postępowaniach nominacyjnych na stanowisko
Sędziego Sądu Najwyższego mają charakter systemowy i będą brane pod uwagę
w podobnych skargach złożonych w przyszłości do Trybunału.
Wnioskodawca podkreślił, że okolicznością mogącą wywołać wątpliwość,
o której mowa w art. 41 § 1 k.p.k., może być m.in. tryb powołania sędziego Sądu
Najwyższego na urząd. Sąd Najwyższy ma zatem obowiązek wyłączyć sędziego
także wówczas, gdy orzekanie przez sędziego w sprawie mogłoby realnie prowadzić
do znacznie poważniejszych uchybień – do naruszenia standardu niezależności i
bezstronności gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1
Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności i
uznania, że taki skład orzekający w ogóle nie stanowi niezależnego i bezstronnego
sądu ustanowionego ustawą, co mogłoby skutkować m.in. odpowiedzialnością
odszkodowawczą.
Zdaniem wnioskodawcy status SSN Marka Siwka był już przedmiotem
badania przez różne składy orzekające w Sądzie Najwyższym. W wielu orzeczeniach
nie kwestionowano prawidłowości powołania do pełnienia urzędu na stanowisku
Sędziego Sądu Najwyższego. Orzekający co do istoty w taki sposób złamali regułę
związaną z łacińską sentencją prawniczą nemo iudex in causa sua, bowiem orzekali
w sprawie, w której nie mogli orzekać, bo jej wynikiem byli bezpośrednio
zainteresowani. Wnioskodawca podkreślił, że status SSN Marka Siwka był i jest
kwestionowany, w orzeczeniach Sądu Najwyższego w składach, w których zasiadali
II ZO 61/25
3
sędziowie, których status jest nie do podważenia. Wnioskodawca podkreślił, że SSN
Marek Siwek „nie zdał testu niezawisłości i bezstronności w sprawie I ZB 52/22 i w
sprawie I ZB 10/22”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wniosek o wyłączenie SSN Marka Siwka nie jest zasadny.
Wątpliwości co do bezstronności SSN Marka Siwka, wyznaczonego do składu
orzekającego w sprawie o sygn. akt II ZIZ 12/24, wnioskodawca upatrywał
w okoliczności powołania tego Sędziego na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego
na wniosek KRS ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8 grudnia
2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych
ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3).
Sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko
Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Oznacza to, że wyłączenie
sędziego od rozpoznania sprawy nie może być dowolne.
W tym miejscu należy przypomnieć, że ustawa stanowi, iż „Niedopuszczalne
jest ustalanie lub ocena przez Sąd Najwyższy lub inny organ władzy zgodności
z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia
do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości” – art. 29 § 3 ustawy
z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym. Natomiast art. 29 § 4 cytowanej ustawy
stanowi, że: „okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie
mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego
z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności”.
Wnioskodawca nie przywołał innej argumentacji, pozwalającej na jej ocenę
przez Sąd w kontekście przepisu art. 41 § 1 k.p.k., który stanowi, że: „sędzia ulega
wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać
uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie”.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 stycznia 2022 r., sygn. P 10/19, orzekł:
II ZO 61/25
4
1. Art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania
cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w zakresie, w jakim za przesłankę
mogącą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej
sprawie uznaje jakąkolwiek okoliczność odnoszącą się do procedury powoływania
tego sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej
Rady Sądownictwa do pełnienia urzędu, jest niezgodny z: a) art. 45 ust.
1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, b) art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17
Konstytucji.
2. Art. 31 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U.
z 2021 r. poz. 1904) w związku z art. 49 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks
postępowania cywilnego w zakresie, w jakim za przesłankę wyłączenia sędziego
z orzekania uznaje okoliczność, że obwieszczenie Prezydenta Rzeczypospolitej
Polskiej o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie Najwyższym, na podstawie
którego rozpoczyna się proces nominacyjny sędziów, stanowi akt wymagający
dla swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów (kontrasygnaty),
a konsekwencją jego braku jest wątpliwość co do bezstronności sędziego
powołanego do pełnienia urzędu w procedurze nominacyjnej rozpoczętej takim
obwieszczeniem, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 2 oraz art.
144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji.
3. Art. 1 w związku z art. 82 § 1 i art. 86, art. 87, art. 88 ustawy z 8 grudnia
2017 r. o Sądzie Najwyższym w zakresie, w jakim stanowi normatywną podstawę
rozstrzygania przez Sąd Najwyższy o statusie osoby powołanej do sprawowania
urzędu na stanowisku sędziego, w tym sędziego Sądu Najwyższego, i wynikających
z tego uprawnieniach takiego sędziego oraz związanej z tym statusem skuteczności
czynności sądu dokonanej z udziałem tej osoby, jest niezgodny z art. 2 w związku
z art. 10, art. 144 ust. 3 pkt 17 i art. 183 ust. 1 i 2 Konstytucji.
Wprawdzie wyrok Trybunału dotyczy art. 49 k.p.c., jednak pozwala stwierdzić,
że przedstawiona w nim wykładnia prawa rozciąga się również na problem
stosowania art. 41 § 1 k.p.k. ze względu na zbieżną podstawę oceny
dopuszczalności wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy na wniosek (iudex
suspectus).
II ZO 61/25
5
Wskazać również należy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca
2020 r., sygn. akt P 13/19, w którym orzeczono, że:
Art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania
cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w zakresie, w jakim dopuszcza
rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu podniesienia okoliczności
wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na
wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, jest niezgodny z art. 179 Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej.
Wcześniej, 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19, Trybunał Konstytucyjny
orzekł: art. 41 § 1 w związku z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks
postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30), stosowany odpowiednio na
podstawie art. 741 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U.
z 2020 r. poz. 75) w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku
o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta
Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której
wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r.
o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914 oraz
z 2020 r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt
17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Oznacza to, że ustrój i postępowanie przed sądami należą do ustawodawcy –
art. 176 ust. 2 Konstytucji RP. W tym zakresie decyduje zatem ustawa i polskie prawo
(zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2021 r., P 7/20, z 7 października
2021 r., K 3/21, z 24 listopada 2021 r., K 6/21, z 10 marca 2022 r.,
K 7/21, z 11 grudnia 2023 r., Kp 1/23).
W sprawie nie ma też zastosowania art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. Powołane w we
wniosku orzeczenia Sądów nie są źródłem prawa powszechnego i dlatego nie
zastępują ustawy, w tym szczególnej regulacji dotyczącej wyłączenia sędziego
z mocy prawa (art. 8, art. 87 Konstytucji RP, art. 40 k.p.k.).
Sąd Najwyższy w składzie połączonych Izb, 3 grudnia 2025 r., podjął uchwałę:
1. Żaden sąd lub inny organ władzy publicznej nie jest uprawniony do uznania
II ZO 61/25
6
orzeczenia Sądu Najwyższego za niebyłe i pominięcia jego skutków, nawet jeśli
miałoby to nastąpić z odwołaniem się do prawa Unii Europejskiej. 2. Rzeczpospolita
Polska nie przekazała organom Unii Europejskiej lub jakiejkolwiek innej organizacji
międzynarodowej kompetencji do stanowienia norm regulujących organizację
i funkcjonowanie krajowego wymiaru sprawiedliwości, ani do określania zakresu,
w którym mogą być one stosowane. Kompetencje te przysługują wyłącznie
konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej Polskiej i nie podlegają przekazaniu
na podstawie art. 90 ust. 1 Konstytucji RP, w konsekwencji nie znajduje w tym
zakresie zastosowania art. 91 ust. 2 i 3 w zw. z art. 87 Konstytucji RP (sygn. I NZP
7/25).
Z tych motywów orzeczono jak w sentencji.
[M. T.]
[r.g.]
